Dołącz do czytelników
Brak wyników

Praca z dzieckiem

21 listopada 2017

NR 29 (Wrzesień 2017)

Samoocena dziecka w wieku przedszkolnym

0 395

Dzieci rozpoczynające naukę w przedszkolu już od samego początku, zaczynają formułować sądy wartościujące. Nie są one jedynie konsekwencją asymilacji z otoczeniem, lecz wynikają z autonomicznego kształtowania się osobowości będącego rezultatem społecznych porównań. Na tym etapie bardzo ważne jest właściwe kształtowanie pozytywnej samooceny oraz akceptacji dziecka.

Wszelkie zmiany osobowości dziecka w wieku przedszkolnym wiążą się ze zmianą własnego „ja”. Własne „ja” dziecka może ulec zmianie tylko wówczas, gdy zacznie ono dostrzegać zmiany w postawach oraz w traktowaniu go przez nauczycieli – osoby znaczące dla dziecka w przedszkolu. Oczywisty staje się fakt, że każdy nauczyciel pracujący z dzieckiem w wieku przedszkolnym (jak i na każdym etapie edukacji) powinien znać samoocenę swoich wychowanków. Dzięki temu będzie tak postępować, aby w żaden sposób nie doprowadzić do utrwalania się w dziecku niepokojących cech jego osobowości1. 

Przez samoocenę rozumiemy sądy wartościujące, które dotyczą zarówno właściwości fizycznych, czyli wyglądu, struktury motywacji, cech osobowości, zdrowia jak i stosunku, jaki dziecko ma z innymi ludźmi – nie tylko rówieśnikami, ale również osobami dorosłymi. W wieku przedszkolnym szczególną rolę w kształtowaniu samooceny i akceptacji dziecka odgrywają oceny oraz opinie osób znaczących, a więc rodziców i nauczycieli. Innym źródłem kształtowania się samooceny oraz akceptacji dziecka w wieku przedszkolnym są kontakty interpersonalne z innymi dziećmi. Jest to szczególnie ważne, ponieważ w głównej mierze to dzięki zabawie z rówieśnikami dziecko pozyskuje wiedzę o sobie, swoich możliwościach, a także o wadach i zaletach. 

Możemy wskazać dwa rodzaje samooceny:
■    Samoocena niska
■    Samoocena wysoka

Cechy dzieci o niskiej samoocenie:
■    nadmierne uzależnienie od rodziców,
■    wrogość względem rodzeństwa,
■    agresja,
■    wrogość wobec innych dzieci,
■    ciągłe poszukiwanie akceptacji innych,
■    przygnębienie,
■    lęk przed odrzuceniem.

Dziecko z wysoką samooceną rozpoznamy po:
■    otwartości,
■    obiektywnej ocenie porażek i sukcesów,
■    samodzielność,
■    pewność siebie,
■    podejmowaniu wyzwań,
■    spontaniczności,
■    towarzyskości.

Samoocena dziecka w wieku przedszkolnym jest budowana na podstawie dwóch zasadniczych miar: osiągnięć innych dzieci oraz systemu standardów osobistych dziecka przedszkolnego. Należy pamiętać, że u dzieci większą wartość w budowaniu oceny własnej osoby odgrywa porównywanie przez dziecko swoich osiągnięć do osiągnięć rówieśników.

Początkowo samoocena tworzona przez dziecko w wieku przedszkolnym przybiera tak zwany charakter echoidalny, czyli dziecko powtarza sądy na swój tematu słyszane od innych osób, głównie od osób znaczących. Dopiero później dziecko zaczyna kształtować obraz własnej osoby na podstawie porównań społecznych. Dzieci o niskiej samoocenie dokonują dużo mniej porównań społecznych niż dzieci cechujące się wysoką samooceną. Przyczyną tego jest obawa tych dzieci, że w wyniku owych porównań ocena ich kompetencji może ulec pogorszeniu.

Kształtowanie u dziecka w wieku przedszkolnym obrazu własnej osoby stanowi szczególnego rodzaju przykład interakcji dynamicznych, jakie zachodzą pomiędzy dzieckiem a otaczającą je rzeczywistością. Proces społecznych porównań dokonywanych przez dziecko jest źródłem oceny własnego ja, a także stanowi źródło oceny innych ludzi. Utworzone na drodze porównań sądy wartościujące oddziałują na relację dziecka z innymi ludźmi – zarówno z rodzicami, rówieśnikami, nauczycielami, jak i z ludźmi spotkanymi przypadkowo. Jest to bardzo ważne, ponieważ rozwój każdego człowieka – w szczególności dziecka – dokonuje się dzięki jego interakcjom z otoczeniem.

Propozycje zabaw zwiększających samoocenę 

■    Moja dłoń moje emocje
Dziecko odrysowuje kontur swojej dłoni; na każdym z poszczególnych palców rysuje poprzez jakiś symbol: 
–    to, co lubi w sobie najbardziej, 
–    sytuację, która sprawiła mu radość, 
–    czynność, którą robi dobrze, 
–    ulubione miejsce, które lubi odwiedzać, 
–    osiągnięcie, z którego było dumne.
    
Na koniec dziecko może (jeśli wykazuje taką chęć) opowiedzieć o tym, co narysowało.

■    Idealny
Wycinamy wspólnie z dziećmi sylwetki zwierząt z karty pracy „Zwierzątka”. Następnie wspólnie z dziećmi zastanawiamy się, jakie cechy danego zwierzątka pomagają mu w życiu, a jakie przeszkadzają? 
Nauczyciel niebieskim flamastrem obok każdego zwierzątka zapisuje cechy pozytywne, a czerwonym – negatywne. Następnie inicjuje rozmowę na temat tego, czy fajnie byłoby mieć same zalety? Fajnie byłoby mieć same wady? Chcielibyście być którymś z przedstawionych zwierząt?

    Pozytywny okrzyk
Dzieci stoją w kręgu, wykonując czynności pięciokrotnie np.: uderzają w kolana, uderzają w dłonie, tupią nogami. Po pięciu uderzeniach w kolana wszyscy z uniesionymi. rękoma podskakują, wykrzykując imię dziecka, które zostało mu wcześniej przypisane.

Scenariusz zajęć

Temat zajęć:

Jestem kimś wyjątkowym

Cele ogólne:

 •     wzmacnianie u dzieci poczucia własnej wartości,
•     kształtowanie w dzieciach pozytywnej samooceny,
•     kształtowanie w dzieciach umiejętności akceptacji siebie i drugiej osoby

Cele szczegółowe:

Dziecko:
•     wie, co to jest samoocena,
•     potrafi wymienić swoje zalety,
•     potrafi wyrazić za pomocą rysunku swoje emoc...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy