Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru , Otwarty dostęp

8 marca 2019

NR 45 (Marzec 2019)

Polisensoryczna aktywność plastyczna dzieci

0 280

Wychowanie przedszkolne sprzyja stwarzaniu wielu sytuacji wspierających wszystkie sfery rozwoju dziecka. Nauczyciele bezustannie poszukują rozwiązań wszechstronnej stymulacji dziecka. Dzieci w wieku przedszkolnym wymagają niezwykle elastycznego i uważnego podejścia w procesie kształcenia.

Dbałość o wsparcie rozwoju mechanizmów uczenia się dziecka w celu przygotowania do przyszłej edukacji szkolnej może przejawiać się poprzez organizację polisensorycznej aktywności plastycznej w przedszkolu. Wsparcie integracji sensorycznej jest zadaniem przedszkola, stąd zajęcia uwzględniające plastyczną polisensoryczną aktywność dzieci realizują to zadanie, wskazując jednocześnie rodzicom drogę do zaspakajania  potrzeb rozwojowych przedszkolaków.  

Przebieg zajęć

Ogólnorozwojowe zajęcia z wykorzystaniem polisensorycznej aktywności plastycznej w sposób szczególny zapewniają możliwość współdziałania wszystkich członków grupy przedszkolnej. Mogą być również prowadzone indywidualnie, np. w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej czy wczesnego wspomagania rozwoju dziecka. Inną propozycję stanowi wykorzystanie tych zajęć podczas warsztatów dla rodziców bądź jako stałego elementu zajęć grupowych z rodziną. Jedyny warunek to zabezpieczenie sali przed powstałymi zanieczyszczeniami. Uczestnicy zajęć, bez względu na wiek, muszą być przygotowani na pobrudzenie nie tylko dłoni, ale i całej garderoby, wobec czego korzystniejsze jest włożenie odpowiednich ubrań. Przebieg zajęć ma postać dowolną z elementami kierowania.
Zajęcia opierają się na swobodnym działaniu uczestników podczas przekształcania mas plastycznych z podanych materiałów na podstawie instrukcji prowadzącego. Uczestnicy sami mogą podejmować decyzję, w jaki sposób wykorzystają dane tworzywo. Instruktor plastyki sensorycznej może udzielać rad, wskazówek, w jaki sposób oddziaływać na masy. Dodatkowo może proponować zabawy muzyczno-ruchowe, które zapewnią aktywne eksplorowanie mas plastycznych. Same masy powinny być wykonane z substancji spożywczych, aby zapobiec ryzyku spożycia niejadalnego produktu, ale przede wszystkim ma to na celu wzbudzanie zainteresowania dziecka otoczeniem, a także umożliwia przeniesienie wybranych elementów zajęć na czas wolny w domu. 
Zajęcia plastyki sensorycznej nastawione są na wzbudzanie spontanicznej aktywności wszystkich uczestników. Przebieg spotkania opiera się na powitaniu, zaprezentowaniu uczestnikom materiałów plastycznych i zachęceniu do łączenia ich, przekształcania, rozprowadzania na podłożu.  Dodatkowo prowadzący może zaproponować wykonywanie ruchu w połączeniu z piosenką, wprowadzić grę, zachęcić do wspólnego tworzenia. Każdy z uczestników może modyfikować przebieg zajęć, jeżeli zostanie to ogłoszone i uwzględnione przez wszystkich członków grupy.  Obecni na sali opiekunowie mogą towarzyszyć dzieciom, wspierać je w działaniu, ale też być zaangażowanymi uczestnikami zajęć. Zajęcia kończą się podsumowaniem przez instruktora wykonanej pracy, rytualną piosenką oraz porządkowaniem sali.

Konieczność polisensorycznej stymulacji rozwoju dziecka

Dzieci wychowują się dziś w różnych warunkach, najczęściej korzystnych dla ich rozwoju. Zdarza się jednak, że otoczenie nieświadomie ogranicza możliwości dziecka bądź dostarcza mu zbyt wielu bodźców. Obserwuje się konieczność wzmacniania u wielu dzieci możliwości samoregulacji zachowania. Istnieje liczna grupa dzieci z trudnościami w koncentracji uwagi, nadmiernie pobudzonych ruchowo czy demonstrujących nieprawidłowe procesy integracji sensorycznej. Wiele dzieci ma trudności z koordynacją ruchową czy wzrokowo-ruchową. Styl życia dodatkowo ogranicza rozwój dzieci. Zbyt wiele czasu spędzają one w pomieszczeniach, w pozycji siedzącej. Pozbawia je to naturalnych okazji do aktywności ruchowej, zdobywania doświadczeń polisensorycznych. Zdarza się, że jedynie podczas pobytu w przedszkolu dzieci korzystają z wyposażenia placów zabaw, poznają różne faktury, smaki i wykonują wiele zadań manualnych, plastycznych. 

Aktywność plastyczna a wspieranie rozwoju dziecka

Prace plastyczne dziecka odzwierciedlają to, w jaki sposób postrzega ono i odczuwa siebie, swoje otoczenie. Za pomocą obrazu dzieci ukazują swoje przeżycia, sytuacje, w których brały udział, lęki. Prace plastyczne dzieci stanowią środek wyrazu myśli i uczuć. Rolą dorosłego jest umożliwienie dziecku działania, zorganizowanie sprzętów i otoczenia, a jeszcze ważniejszą sprawą jest zbudowanie atmosfery sprzyjającej kreatywnemu działaniu. Poznawanie i stosowanie różnorodnych technik plastycznych wzbogaca wszystkie sfery rozwojowe dziecka, również ciekawość poznawczą. 
Rozwój motoryczny dziecka i jego potrzeba bycia sprawcą zachęcają do zdobywania wiedzy o otaczającym świecie. Dziecko dąży do zrozumienia praw rządzących światem, poszukuje związków przyczynowo-skutkowych, eksperymentuje, wykorzystując różne materiały i mechanizmy. Masy i inne środki wykorzystywane w trakcie plastyki sensorycznej mają wszelkie potrzebne atrybuty do stymulowania rozwoju poznawczego. Ich oryginalna faktura, proporcje, ciężar, wielkość, zapach, kolor wzbudzają ciekawość poznawczą dziecka. Podczas wykonywania dużych ruchów dziecko może dodatkowo eksperymentować z masami plastycznymi, dzięki czemu zdecydowanie zwiększa się jego świadomość nie tylko własnego ciała, jego granic, ale również zmian w otoczeniu i relacji z przedmiotami. Warto nie przeoczyć tego momentu i wspierać dziecko w działaniu, dostarczając różnych substancji. 
Pomiędzy drugim a szóstym rokiem życia rozwija się inteligencja przedoperacyjna. Powstają wówczas: rozwój czynności symbolicznych, mowa, rozumowanie prelogiczne dotyczące pojmowania od szczegółu do ogółu. W tym okresie dziecko sprawniej posługuje się reprezentacjami przedmiotów, celowo na nich eksperymentuje, bardziej świadomie planuje swoje działania, stara się przewidzieć konsekwencje własnej aktywności. W objaśnieniach słownych kierowanych wówczas do dziecka warto czynić komentarze dotyczące obiektów i działania na nich, aby skojarzenia o wizualnych cechach obiektu wykształciły się adekwatnie do ich innych funkcji, dzięki czemu powstaną wyobrażenia zastępcze tych treści poglądowych, które nie są dostępne albo są tylko częściowo zauważalne przy poznaniu dotykowym. W okresie wczesnego rozwoju dziecko powinno zdobyć wiedzę na temat obiektów fizycznych i relacji między nimi, poznać swoją przestrzeń, rządzące nią prawa w działaniu, w trakcie własnej aktywności. Twórcza zabawa umożliwi przyswajanie nowych pojęć, pomoże nadać znaczenie światu wokół dziecka, eksperymentowanie z przestrzenią i różnymi strukturami oraz przedmiotami, prawami fizyki, poszukiwanie reguł i prawideł – a to wszystko poprzez udostępnienie dziecku odpowiednich warunków do rozwoju.

Wspieranie rozwoju gotowości szkolnej a polisensoryczna aktywność plastyczna dzieci 

W poszczególnych okresach rozwoju dziecko zdobywa szereg umiejętności, które dotyczą również kompetencji związanych z plastyką, a także przygotowują je do nabycia techniki pisania i czytania. Rozwój dziecka jest zaprogramowany na wchodzenie na kolejne szczeble etapów nabywania umiejętności, aby w efekcie możliwe było osiągnięcie dojrzałości psychospołecznej. 
Poszczególne etapy rozwoju aktywności plastycznej odbywają się w zależności od umiejętności prymarnych dotyczących wszystkich sfer rozwojowych. Korzystne jest wzbudzanie zainteresowania dziecka takimi działaniami już od pierwszego roku życia. Eksplorowanie różnorodnych faktur, doświadczanie zapachów, temperatury, ciężaru, dużych ruchów, posługiwanie się dłonią, palcami, obserwowanie wielu barw, łączenie ich ze sobą, prowadzenie własnych eksperymentów z materiałami plastycznymi, ale również innymi środkami pobudzają rozwój poznawczy dziecka. 
W relacji z dzieckiem poprzez plastykę sensoryczną możemy wpłynąć korzystnie na wszystkie obszary rozwoju, a przede wszystkim oddziaływać na jego umiejętności poznawcze. Stymulacja receptorów ze wszystkich układów zmysłowych wpływa na rozwój połączeń w mózgu. Umożliwianie dziecku aktywności plastycznej, balansowanie na granicy możliwości dziecka wszystko to poprawia organizację wrażeń zmysłowych w ośrodkowym układzie nerwowym, co wpływa na zmianę zachowania w sferze motorycznej i emocjonalnej, służy poprawie funkcji językowych i poznawczych, a przede wszystkim uwidocznia się w lepszej efektywności uczenia się. Doświadczanie zabaw plastycznych rozwija świadomość ciała i przestrzeni, uczy dzieci, z jaką siłą należy posługiwać się różnymi rzeczami, pozwala zrozumieć skutek własnych działań, rozwija kompetencje matematyczne dotyczące ilości, wielkości, długości, kształtów, wpływa na pojęcie stałości masy, a także rozszerza słownik czynny i bierny dziecka dzięki zapoznawaniu się z wieloma określeniami stosowanymi przez opiekuna. Pozytywne emocje podczas zajęć spowodowane dotykiem, radosną atmosferą, doświadczaniem bliskości z opiekunem oraz integracja grupy wzmacniają poczucie własnej wartości i zachęcają dziecko do samodzielnego działania, a w dalszej kolejności do rysowania, usprawniania drobnych ruchów palców, koordynacji wzrokowo-ruchowej, analizy i syntezy wzrokowej. 
Aktywność plastyczna z wykorzystaniem różnorodnych tworzyw i materiałów umożliwia dzieciom swobodne wypowiedzi plastyczne na tematy dowolne lub określone, ponadto zapewnia obszerne, nieskrępowane, płynne, rytmiczne ruchy. Wykonywanie ich nie sprawia dzieciom specjalnych trudności, zatem wyrażenie swoich potrzeb plastycznych nie napotyka na jakieś ograniczenia. Działania tego typu podnoszą sprawność manualną, orientację przestrzenną, koordynację wzrokowo-ruchową, rozwijają wyobraźnię przestrzenną, pamięć wzrokową, zdolność wnikliwej obserwacji, zainteresowania twórczością plastyczną. Najważniejszym pozytywnym aspektem plastyki sensorycznej jest jednak oddziaływanie terapeutyczne na całą osobowość dziecka. Ten rodzaj czynności zapewnia poczucie sprawstwa, wzmacnia wiarę we własne siły, pobudza do kreatywności. Informacja zwrotna w postaci dzieła oraz wytworzona atmosfera, radość grupy ze wspólnego działania utrwalają w dziecku przekonanie, że jego działania są wartościowe. Dodatkowo plastyka sensoryczna wdraża do myślenia twórczego, planowania, kontrolowania i korygowania wytworów własnej pracy. Dzięki niej możliwe jest niwelowanie wszelkich śladów niepowodzenia. 
Warunkiem osiągnięcia przez dziecko dojrzałości szkolnej jest zdolność do radzenia sobie w prostych sytuacjach, umiejętność zachowania się w grupie rówieśników w sposób dostosowany do przyjętych norm i obyczajów, samodzielność, umiejętność wykonywania poleceń skierowanych bezpośrednio do dziecka i do całej grupy, jak również zdolność do podporządkowania się wymaganiom związanym z uczeniem się w grupie rówieśniczej. Zajęcia z zakresu plastyki sensorycznej mogą stanowić doskonałą bazę do rozwoju tych kompetencji, a co najważniejsze – w sposób zapewniający bezpieczeństwo, poczucie własnej wartości, podmiotowości i sprawstwa. Dzięki polisensorycznemu działaniu rozwija się szereg kompetencji poznawczych, już od pierwszych lat życia. 

Niwelowanie zaburzeń sensorycznych podczas plastycznej polisensorycznej aktywności dzieci

Plastyka sensoryczna pozwala w sposób szczególny odkryć u dziecka objawy nieprawidłowości ze strony zmysłu dotyku, stwarza bowiem wiele okazji do obserwacji reakcji dziecka na doznania czuciowe. Dziecko nadreaktywne w aspekcie zmysłu dotyku będzie unikało wkładania rąk w masy plastyczne, dotykało ich jak najmniejszą powierzchnią dłoni, dążyło do umycia rąk. Dziecko podreaktywne dotykowo będzie używało dużo siły, brudziło się, nie zwracając uwagi na plamy, klejące się palce, mąkę na twarzy itp. Osoby z podreaktywnym układem proprioceptywnym mogą wykonywać niekontrolowane, chaotyczne ruchy, ściskać przedmioty, głośno tupać, chodząc po sali, spadać z krzesła, mieć trudności z wykonywaniem podskoków. Podczas zabaw plastycznych mogą wylewać płyny, strącać miski z substancjami do malowania, potykać się o rozłożone przedmioty, wchodzić na prace wykonywane przez inne dzieci, niszczyć swoje dzieła poprzez zbyt silne naciśnięcie ręką, co jest wynikiem słabego czucia własnego ciała. 
Dzieci z nadreaktywnym zmysłem wzroku mogą mrużyć oczy, pocierać je, okazywać zmęczenie na skutek patrzenia na kolorowe, błyszczące masy, folie służące jako podkład, zabezpieczenie sali. Mogą również odwracać wzrok od poruszających się kolorowych obiektów. Po upływie pewnego czasu sygnalizują łzawienie oczu, zmęczenie, rozdrażnienie. Dzieci z podreaktywnym zmysłem wzroku mogą dążyć do zbyt bliskiego podchodzenia do innych osób i przedmiotów, zaburzając tym samym ich działanie i wywołując dyskomfort u innych członków grupy. Przykładają sobie przedmioty zbyt blisko oczu, poruszają rękoma blisko oczu. 
Dzieci demonstrujące nadreaktywność zmysłu słuchu mogą ujawniać niezadowolenie, kiedy usłyszą dźwięki chlupania, przelewania, szurania wydawane w trakcie przekształcania mas plastycznych. Dodatkowo przebywanie w grupie osób komentujących, wydających dźwięki, zmieniających swoją odległość od dziecka, a więc wywołujących wiele doznań akustycznych, może u tych dzieci wywoływać niepokój, rozdrażnienie i zmęczenie, trudności w rozumieniu mowy, poleceń. Dzieci z podreaktywnym zmysłem słuchu mogą nie przestrzegać zasad bezpieczeństwa, ponieważ mogą ich nie usłyszeć i narazić się na jakiś uraz. 
Dzieci z nadreaktywnym zmysłem smaku czy węchu będą okazywały dyskomfort, jeśli w trakcie zajęć będziemy używać aromatycznych olejków, przypraw, a próby zachęcania do skosztowania jakichś produktów mogą zniechęcić dziecko do działania. Dzieci z podreaktywnością zmysłu smaku lub węchu mogą dążyć do wkładania wykorzystywanych w czasie zajęć produktów do ust, zużywać przesadne ilości jakiegoś produktu, nie czując dyskomfortu, jeśli zapach jakiegoś olejku jest niezwykle stężony.
Dzieci z zaburzeniami sensorycznymi mogą demonstrować również nadm...

Artykuł jest dostępny dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy