Dołącz do czytelników
Brak wyników

Praca z dzieckiem

11 grudnia 2018

NR 42 (Grudzień 2018)

Kształtowanie tożsamości dziecka w wieku przedszkolnym

0 46

Tożsamość to nasze rozumienie siebie, nasza wizja tego, kim jesteśmy i co sobą reprezentujemy. To świadomość zarówno tego, co człowieka łączy z daną grupą, jak i odrębności od niej – tego, co tworzy go jako jednostkę.

Według zapisów podstawy programowej dziecko kończące przedszkole m.in. przejawia poczucie własnej wartości jako osoby, odczuwa i wyjaśnia swoją przynależność do rodziny, narodu, grupy społecznej, nazywa i rozpoznaje wartości związane z umiejętnościami i zachowaniami społecznymi, respektuje prawa i obowiązki swoje oraz innych osób, zwracając uwagę na ich indywidualne potrzeby. Są to elementy zdecydowanie wspierające proces kształtowania się tożsamości dziecka.
Jest to realizowane między innymi poprzez współdziałanie z rodzicami i innymi różnymi środowiskami uznanymi przez rodziców za źródło istotnych wartości. Zadaniem przedszkola jest więc między innymi stworzenie warunków umożliwiających rozwój tożsamości dziecka poprzez wzmacnianie poczucia wartości, indywidualności i oryginalności dziecka, tworzenie sytuacji sprzyjających rozwojowi nawyków i zachowań prowadzących do samodzielności, przygotowanie do rozumienia emocji, uczuć własnych i innych ludzi, stwarzanie sytuacji prowadzących do poznania wartości i norm społecznych obowiązujących w najbliższym otoczeniu.

Od kiedy kształtuje się tożsamość dziecka? 

Odpowiedź nie jest trudna – od samego początku, od chwili nadania mu konkretnego imienia i nazwiska. Kolejne miesiące i lata życia oznaczają kolejne wpływy środowiska: nauka języka, wprowadzanie określonych norm i wartości. Rodzice, nauczyciele i inne osoby, w tym dzieci, pomagając dziecku poznawać i rozumieć świat, wpływają na kształtującą się w nim tożsamość. Według Erika Eriksona tożsamość to sposób, w jaki człowiek, w tym dziecko, definiuje samego siebie i kształtuje się w konkretnej grupie, pod wpływem konkretnych doświadczeń społecznych, na bazie predyspozycji genetycznych, temperamentalnych. Obecnie dużą wagę w procesie kształtowania się osobowości przykłada się zarówno do środowiska i wpływu kultury, w której dziecko dorasta, jak i do podstaw biologicznych (temperament, konstytucja fizyczna). Tożsamość jest więc niejako pochodną obu tych sfer, bowiem powstaje na bazie zdobywanych przez dziecko doświadczeń. Największy wpływ na kształtowanie tożsamości mają oczywiście osoby wiodące (przede wszystkim rodzice, ale też nauczyciele), które podczas codziennego kontaktu z dzieckiem przekazują mu wartości kierujące ich życiem. Przez proces modelowania wartości te stają się też wartościami dziecka, co pośrednio wpływa na zdobywanie konkretnych doświadczeń i zwrotnie na tożsamość. Dziecko w początkowym okresie życia buduje wiedzę o samym sobie głównie na bazie informacji od innych osób (rodziców, nauczycieli, rodzeństwa, innych dzieci). J. Marcia pisze o tak zwanej tożsamości lustrzanej, którą cechuje właśnie przejęcie wartości grupy, w której się przebywa i zwiększony rygoryzm moralny (dzieci widzą i oceniają działania w kategoriach „czarne-białe”).

Jak przebiega proces kształtowania się tożsamości?

Kształtowanie się tożsamości przebiega wielotorowo, bazuje na wielu elementach, to długotrwały proces. Według Eriksona życie ludzkie składa się z wielu stadiów/etapów rozwojowych, podczas których człowiek styka się z kryzysami rozwojowymi, które rozumiane są jako konieczność wypracowania nowych form przystosowania się do środowiska w odpowiedzi na nowe potrzeby rozwojowe. Pozytywne rozwiązanie danego kryzysu umożliwia przejście do kolejnego stadium i realizację nowych zadań, adekwatnych do określonego wieku. Brak podjęcia odpowiedniej pracy nad kryzysem wiąże się z usztywnieniem reakcji i wykorzystywaniem wcześniejszych sposobów radzenia sobie z wyzwaniami na późniejszych etapach, co znacznie utrudnia adekwatną reakcję na sytuację. W każdym okresie rozwojowym Erikson wyróżnił tak zwany kryzys podstawowy, który ma swój początek w poprzednich etapach, a jego rozwiązanie rzutuje na przyszłość. W przedszkolu stykamy się z dziećmi od 2,5...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy