Dołącz do czytelników
Brak wyników

Praca z dzieckiem zdolnym w przedszkolu

Artykuły z czasopisma | 20 listopada 2017 | NR 28
725

W przedszkolach możemy coraz częściej spotkać dzieci wyróżniające się różnego rodzaju zdolnościami. Mogą to być uzdolnienia z różnych dziedzin: pisania, czytania, liczenia, muzyki czy plastyki. Jednak nie zawsze praca z takimi dziećmi jest odpowiednio ukierunkowana i przygotowana. Zazwyczaj radzą sobie one same, nie sprawiając problemów wychowawczych. Zdarzają się jednak sytuacje, gdy dziecko zaniedbywane przez nauczyciela czy rodziców nie rozwija swoich uzdolnień. Wtedy staje się kłopotliwe, chcąc zwrócić na siebie uwagę. Nie jest w stanie samodzielnie rozwijać swoich zdolności, potrzebuje kogoś kto będzie nim kierował.

Cechy i potrzeby dziecka zdolnego

Szczególne zdolności dziecka możemy zidentyfikować za pomocą obserwacji, w której zwracamy uwagę na jego zachowanie oraz cechy jego osobowości: 
■     w sferze umysłowej:
–    szybko zapamiętuje nowe rzeczy, ma dobrą pamięć,
–    rozumie polecenia i zadania,
–    jest zainteresowane otaczającym światem, zadaje bardzo dużo pytań,
–    jest ciekawe, pragnie poznać przyczyny danego zjawiska,
–    ma rozległą wiedzę, posiada dużo wiadomości na określony temat,
–    umysłowe zadania wykonuje z przyjemnością,
–    potrafi przez dłuższy czas skupić uwagę na wykonywanym zadaniu,
–    wyróżnia je bystrość obserwacji i spostrzegawczość,
–    ma ciekawe pomysły oraz bogatą wyobraźnię,
–    zna bardzo dużo słów, poprawnie posługuje się językiem,
–    lubi wymyślać nowe zabawy i opowiadania,
–    ma wiele pomysłów i rozwiązań problemów,
–    swoje prace wykonuje bardzo dokładnie,
■     w sferze społecznej:
–    woli pracować samodzielnie,
–    szybciej niż jego rówieśnicy nawiązuje kontakty z innymi,
–    wykazuje zdolności przywódcze,
–    jest samodzielne,
■     w sferze fizycznej:
–    jest aktywne w czasie zajęć, 
–    ma dobrą koordynację ruchową,
■     w sferze emocjonalnej:
–    wyraża swoje myśli i emocje w różnej formie, np. niewerbalnej, plastycznej,
–    bywa niegrzeczne w chwilach znudzenia lub sfrustrowania,
–    jest niecierpliwe, gdy inne dzieci wykonują powierzone zadania wolniej,
–    jest wrażliwe na swoje i cudze uczucia,
–    wykazuje emocjonalną głębię i intensywność uczuć i zachowań.

Dzieci, u których rozwinęła się potrzeba poznawcza, są ciekawe, poszukują możliwości wzbogacania wiedzy i umiejętności w sposób aktywny (analizowanie, eksperymentowanie, samodzielne działanie). Ważną rolę w zaspokajaniu potrzeb dziecka zdolnego pełni nauczyciel i rodzice. Ich zadaniem jest organizowanie dzieciom zabaw i zajęć pobudzających ich naturalną ciekawość świata i dawanie im możliwości samodzielnego doświadczenia. Pomocne w tym przypadku może być:

  • dostosowanie tempa pracy i przekazywania wiedzy do możliwości dziecka,
  • stwarzanie sytuacji do twórczego i samodzielnego rozwiązywania problemów,
  • motywowanie do samodzielnej pracy,
  • zachęcanie dziecka i rodziców do korzystania z różnego rodzaju zajęć poza przedszkolem (plastycznych, muzycznych, sportowych),
  • udział w różnego rodzaju konkursach, występach itp.

W przypadku zaspokojenia potrzeb emocjonalnych chodzi o prawidłowy rozwój emocjonalny dziecka zdolnego, czyli wykształcenie się u dzieci umiejętności:

  • czekania na nagrodę,
  • podporządkowania się normom grupowym,
  • adekwatnego reagowania na określone sytuacje,
  • współdziałania w grupie,
  • współodczuwania stanów emocjonalnych innych osób oraz chęć pomocy innym,
  • radzenie sobie z przeżywanym stresem i negatywnymi emocjami.

Potrzeby społeczne przejawiają się przede wszystkim w chęci przynależności do określonej grupy. Dzieci zdolne niekiedy czują się „inne” i wyobcowane z grupy. Niekiedy odtrącenie z grupy może wpływać destrukcyjnie na dziecko zdolne2. Zrozumienie potrzeb dziecka zdolnego wymaga uwzględnienia jego intelektualnych i pozaintelektualnych cech osobowości3.

Propozycje metod pracy z dzieckiem zdolnym

Zasadniczą rolę w pracy z dzieckiem zdolnym odgrywa nauczyciel, który przy wykorzystaniu odpowiednich metod pomaga dziecku w rozwoju jego uzdolnień. Według wyników badań dobiera on metody pracy adekwatnie do zainteresowań dziecka, są one zróżnicowane, zarówno pod względem jakościowym, jak i częstości ich stosowania. Dla dzieci, które już w wieku przedszkolnym przejawiają umiejętność rozpoznawania liter oraz wyrażają chęć nauki czytania i pisania, pomocne będą:

  • Metoda Bronisława Rocławskiego – opiera się ona na zabawie. Jest to szczególnie ważne w przedszkolu, gdzie nauka w dużej mierze odbywa się poprzez zabawę.  Początkowo dziecko poznaje bardzo dokładnie litery alfabetu. Gdy je opanuje, przechodzi następnie do łączenia poznanych liter w sylaby. Z nauką czytania w tej metodzie prowadzi się jednocześnie naukę pisania, w początkowym okresie bez liniatury4. Nauczyciel musi bardzo dokładnie przygotować warsztat pracy oraz zapoznać dziecko z zasadami pracy.
  • Metoda Ireny Majchrzak – punktem wyjścia jest kontakt z własnym imieniem jako pierwszym napisanym słowem. Pomaga dziecku zrozumieć, że ono samo może być napisane i przeczytane3. Według autorki, naukę czytania należy podzielić na trzy etapy: inicjacji, tak zwane targi liter oraz nazywanie świata. Naukę czytania tą metodą można rozpocząć już w 3. r. ż. dziecka,
  • Metoda Glenna Domana – podstawą w niej jest cały wyraz napisany na planszy, który jest pokazywany dziecku. Taki wyraz jest bodźcem wzrokowo-słuchowym. Dziecko posiadające zadatki zdolności językowych nie tylko poznaje litery, ale również kształtuje umiejętności słuchowe oraz spostrzegawczość. 
  •  Od piosenki do literki to metoda Marty Bogdanowicz, która dzięki systemowi określonych ćwiczeń oddziałuje na motorykę i percepcję dziecka. W tej metodzie należy zwrócić szczególną uwagę na trzy jej najważniejsze elementy: wzrokowy, słuchowy oraz motoryczny. Metoda kształci także zdolność rozumowania i operowania symbolami abstrakcyjnymi. Ćwiczenia można podzielić na: ruchowe, ruchowo-słuchowe oraz ruchowo-słuchowo-wzrokowe. Zajęcia prowadzone tą metodą składają się z następujących części: zajęcia wprowadzające, zajęcia właściwe oraz zajęcia końcowe. Wśród innych metod pomocnych dla nauczycieli pracujących z dzieckiem zdolnym, można wskazać:

–    metodę projektu – w której dziecko bądź grupa dzieci prowadzą pogłębione badania na ważny z ich punktu widzenia temat, odnoszący się do ich życiowych doświadczeń. Metoda ma na celu zaspokojenie potrzeb dziecka, w tym także potrzeb poznawczych5. Niezwykłym plusem jest tu fakt, że to dziecko wybiera obszar swoich badań. Ważną rolę odgrywa nauczyciel, który powinien odpowiednio ukierunkować dziecko, tak aby jego działania pogłębiały posiadane zdolności podopiecznego. 

  • Metoda projektowania okazji edukacyjnej polegająca na gromadzeniu doświadczeń przez dziecko za pomocą czynnego kontaktu z jego najbliższym otoczeniem społecznych i fizycznym6. Nauczyciel stosujący ją musi mieć na uwadze pięć podstawowych elementów, aby osiągnąć zamierzony efekt: przedmiot odkrycia dziecka – czyli to, co ma być celem naszego odkrycia, punkt wyjścia – a więc, zaciekawienie dzieci, skupienie ich uwagi, zadania – samo dziecko wybiera sobie określoną sytuację oraz warunki materialne – gdzie i kiedy chce przeprowadzić daną sytuację, co będzie nam potrzebne. 
  • Metoda opierającą się głównie na zabawie to Pedagogika Zabawy „Klanza”. Metoda ta angażuje dziecko emocjonalnie, pobudzając je do twórczego działania, a poprzez to – wykorzystując wszystkie działania twórcze drzemiące w dziecku. Zawiera ona kilka rodzajów zabaw mających do spełnienia określony cel: zabawy integracyjne, zabawy nastawione na poznanie odczuć i samopoczucia, zabawy wyrabiające poczucie własnej wartości, zabawy kształtujące postawy twórcze poprzez działanie plastyczne i ruchowe, zab...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy