Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zdrowy przedszkolak

10 listopada 2017

NR 18 (Czerwiec 2016)

Bilansowanie diety dziecka z alergią pokarmową

0 239

Alergie są jednymi z najczęściej występujących schorzeń. Dotyczy to zarówno alergii wziewnych, kontaktowych, jak i pokarmowych. U dzieci jest to szczególnie trudne, zwłaszcza gdy alergie dotyczą produktów mających stanowić podstawę codziennego jadłospisu. W jaki sposób skomponować dietę dziecka alergika, by nie dopuścić do wystąpienia niedoborów pokarmowych, przy jednoczesnej konieczności wyeliminowania produktów uczulających?
 

Alergie mogą ujawnić się w każdym okresie życia, jednak wiek rozwojowy szczególnie predysponuje do rozwoju reakcji alergicznych, co jest związane z tzw. odrębnościami ontogenetycznymi (anatomiczno-czynnościowymi) poszczególnych narządów i układów (np. immunologicznego lub pokarmowego), funkcjonujących nieco odmiennie niż u człowieka dorosłego. 

Do innych przyczyn rozwoju alergii zalicza się także trudne do zdefiniowania czynniki genetyczne oraz środowiskowe, w tym narażenie na zanieczyszczenia środowiska oraz sposób żywienia. I właśnie w odniesieniu do alergii pokarmowych należy szczególnie podkreślić fakt, iż bardzo duży ich odsetek może być konsekwencją błędów popełnianych podczas rozszerzania jadłospisu, tj. przede wszystkim zbyt wczesnego wprowadzania do diety dziecka produktów o silnym charakterze alergizującym.

Objawy alergii pokarmowych mogą mieć bardzo niespecyficzny przebieg. Do głównych objawów zalicza się zmiany skórne, w tym wysypkę, świąd, pieczenie, także występujące pod postacią atopowego zapalenia skóry. Prócz tego po spożyciu produktów uczulających może pojawić się dyskomfort ze strony układu pokarmowego, w tym także występowanie zaparć czy biegunek. 

Typowe może być także uczucie duszności, a w skrajnych przypadkach – nawet trudności z oddychaniem. Niestety, zidentyfikowanie odpowiedzialnego za te objawy alergenu jest niekiedy bardzo trudne, gdyż nie istnieje, jak dotąd,  jeden pewny sposób o zadowalającej skuteczności. Poza tym, w celu właściwego poznania czynników wywołujących dolegliwości koniecznie należy odróżnić alergię od nietolerancji pokarmowej.

O ile w przypadku alergii wziewnych niezbędne wydaje się zastosowanie leczenia farmakologicznego w celu złagodzenia objawów, o tyle w odniesieniu do alergii pokarmowych najbardziej skutecznym, a właściwie jedynym sposobem wyeliminowania objawów, a nierzadko także sposobem na wyleczenie, jest zastosowanie diety eliminującej produkty uczulające. 

Mimo udowodnionej skuteczności dieta eliminacyjna zawsze budzi pewne obawy, szczególnie jeśli dotyczy produktów, które według obowiązujących zaleceń żywieniowych mają stanowić podstawę codziennego jadłospisu. Obawy te są szczególnie silne, jeśli konieczność zastosowania diety pozbawionej produktów o wysokiej wartości odżywczej (mleko, zboża) dotyczy niemowlaka bądź małego dziecka, gdyż niewłaściwe skomponowanie jadłospisu w tym wieku wiąże się z bardzo dużym ryzykiem wystąpienia zaburzeń wzrostu i rozwoju.

Czy jest możliwe zastąpienie podstawowych produktów żywnościowych takich jak mleko,  zboża innymi o zbliżonej wartości odżywczej? 

Alergia na białka mleka krowiego

Mleko krowie uznane za jeden z najsilniejszych alergenów pokarmowych składa się z ok. 40 białek, czyli potencjalnych czynników uczulających. Spośród tych, które najczęściej wywołują reakcję, wymienia się:

  • kazeinę – stanowi 80% białek mleka, jest oporna na działanie bardzo wysokich temperatur i enzymów trawiennych,
  • białka serwatkowe – stanowią ok. 20% białek; są termolabilne przy temperaturze poniżej 120oC; wyróżnia się m.in.: β-laktoglobulinę, α-laktoglobulinę, albuminę wołową.   

Alergia na białka mleka krowiego najczęściej występuje w najmłodszym okresie życia i uznaje się ją za główny problem kliniczny u dzieci w wieku 0–3 lat. Szacuje się, że występuje z częstotliwością:

  • u dzieci karmionych sztuczne – 1,9–4,4%,
  • u dzieci karmionych piersią: 0,5%.

Poza tym istotne są tu także czynniki genetyczne. Podaje się, że ryzyko pojawienia się alergii w przypadku występowania jej u jednego z rodziców wynosi 30%, natomiast w przypadku występowania jej u obojga rodziców – 60%. 

Biorąc pod uwagę, że mleko krowie uznaje się za najlepsze źródło łatwo przyswajalnego wapnia, właśnie w związku z jego wyeliminowaniem powstaje problem odpowiedniego zbilansowania diety małego alergika, tym bardziej iż zapotrzebowanie na wapń u dzieci jest bardzo wysokie i w  wieku 1–3 lat wynosi 700 mg, natomiast w kolejnych trzech latach wzrasta aż do 1000 mg.

 

Produkt

Zawartość wapnia (mg)/porcja

Mleko 2% tłuszczu (szklanka, ok. 200 ml)
Kefir (szklanka, ok. 200 ml)
Ser żółty (plaster, ok. 20 g)
Ser twarogowy tłusty (1 łyżka, ok. 20 g)
Ser twarogowy chudy (1 łyżka, ok. 20 g)
Ser twarogowy ziarnisty (1 szt., 150 g)
Jogurt naturalny (1 szt., 150 g)    240

150
160
20
20
210
255

 

I tak jak w odniesieniu do dzieci w wieku 0–3 lat zapotrzebowanie na wapń można uzupełnić poprzez właściwe zaplanowanie podaży mieszanki mlekozastępczej o umiarkowanym lub wysokim stopniu hydrolizy białek. Dużo większy problem jest w przypadku dzieci osiągających wiek przedszkolny. 

W tym przypadku konieczne jest włączenie do diety innych, alternatywnych produktów, które mogłyby uzupełnić ten bardzo istotny dla właściwego wzrostu dziecka składnik mineralny. Najprostszym i najpopularniejszym sposobem uzupełniania wapnia w diecie alergika jest zastąpienie mleka krowiego mlekiem innych ssaków, np. mlekiem kozim (wyjątek: dzieci uczulone na kazeinę) czy owczym. Ponadto, mleko, napoje mleczne oraz nabiał można zastąpić napojami roślinnymi, tj. mlekiem migdałowym, ryżowym, owsianym czy sojowym. Są one najczęściej dodatkowo wzbogacane wapniem i według zapewnień producentów mogą dostarczać średnio ok. 240 mg wapnia w 200 ml. Tu jednak należy brać pod uwagę fakt, że alergię na soję stwierdza się nawet u 10% dzieci uczulonych na mleko. Także inne produkty pochodzenia roślinnego mogą dostarczać nam znaczne ilości wapnia. 

 

Alternatywne źródła wapnia w diecie bezmlecznej

  • soja, zawierająca ok. 250 mg wapnia w 100 g (jeżeli nie występuje alergia na soję),
  • migdały, zawierają...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy