Dołącz do czytelników
Brak wyników

Logopedyczne ABC

19 marca 2018

NR 32 (Grudzień 2017)

Sygmatyzm, czyli seplenienie u dzieci w wieku przedszkolnym

586

Współcześnie w placówkach przedszkolnych coraz większa liczba dzieci objęta jest terapią logopedyczną. Obok kappacyzmu, gammacyzmu czy wad wymowy związanych z innymi zaburzeniami rozwoju najliczniej występującym problemem jest sygmatyzm, czyli seplenienie.
 

Seplenienie to wada wymowy polegająca na nieprawidłowej realizacji głosek 3 szeregów:

  • ciszącego [ś, ź, ć, dź],
  • syczącego [s, z, c, dz],
  • szumiącego [sz, ż, cz, dż].

W odniesieniu do tej wady wymowy, można mówić o nieprawidłowej realizacji jednej z wyżej wymienionych głosek, kilku z nich lub wszystkich.

Rodzaje sygmatyzmu

Ze względu na sposób nieprawidłowej realizacji wyróżnić można następujące rodzaje sygmatyzmu:

  • mogisygmatyzm,
  • parasygmatyzm,
  • sygmatyzm właściwy.

Mogisygmatyzm (elizja) polega na opuszczaniu dźwięku; dziecko nie realizuje głosek dentalizowanych, np. zamiast [siano] mówi [ano], słowo [koza] realizuje jak [koa], nie mówi [szyba], tylko [yba].

Parasygmatyzm (substytucja) polega na zastępowaniu trudnych dla dziecka głosek łatwiejszymi, np.:

  • głoski [s, z, c, dz] realizowane są jak [ś, ź, ć, dź], np. zamiast [sanki] dziecko mówi [śanki],
  • głoski [sz, ż, cz, dż] realizowane jako [s, z, c, dz] lub [ś, ź, ć, dź], np. wyraz [szafa] może być realizowany jak [safa] lub [śafa],
  • głoski [ć, dź, c, dz, cz, dż] realizowane jako [ś, ź, s, z, sz, ż], np. dziecko mówi [śma] zamiast [ćma] lub [zwonek] zamiast [dzwonek],
  • głoski [ś, s, sz, ć, c, cz] zastępowane są przez głoskę [t], np. [sanki] dziecko wypowiada jako [tanki], [szafa] jako [tafa] czy [cukierek] jako [tukierek],
  • głoski [ź, z, ż, dź, dz, dż] realizowane są jako głoska [d], np. wyraz [zegar] wymawiany jest jako [degar] lub [dżem] jako [dem].

Sygmatyzm właściwy (deformacja) polega na zniekształcaniu głosek; głoski 3 szeregów realizowane są w sposób nieprawidłowy. Powstałe deformacje są wynikiem zmiany miejsca artykulacji. Można wyróżnić różne rodzaje sygmatyzmu (seplenienia) właściwego:

  • seplenienie międzyzębowe – dzieci realizują głoski [ś, ź, ć, dź, s, z, c, dz, sz, ż, cz, dż] z językiem znajdującym się między zębami,
  • seplenienie przyzębowe – głoski realizowane są z językiem płasko ułożonym przy dolnych siekaczach,
  • seplenienie wargowo-zębowe – głoski realizowane są bez udziału języka, powstają poprzez wytworzoną szczelinę między wargą a zębami,
  • seplenienie boczne – język ułożony jest niesymetrycznie, głoski są realizowane z boku jamy ustnej,
  • seplenienie nosowe – głoski realizowane są z poszumem nosowym,
  • seplenienie wargowe – głoski powstają bez udziału języka, w wyniku zwarcia warg,
  • seplenienie krtaniowe – wytwarzane głoski realizowane są ze szmerem poprzez zwarcia wytworzone w krtani.

Przyczyny sygmatyzmu

Wśród przyczyn seplenienia wymienić można:

  • nieprawidłową budowę anatomiczną narządów artykulacyjnych,
  • wady zgryzu,
  • niską sprawność warg, języka, brak pionizacji języka,
  • nieprawidłowy sposób jedzenia (odgryzania, gryzienia, połykania),
  • nieprawidłowe napięcie mięśniowe w obrębie twarzy i jamy ustnej,
  • choroby górnych dróg oddechowych,
  • wady słuchu,
  • zaburzenia słuchu fonemowego,
  • niewłaściwe wzorce.

Terapia seplenienia

Rozpoczynając terapię seplenienia, warto sięgnąć po ćwiczenia oddechowe oraz usprawniające pracę narządów artykulacyjnych.

Właściwa terapia logopedyczna powinna być prowadzona przez logopedę, nauczyciel przedszkola powinien wspomagać specjalistę, utrwalając realizowane ćwiczenia, prezentując prawidłowe wzorce wymowy, dbając o to, aby dziecko w trakcie codziennych czynności mówiło w sposób prawidłowy. 

Wszelkie ćwiczenia realizowane w gabinecie logopedycznym pod okiem specjalisty i w przedszkolu powinny być utrwalane w domu podczas codziennej pracy z dzieckiem.

Utrwalanie wypracowanych w gabinecie prawidłowych realizacji ćwiczonych głosekpodczas codziennego funkcjonowania dziecka w przedszkolu i w domu przyniesie najbardziej pożądane efekty w prowadzonej terapii.

Podczas wspólnych zabaw z dziećmi nauczyciel przedszkola może zaproponować dzieciom ćwiczenia:

  • oddechowe,
  • doskonalące pracę narządów biorących udział w artykulacji,
  • rozwijające wrażliwość słuchową,
  • doskonalące prawidłową artykulację ćwiczonych głosek.

Ćwiczenia oddechowe

Ważnym elementem w terapii sygmatyzmu są ćwiczenia oddechowe, które mają na celu usprawnianie aparatu oddechowego. Dzięki tym ćwiczeniom kształtujemy prawidłowy tor oddechowy, uczymy dzieci ekonomicznego zużywania powietrza podczas mówienia, świadomego oddychania (wdech, wydech), wydłużamy fazę wydechową.

Nauczyciel w przedszkolu może zaproponować dzieciom różnorodne ćwiczenia oddechowe, które mogą wspomóc prowadzoną terapię:

  • dmuchanie na lekkie piórka,
  • zabawy w wąchanie, np. kwiatów czy czarodziejskiej czekolady w baśniowym lesie (wciąganie powietrza nosem i wypuszczanie ustami),
  • dmuchanie na listeczki zawieszone np. na sznureczku, gałązce, rolce,
  • dmuchanie baniek,
  • wprawianie w ruch wiatraczka poprzez dmuchanie,
  • dmuchanie na lekką piłeczkę, próby skierowania jej do bramki,
  • dmuchanie na piłeczkę umieszczoną w torze, 
  • dmuchanie przez słomkę na piłeczkę, kierując ją do wyznaczonego celu,
  • dmuchanie na kropelki deszczu przez słomkę, przesuwanie ich w ten sposób,
  • zdmuchiwanie świeczki,
  • dmuchanie na baloniki, tak żeby się przemieściły,
  • dmuchanie przez długą słomkę na baloniki, np. „wyścig baloników”,
  • dmuchanie przez słomkę na farbę i tworzenie różnorodnych kompozycji,
  • dmuchanie na wycięte z papieru elementy i tworzenie obrazów,
  • wprawianie w ruch statków z papieru poprzez dmuchanie,
  • zabawy oddechowo-fonacyjne z wykorzystaniem elementów dźwiękonaśladowczych, np.naśladowanie:
  • węża: „sssss”,
  • muchy, osy: „bzzz”,
  • wiejącego delikatnie wiatru: „szszsz”, „szuu, szuu, szuuu”,
  • wiejącego mocno wiatru: „łuuuu”.

Ćwiczenia oddechowe wykonujemy, tworząc dzióbek z warg; jeśli są to ćwiczenia z wykorzystaniem słomki, należy pamiętać o tym, że słomka powinna być umieszczona na środku ust, nie należy jej przygryzać.

Ćwiczenia doskonalące pracę narządów artykulacyjnych

W skład tych ćwiczeń wchodzą ćwiczenia i zabawy usprawniające pracę warg, języka, żuchwy, podniebienia, mięśni
policzków.

Dziecko utrwala prawidłową pracę tych narządów potrzebną do prawidłowej artykulacji ćwiczonych głosek, zdobywa doświadczenia z zakresu kinestezji artykulacyjnej, uczy się świadomie kierować pracą warg, języka, policzków, podniebienia i żuchwy.

Nauczyciel w grupie przedszkolnej może swoim uczniom zaproponować następujące ćwiczenia:

  • usprawnianie pracy języka:
  • wysuwanie języka z jamy ustnej i chowanie go, naśladowanie np. kotków czy piesków pijących wodę,
  • oblizywanie językiem warg, np. czyszczenie wąsików zajączka,
  • oblizywanie językiem zębów, np. zabawa w czyszczenie okien, szorowanie zębów,
  • kląskanie językiem – naśladowanie stukotu kopyt konika,
  • przesuwanie języka w jamie ustnej kolejno w kierunku jednego i drugiego policzka, np. skacząca piłeczka,
  • liczenie językiem ząbków – dotykanie czubkiem języka każdego ząbka,
  • sięganie językiem naprzemiennie do górnych i dolnych zębów,
  • zlizywanie językiem z podniebienia dżemu/miodu;
  • usprawnianie pracy warg:
  • two...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy