Dołącz do czytelników
Brak wyników

Praca z dzieckiem

20 marca 2018

NR 33 (Styczeń 2018)

Rozwój muzyczny dziecka w okresie przedszkolnym

0 413

Już młodsze dzieci przedszkolne opanowują pewną umiejętność odtwarzania prostych melodii, chociaż dopiero w późnym wieku przedszkolnym nabywają one umiejętności rozróżniania tonów oraz rozpoznawania rozmaitych głosów. Jednak wysoka wrażliwość na rytm, wyrażająca się w rytmicznym klaskaniu lub uderzaniu w takt muzyki, jest już mocno zauważalna w pierwszej fazie średniego dzieciństwa.
 

Zadania i osiągnięcia rozwojowe wieku przedszkolnego – w kierunku znaczenia oddziaływań muzycznych

Zgodnie z wieloma obserwacjami i koncepcjami rozwoju muzycznego dzieci przedszkolnych, powszechnie przyjmuje się, że w tym okresie życia kształtuje się bogaty zestaw różnorodnych składników muzycznych. Zdaniem K. Lewandowskiej, do najważniejszych sygnałów tego rozwoju należy zaliczyć:  

  • Wykształcanie się czułości na różnice wysokości dźwięków – proces ten kończy się około 6. roku życia i pozwala dzieciom na osiąganie poprawnej intonacji w śpiewie i grze na instrumentach. Dziecko potrafi już prawidłowo określać, który z dwóch dźwięków jest niższy lub wyższy, chociaż percepcja ta wciąż jest dość problematyczna.  
  • Rozwój wyobrażeń słuchowych, kluczowy dla prawidłowego odtwarzania melodii głosem – najbardziej istotne znaczenie ma tu motoryka wokalna rozumiana jako ruch aparatu głosowego. Dzieci w wieku od 3,5 do 5 lat zwykle śpiewają naprzemiennie kilka dźwięków o określonej i nieokreślonej wysokości (tzw. szereg przerywany). Z kolei dzieci 5–6-letnie potrafią już odtwarzać w przybliżeniu dokładną linię melodyczną, opanowując stopniowo śpiewanie wszystkich interwałów w melodii (tzw. śpiewanie interwałów). Niektóre z nich, charakteryzujące się wysokim stopniem uzdolnień, osiągają poziom tzw. śpiewu intonacyjnego, polegającego na posługiwaniu się wyobrażeniami dźwięku oczekiwanego.  

Duży wkład w rozumienie rozwoju muzycznego dzieci przedszkolnych wniosła teoria zaproponowana przez amerykańskiego pedagoga i kompozytora E. E. Gordona, który dowodził, że podstawą rozwoju muzycznego dziecka i rozwijania uzdolnień muzycznych dziecka jest tzw. audiacja. Pod pojęciem tym należy rozumieć przyswajanie i rozumienie usłyszanej muzyki. Jest to swego rodzaju muzyczny odpowiednik myślenia w mowie. Jeśli zatem myślenie jest procesem naturalnym, którego nikogo nie można nauczyć, dziecko bowiem rozwija je samodzielnie wraz z rozwojem, poznawaniem rzeczywistości i kojarzeniem faktów, podobnie powinno być – zdaniem Gordona – z audiacją. Wyłania się ona wówczas, „gdy muzyka jest słyszana i rozumiana przez umysł, mimo że nie jest obecna, a nawet nigdy nie była obecna w fizycznym otoczeniu odbiorcy”. Zatem im więcej motywów rytmicznych i tonalnych dziecko potrafi „wyaudiować”, tym większy jest jego poziom zdolności muzycznych, podobnie jak w przypadku sytuacji, w której poziom jego inteligencji zależy od słów i pojęć, które dziecko potrafi pomyśleć. Według Gordona, rozwój muzyczny dziecka wykazuje zatem wiele podobieństw do rozwoju mowy. Najpierw przechodzi ono przez stadium paplaniny muzycznej i jeżeli zostaną mu dostarczone odpowiednie bodźce, będzie ono w stanie rozwinąć umiejętność „audiowania” rytmu i tonów oraz dekodowania muzyki właściwej dla jego kultury, co jest kluczowe dla jego przyszłych osiągnięć muzycznych.

Niemniej jednak, bez względu na perspektywę realizacji zajęć muzycznych z dziećmi w przedszkolu lub działań podejmowanych w tym obszarze przez rodziców w środowisku domowym dziecka, zasadniczego znaczenia nabiera problematyka muzyki jako materiału do tworzenia kreatywnych zabaw i programów muzycznego oddziaływania na dzieci. Odsyła to przede wszystkim do rozmaitych form aktywności muzycznych dziecka, co pozwala również na szersze dostrzeżenie korzyści, jakie oddziaływania takie wnoszą do życia i rozwoju przedszkolaków. 

Stymulowanie rozwoju muzycznego dzieci w okresie przedszkolnym ze szczególnym uwzględnieniem roli rodziny

Rodzina, ukonstytuowana w głównej mierze na więziach uczuciowych, dostarcza dziecku systemu wartości, kształtuje jego sposób postrzegania świata, wpływając na uformowanie zachowań i wzorów postępowania. Rodzinę należy również uznać za pierwotną przestrzeń, w której dziecko po raz pierwszy styka się z muzyką, zdobywa pierwsze doświadczenia w tym obszarze, a nawet buduje swój stosunek do muzyki. Rodzina pełni więc trudną do przecenienia funkcję stymulowania rozwoju muzycznego dziecka poprzez zarówno ukierunkowane, jak i spontaniczne dostarczanie mu bodźców i zdarzeń muzycznych, które mogą wywoływać głębokie zainteresowania i silne fascynacje muzyką oraz kształtować motywację do nauki muzyki. Jeśli rodzice dostarczą dziecku rozmaitych bodźców muzycznych, otoczą je wartościową muzyką, a procesom tym towarzyszyć będzie atmosfera przeżyć estetycznych i emocjonalnych, wówczas przyczynia się to do sprawniejszego i lepszego nabywania umiejętności muzycznych przez dziecko oraz szybszego progresu, jaki osiąga ono w procesie świadomego rozumienia muzyki. Jeżeli potrzeba kontaktu z muzyką nie jest właściwie motywowana lub pielęgnowana, wówczas może ona nawet stopniowo zanikać i obniżać wrodzone muzyczne zdolności każdego dziecka. 

W wielu rodzinach cechą kontaktów dziecka z muzyką jest to, że mają one przede wszystkim charakter mimowolnego, spontanicznego uczenia się, a internalizacja rodzinnej kultury muzycznej jest zwykle nieświadoma i niezauważalna, stanowiąc sferę samorzutnych procesów socjalizacji. Jednak w środowiskach o wysokiej kulturze muzycznej rodzice zwykle starają się w sposób intencjonalny, zamierzony i ukierunkowany wpływać na stymulowanie rozwoju muzycznego dzieci, tworząc im wiele okazji, zachęcając zarazem i motywując do angażowania się w aktywności muzyczne i poszukiwania w tej sferze osobistego zadowolenia dziecka. Do grupy takich stymulacji muzycznych zalicza się:

  • Angażowanie dzieci we wspólne zabawy muzyczne, odwołujące się do takich aktywności muzycznych, jak wspólne słuchanie muzyki, śpiewanie bądź uczestniczenie w różnych wydarzeniach kulturalnych, koncertach, gdzie rodzice i dzieci wspólnie bawią się lub doświadczają kontaktów z muzyką.
  • Wspólne muzykowanie, które tworzy szeroką przestrzeń możliwości zapewniania dzieciom kontaktu z instrumentami muzycznymi.
  • Dostarczanie sposobności, w których dziecko może uczestniczyć w sytuacjach muzycznych kreowanych przez dorosłych i innych członków rodziny – ta stymulacja bezpośrednio wiąże się z poprzednią. Jeśli rodzice sami uprawiają muzykę w jakiejkolwiek formie, można oczekiwać, iż będą bardziej zorientowani na muzyczną edukację dziecka w rodzinie i od najmłodszych lat będą angażować je w różne sytuacje muzyczne.   
  • Podejmowanie działań bezpośrednio ukierunkowanych na dziecko jako ich adresata – do tego rodzaju stymulacji można zaliczyć zarówno uczenie dziecka piosenek, zachęcanie do aktywności ruchowych przy muzyce, jak i uczenie go gry na instrumentach. Zdaniem japońskiego pedagoga S. Suzuki, zarówno na słuchanie muzyki, jak i na naukę gry na instrumentach muzycznych nigdy nie jest za wcześnie, bez względu na to, jaki poziom zdolności muzycznych prezentują dzieci. Suzuki twierdzi, że to właśnie wczesny okres przedszkolny jest tym, w którym mogą już one zaczynać naukę gry na instrumentach.  

 

Jeśli rodzice dostarczą dziecku rozmaitych bodźców muzycznych, otoczą je wartościową muzyką, a procesom tym towarzyszyć będzie atmosfera przeżyć estetycznych i emocjonalnych, wówczas przyczynia się to do sprawniejszego i lepszego nabywania umiejętności muzycznych przez dziecko oraz szybszego progresu, jaki osiąga ono w procesie 
świadomego rozumienia muzyki.

 

Znaczenie rodziny w stymulowaniu rozwoju muzycznego dziecka uzasadniają również wyniki badań zaświadczające, że okres ten może być nawet zasadniczy dla rozwijania uzdolnień muzycznych, w tym bowiem czasie wrodzone zdolności muzyczne dziecka wykazują niezwykłą plastyczność, ro...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy