Dołącz do czytelników
Brak wyników

Współpraca z rodzicami

15 czerwca 2018

NR 38 (Czerwiec 2018)

„Zobacz, on potrzebuje twojej pomocy” – jak nauczyć dziecko umiejętności dostrzegania potrzeb innych

0 127

Dostrzeganie potrzeb innych, wrażliwość na krzywdy, gotowość niesienia pomocy są umiejętnościami, które stają w opozycji do zachowań samolubnych, egoistycznych. Które z poniższych twierdzeń będą charakteryzowały w przyszłości nasze dzieci? Ja jestem najważniejszy, moje potrzeby są najważniejsze, cały świat jest dla mnie. Ja jestem ważny, moje potrzeby są ważne, ale inni ludzie też są ważni.

Wtrosce o „dobre wychowanie” dzieci z pewnością będziemy zabiegać o to, by mogły dopasować do siebie to drugie twierdzenie. Nie jest to zadanie łatwe. Aby dzieci były empatyczne, należy nauczyć je przede wszystkim umiejętności oderwania się od własnego, przekierowania uwagi ze swojej osoby na ludzi, którzy je otaczają. Poniżej przedstawiono przykłady, jak można to osiągnąć.
Rozwijanie empatii to nauka tego, co dobre, a co złe. Wzbudzanie chęci do pomocy innym pozwala dzieciom porządkować świat i określić swoje w nim miejsce. Adekwatne i gratyfikujące społecznie zachowania pozwolą im polubić siebie.
Przykładowe działania rozwijające u dzieci empatię:

  • Jak może się czuć kolega odrzucony w zabawie? Rozmawiaj z dziećmi o uczuciach. Już trzylatki potrafią z sukcesem różnicować proste emocje okazywane (nawet w niewielkim stopniu) przez innych ludzi. Najłatwiej odczytują uczucia przyjemne, takie jak radość i zadowolenie. Więcej trudności sprawia im rozpoznanie lęku, smutku czy złości. Maluchy nie zawsze potrafią słownie nazwać widziane u kolegi emocje, ale z pewnością potrafią skakać z radości, kiedy ktoś się cieszy i skacze, a ukochać i przytulić, kiedy ktoś płacze. Starsze przedszkolaki potrafią już nie tylko dostrzec emocje, ale i ocenić sytuacje, które wywołały te emocje. Potrafią dostrzec, kiedy dzieje się komuś krzywda, przeanalizować i podjąć działania. Niejednokrotnie podejmują samodzielne próby niesienia pomocy: zatroskani przybiegną do pani, zawołają kolegę na pomoc, przyniosą chusteczkę… Aby wzmacniać u dzieci ich wrażliwość na odczucia i potrzeby innych, warto byśmy nieustannie rozmawiali o uczuciach zarówno swoich, jak i innych ludzi, próbowali je nazywać. Na przykładzie różnorodnych historyjek obrazkowych warto uczyć dzieci opisu i oceny zaistniałych sytuacji, oceny postępowania bohaterów, szukania rozwiązań i podejmowania odpowiednich decyzji. Z maluszkami warto ćwiczyć współdzielenie, współodczuwanie emocji – samoistnie oraz w sytuacji wyraźnego zaproszenia z ich strony („kto się ze mną ucieszy”, „kto mi pomoże”).
  • Oczekujmy od dzieci empatii. Niestety zdarza się, że umiejętność dostrzegania uczuć innych nie idzie w parze z zachowaniami empatycznymi. Choć dziecko wie, że powinno, to nie zawsze chce ustąpić starszej pani miejsca w autobusie. Widząc chorą i zmęczoną mamę, przedszkolak nie zawsze ma ochotę pomóc jej w sprzątaniu. Każdorazowo kiedy widzimy, że dzieci nie mają ochoty na pomaganie, należy z nimi rozmawiać. Powinniśmy im wyjaśnić, dlaczego warto ustąpić miejsca, przynieść chorej babci śniadanie, młodszej koleżance pomóc zrobić babkę z piasku. Jednak musimy się liczyć z tym, że dziecko zwyczajnie odmówi nam wykonania tych czynności, gdyż w tym wieku zaspokojenie własnych potrzeb może być jeszcze silniejsze od chęci pomagania. Jeżeli tak się dzieje, dajmy dzieciom do zrozumienia, jakich postaw od nich oczekujemy. Nie pytajmy zatem, czy dziecko ma ochotę ustąpić miejsca, zanieść babci śniadanie czy pobawić się z młodszą koleżanką w piaskownicy, ale konkretnie poprośmy, by to zrobił. Czasem „chęci pomocy” trzeba nieco pomóc. A kiedy już dziecko zdobędzie się na pomoc, to zawsze chwalmy i podkreślajmy wartość takiego działania. To, co dziecko dostaje, zawsze oddaje.
  • Zachęcajmy do niesienia pomocy. Każdy wie, że warto pomagać, bo życzliwe spojrzenie na drugiego i podjęte działanie na rzecz potrzebujących owocują naszym spełnieniem się, pomagając po prostu czujemy się „dobrze” a jeszcze lepiej kiedy ta pomoc jest bezinteresowna. 
    Zdarza się niestety, że wychowując swoje pociechy, rodzice zamiast wspierać ich naturalne inicjatywy pomagania, skutecznie je zniechęcają. Kiedy np. dziecko chce pomóc w podjęciu obowiązków domowych, to w trosce o ich bezpieczeństwo, w obawie że nie podołają zadaniom, że oni zrobią to szybciej, w przeświadczeniu, że przecież dziecko jest za małe, najczęściej mówią: 
    • Nie kochanie, mama sama zrobi śniadanie, ten nóż jest ostry. 
    • Ja sama powieszę to pranie, idź się pobawić.
    • Nie żabko, nie możesz psikać tym płynem. Jak skończę, to cię zawołam.
      A przecież wystarczy:
      • zaproponować rodzicom, by dali dziecku tępy, plastikowy nożyk i niech uczy się smarować kanapki dżemem;
      • uświadomić rodzicom, że owszem, wieszanie prania czy inne prace domowe, w których pomaga dziecko, zawsze trwają dłużej, ale nie należy zniechęć dziecka; można przecież poprosić, by podawało np. tylko skarpetki albo włączało przyciski, które mu wskażą rodzice, albo trzymało razem z nimi odkurzacz, wytarło stół mokrą ściereczką, kiedy mama myje toaletę…;
      • uświadomić rodzicom, że każda czynność, którą będzie podejmowało dziecko, będzie z początku zrobiona nieporadnie i wykonana niedokładnie i że warto wziąć poprawkę na jakość wykonania zadania, które dyskretnie można poprawić później; nie ma jednak innego sposobu na naukę.

W przedszkolu zachęcajmy dzieci do wykonywania prostych czynności, na miarę ich możliwości. Niech pomagają przy sprzątaniu, nakrywaniu do stołu, w pielęgnacji roślin, organizacji zabaw i zajęć. Uczmy także pomagania sobie nawzajem – przecież starszak może zawiązać, zapiąć kurtkę młodszemu koledze, zamieść podłogę, wyrzucić śmieci. Nie zniechęcajmy dzieci do pomocy, wręczając je we wszystkim, ale wspierajmy tak, by mogły z radością poczuć satysfakcję… z bycia pomocnym.

  • Pomaganie poprzez dzielenie się i dawanie. W mediach głośno mówi się o różnorodnych akcjach charytatywnych, których celem jest pomoc potrzebującym. Wspaniale jest, kiedy my, dorośli, rozmawiamy o tym z dziećmi i staramy się je w to aktywnie włąc...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy