Dołącz do czytelników
Brak wyników

Praca z dzieckiem

20 listopada 2017

NR 26 (Kwiecień 2017)

Wstyd u dziecka w wieku przedszkolnym

0 115

W słowniku języka polskiego możemy przeczytać, że wstyd to „przykre, upokarzające uczucie spowodowane świadomością niewłaściwego, złego, hańbiącego postępowania (własnego lub czyjegoś), niewłaściwych słów, świadomością własnych lub czyichś braków, błędów itp., zwykle połączony z lękiem przed opinią”. Wstyd jest bardzo trudną emocją, ponieważ dotyka poczucia własnej wartości. Jest też emocją pojawiającą się nieco później w rozwoju dziecka, gdyż wymaga zrozumienia i przyjęcia pewnych norm oraz odrębności innych osób, które mogą nas oceniać.

Czym jest wstyd i skąd się bierze?

Najwcześniej pojawia się poczucie wstydu związane z intymnością. Małe dziecko może rozebrać się nawet w publicznym miejscu, pragnąc zwrócić na siebie uwagę, natomiast nieco starsze już tego nie zrobi, jeśli wiązałoby się to z uczuciem zawstydzenia. Można więc powiedzieć, że wstyd pełni rolę ochronną: zabezpiecza dziecko przed działaniami, które mogłyby poważnie obniżyć jego poczucie własnej wartości. Dzieci w różnym wieku zaczynają rozumieć różnicę między sferą prywatną a publiczną, między przedszkolem a domem. Poczucie wstydu u dziecka związane z intymnością należy zawsze uszanować. Jeżeli wydaje nam się przesadne, warto o tym porozmawiać z rodzicami. Być może ich normy różnią się bardzo od norm przedszkolnych. Jest to szczególnie ważne w przypadku dzieci pochodzących z odmiennego kręgu kulturowego. 

Dzieci często wstydzą się, jeśli czują się nie dość dobre – coś im się nie uda, czują, że zawiodły oczekiwania rodziców lub nauczycielki, złamały ważną zasadę. Wstyd związany z naruszeniem dobrego obrazu siebie może być destrukcyjny. Dlatego w sytuacji silnego zawstydzenia warto dać dziecku do zrozumienia, że jest w porządku, że każdemu może się coś nie udać, że nadal obdarzamy je naszą miłością, akceptujemy je, nadal ma nasze uznanie. Dobrze jest zwrócić uwagę malca na możliwość naprawienia szkody lub odniesienia sukcesu następnym razem, aby skierować jego uwagę na działanie.

Dziecko wstydliwe w przedszkolu

Dziecko, które często wydaje się zawstydzone, wymaga szczególnej troski. Wstydliwość zwykle łączy się z nieśmiałością. Jeżeli przedszkolak jest lękliwy z natury i unika sytuacji trudnych, zwykle ma także niewielkie umiejętności społeczne. Często paraliżują go wręcz przykre emocje – lęk i wstyd – a w dodatku może zwyczajnie nie wiedzieć, jak się zachować. Starsze przedszkolaki potrafią jeszcze pogłębić te uczucia przez wyśmiewanie, przezywanie lub odrzucanie dziecka. 

 

W takiej sytuacji niezbędne są działania wielokierunkowe:

  • rozmowy z rodzicami dziecka doświadczającego nasilonego wstydu, aby pokazać im, jak mogą je wspierać,
  • praca z grupą przedszkolną w celu lepszej integracji dzieci, utrwalenia norm związanych z wzajemnym szacunkiem i życzliwością, edukacja w zakresie emocji i radzenia sobie z nimi,
  • zorganizowanie dla mniejszej grupy treningu umiejętności społecznych.


Sprawdzonym sposobem na wspomaganie rozwoju emocjonalnego dzieci jest program „Przyjaciele Zippy’ego”, 
który daje im narzędzia do radzenia sobie z trudnymi emocjami i pomaga rozwinąć w sobie empatię. 

Jak rozmawiać z rodzicami dziecka, które wstydzi się za bardzo?

  • Opisz co widzisz. Konkretne sytuacje i zachowania dziecka, język ciała.
  • Zbadaj reakcję rodziców – czy zauważają podobne zachowania w domu, czy martwi ich zachowanie dziecka, czy ich normy kulturowe nie są inne niż powszechnie przyjęte.
  • Wyjaśnij z pozycji eksperta powiązanie wstydu z negatywnym obrazem siebie, który zaczyna kształtować się u dziecka. Pokaż im błędne koło (negatywny obraz siebie – wstyd – wycofanie się – brak doświadczeń – brak kompetencji – negatywny obraz siebie).
  • Wymyślcie wspólnie kilka codziennych sposobów budowania poczucia własnej wartości u dziecka – okazywanie miłości, docenianie starań, okazywanie szacunku dla autonomii dziecka, mądre stawianie granic). 
  • Zaproponuj rodzicom dodatkowe formy pomocy dziecku (np. trening umiejętności społecznych, konsultacje z psychologiem dziecięcym).
  • Umówcie się na kolejne spotkanie za jakiś czas w celu wymiany informacji na temat efektów podjętych starań. 

Dziecko, które się nie wstydzi

Niektóre dzieci zachowują się tak, jakby nie odczuwały wstydu. Nie przejawiają oznak dyskomfortu po poważnym przekroczeniu norm, gdy np. poważnie skrzywdzą inne dziecko lub zwierzę. Zawsze przypisują winę innym. Czasem całkiem już duże dziecko szantażuje rodziców, że rozbierze się w miejscu publicznym i jest gotowe to zrobić, jeśli nie spełnią oni jego żądań. W takich przypadkach zawsze niezbędna jest konsultacja psychologiczna, a czasem także psychiatryczna.

Scenariusze zajęć dla dzieci

Przebieg zajęć:

■    Zabawa na powitanie. Nauczycielka wyjaśnia, że dzieci będą się ze sobą witać na różne sposoby. Następnie zapowiada, jak mają się witać: „witają się stopy”, „teraz witają się łokcie”, „witają się paluszki” itp.
■    Runda w kole. Nauczycielka pyta podopiecznych, jak im się podobała zabawa. Być może niektórzy...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy