Dołącz do czytelników
Brak wyników

Akademia rozwoju nauczyciela przedszkola

20 listopada 2017

NR 28 (Czerwiec 2017)

Podejmowanie niepopularnych decyzji
narzędzia do nauki tej umiejętności

410

Krok pierwszy: Uwzględnij reguły przekazywania trudnych informacji

W podejmowaniu i przekazywaniu niepopularnych decyzji ważna jest empatia – musimy być uważni na każdym etapie, aby rozpoznać stan emocjonalny osób od nas zależnych oraz odpowiednio się do niego odnieść. Wskazane jest również, abyśmy postarali się poznać ich emocje, zrozumieć je oraz utożsamić się z nimi. Dodatkowo pierwsze litery tego słowa kryją w sobie ważne zasady, które również warto uwzględnić w tym procesie. 

POLECAMY

E M P A T I A

M

O

C

J

E

I

E

J

S

C

E

 

O

S

O

B

Y

 

I

 

C

Z

A

S

E

R

S

P

E

K

T

Y

W

A

 

I

N

N

Y

C

H

D

E

K

W

A

T

N

Y

 

J

Ę

Z

Y

K

R

E

Ś

Ć

 

P

R

Z

E

K

A

Z

U

N

F

O

R

M

A

C

J

E

 

D

O

D

A

T

K

O

W

E

D

N

O

T

A

C

J

E

 

W

 

D

O

K

U

M

E

N

T

A

C

H


Emocje

Za każdym razem, kiedy trzeba zdecydować w trudnej i ważnej sprawie, mamy prawo do różnych, silnych, często nieprzyjemnych emocji. Niektóre z nich mogą podkopywać wzajemne zaufanie, burzyć spokój i utrudniać współpracę. Co zrobić, aby temu zaradzić?

Zajrzyj w siebie, rozpoznaj i nazwij emocje, które u siebie dostrzegasz. Nie próbuj im zaprzeczać. Po prostu przyjmij, że pojawiły się w tobie.

Zrób coś, co zazwyczaj w dosyć szybki sposób cię uspokaja, np. kilka głębszych oddechów, obmycie twarzy zimną wodą, mała przyjemność itp.

Podaj przynajmniej trzy swoje pomysły.

Miejsce, osoby i czas

Ludzie nie powinni dowiadywać się o trudnych dla siebie sprawach w przypadkowych miejscach, w niewłaściwym czasie i wśród nieodpowiednich osób. Warto, abyśmy zaraz po podjęciu decyzji zastanowili się, w jakich okolicznościach, scenerii i dokładnie komu ją przekazać. Ważne jest, aby miejsce to dawało drugiej osobie poczucie bezpieczeństwa, możliwość ujawnienia przeżywanych emocji oraz abyśmy mogli zostać z nią tak długo, jak będzie tego potrzebowała. Przed zakomunikowaniem swoich decyzji przemyśl:
■    Komu ją przekazać?
■    Czy lepiej przekazywać ją podczas rozmowy z grupą, czy na osobności?
■    W jakim miejscu przeprowadzić rozmowę?
■    Jaka pora będzie dla wszystkich stron najlepsza?
■    Nad czym jeszcze warto się zastanowić i co uwzględnić?


Perspektywa innych

Podobnie jak my, „odbiorcy” naszych decyzji mają prawo do różnych, negatywnych reakcji – mogą czuć złość, gniew, niepokój, bezradność, wstręt. Niezależnie od tego, jakie są ich emocje, oni również mają pełne prawo do nich, a my przede wszystkim powinniśmy to uszanować. 

Jeszcze przed wyborem konkretnej decyzji zastanów się:
■    Jak może ona wpływać na innych zaangażowanych w tę sprawę?
■    Jakie potrzeby pozostałych należy w niej uwzględnić?
■    Jak pogodzić interesy wszystkich stron?

Tuż przed przekazaniem decyzji pomyśl:
■    Jakie emocje może ona wywołać u pozostałych?
■    Jak na nie mądrze zareagować?

Po przekazaniu decyzji:
■    Co możesz zrobić, by inni mogli wyrazić swoje zdanie?
■    Co możesz powiedzieć, aby złagodzić swoje słowa?

Adekwatny język

Niby oczywiste jest, że w trakcie przekazywania jakichkolwiek informacji język, którego używamy, ma być zrozumiały dla naszych współrozmówców. Ale w praktyce czasami o tym zapominamy. Nauczycielsko-wychowawczy lub psychologiczno-pedagogiczny żargon bywa trudny dla dzieci, nastolatków oraz ich rodziców. 

Treść przekazu

Bezpośrednio przed zakomunikowaniem niepopularnej decyzji warto, abyśmy wpletli w swoją wypowiedź komunikaty, które potwierdzają potencjalny opór. Ich zadaniem jest uznanie prawa do autonomii innych. Możesz powiedzieć:
■    Nie musicie zgadzać się z moim wyborem.
■    Pewnie nie macie ochoty mnie słuchać, nie macie ochoty o tym rozmawiać.
■    To, co mówię, może wydawać się wam niesprawiedliwe.
■    Nazwijmy rzeczy po imieniu, możecie mieć wrażenie, że to, o co proszę, jest głupie, bezsensowne, niepotrzebne. 
■    Wiem, że zasady, według których podejmuję decyzję, to coś trudnego dla was.
■    Podaj przynajmniej trzy swoje pomysły.


Warto również używać zwrotów zmiękczających negatywny przekaz. Można wyróżnić ich trzy podstawowe kategorie:  

  • „Przykro mi”: Nie, niestety, bardzo mi przykro, ale nie zgodzę się na brak pracy domowej. Wprowadzamy nowy materiał i trzeba go solidnie przećwiczyć. 
  • „Kocham, ale nie dam”: Od początku roku dobrze nam się pracuje i zależy mi na dalszej dobrej współpracy z wami, ale nie mogę zgodzić się na wycieczkę. To konsekwencja za sytuację z ostatniej dyskoteki. 
  • „Jest mi trudno”: Już od dawna zbierałem się, żeby o tym powiedzieć. Teraz też jest mi trudno, serce mi wali, głos mi drży, ale postanowiłem powiedzieć, że na najbliższej radzie pedagogicznej nie poprę twojego pomysłu, ponieważ nie zgadzam się z jego celami. 
  • „Uprzedzam”: Obawiam się, że będziecie wściekli, musimy przerobić jeszcze kilka ważnych zagadnień. Nikt nie uprzedził mnie o zmianie terminu sprawdzianu dyrektorskiego i musimy z tym zdążyć do jutra.

Informacje dodatkowe

Nie możemy zapominać, że już w sytuacji umiarkowanego stresu (a taką niewątpliwie jest usłyszenie niewygodnej decyzji) człowiek jest w stanie zapamiętać nie więcej niż 40–60% informacji. Chcąc uwzględnić to prawidło, możesz:

  • Założyć, że najważniejsze elementy decyzji trzeba będzie kilkakrotnie powtórzyć.
  • Zadeklarować możliwość rozmowy w tej sprawie na osobności w określonym czasie.
  • Sprawdzić, czy inni nie mają konkretnych pytań, które pozwolą na wyjaśnienie niejasności i rozwianie wątpliwości.
  • Jakie jeszcze masz pomysły?

Adnotacje w dokumentach

Jeśli nasze decyzje dotyczą ważnych i trudnych spraw, np. konieczności wezwania rodziców, policji, wniesienia wniosku o wgląd w sytuację rodzinną, powinny one zostać dokładnie opisane w prowadzonej dokumentacji. Nie zawsze jest to możliwe, ale idealnie, jeśli taka notatka będzie podpisana przez wszystkie osoby uczestniczące w zdarzeniu.

Krok drugi: Korzystaj z przepisu na konstruktywną konfrontację

Kiedy wydajemy polecenia lub podejmujemy decyzje, które nie podobają się wszystkim, w naturalny sposób dochodzi do sytuacji konfrontacji. Jest to nieodłączna część naszego życia, bo tam, gdzie stykają się ze sobą ludzie, stykają się ze sobą – często pozostające nawzajem w sprzeczności – ich potrzeby.
Konstruktywna konfrontacja to jeden ze sposobów reagowania na niepożądane zachowania innych (dzieci, nastolatków, ich rodziców, naszych współpracowników). Pozwala ona znaleźć rozwiązania spornej sytuacji bez konieczności narzucania własnej woli i użycia różnych form przymusu. Daje szansę wpływać na zachowania innych z zachowaniem szacunku do wszystkich zaangażowanych. Nawet w obliczu konfliktu pomaga porozumieć się i budować lepsze relacje. Składa się z sześciu części:

1. „Co zrobiłeś?” – stwierdzenie faktu

Stwierdzenie faktu musi być wyrażone w taki sposób, aby nie można było mu zaprzeczyć i by obie strony były zgodne co do tego, co zaszło. Trzeba zatem mówić o tym, co ktoś zrobił, co widzieliśmy, słyszeliśmy, co wiemy. Bez etykietowania, analizowania, krytykowania, oceniania i interpretowania. Bez stwierdzeń zawsze, nigdy, rzadko, często, wszyscy itp. To pozwala uniknąć niepotrzebnych i nic niewnoszących dyskusji, zaprzeczania i oporowania, które zwykle mają niewielki związek z całym wydarzeniem. Dla wielu z nas język faktów wcale nie jest intuicyjny i trzeba dołożyć niemałych starań, aby posługiwać się nim sprawnie. Oto przykłady, czym jest, a czym nie jest stwierdzenie faktu:

  • Jesteś niewychowany – to nie fakt, to ocena, ponieważ odpowiada na pytanie, jaka jest, naszym zdaniem, druga osoba.
  • Specjalnie robisz mi na złość – to również nie jest fakt, to interpretacja, ponieważ zakłada, że doskonale znamy powody zachowania drugiej osoby. 
  • W tym tygodniu trzy razy przerywałeś, kiedy mówiłam do grupy – to fakt, ponieważ konkretnie precyzuje, co zrobiła druga osoba.

Zamień na fakty poniższe wypowiedzi. Dla ułatwienia tego zadania za każdym razem spróbuj wyobrazić sobie kontekst sytuacyjny, w którym mogły paść takie komunikaty.

Jak będziesz się tak uczył, nigdy nie zdasz matury.
………………………………………………………………………………………………………………………………
Ona nigdy nie słucha, co do niej mówię. 
………………………………………………………………………………………………………………………………
Marnotrawisz wszystkie swoje talenty.
………………………………………………………………………………………………………………………………
Kiepskie z państwa wsparcie dla dziecka.
………………………………………………………………………………………………………………………………
Jesteś po prostu męczący.
………………………………………………………………………………………………………………………………
Nigdy nie można na tobie polegać.
………………………………………………………………………………………………………………………………

2. „Co w związku z tym czuję?” – nazwanie własnych emocji

Wielu z nas uważa, że w trudnych sytuacjach trzeba zachować zimną krew i absolutnie wyzbyć się emocji. To prawda, że równowaga emocjonalna pozwala nam bardziej rozsądnie zareagować, ale w obliczu kłopotliwych zdarzeń uczucia pojawiają się w nas automatycznie. Nic w tym złego, dopóki nie pozwolimy przejąć im kontroli nad naszym zachowaniem. A to, co pomaga utrzymać panowanie nad sobą, to rozpoznanie i nazwanie własnych stanów emocjonalnych. W żadnym wypadku nie jest to oznaka słabości. Szczere i bezpośrednie wyrażenie uczuć zwykle może nas bardziej „uczłowieczyć” w oczach innych i tym samym daje nam większe szanse na nawiązanie głębokiego kontaktu. Kiedy jednak chcemy mówić innym o naszych emocjach, warto nauczyć się rozróżniać uczucia prawdziwe od rzekomych.
Sprawdź, czy w poniższych wypowiedziach jest obecny język prawdziwych emocji. Jeśli nie, przeformułuj zdania.

Jestem zestresowany nawałem obowiązków.
………………………………………………………………………………………………………………………………
Kiedy mijasz mnie bez powitania, czuję się lekceważony.
………………………………………………………………………………………………………………………………
Boję się, kiedy tak mówisz.
………………………………………………………………………………………………………………………………
Smutno mi, że wychodzisz bez pożegnania.
………………………………………………………………………………………………………………………………
Czuję, że coś ci jest.
………………………………………………………………………………………………………………………………
Bardzo mi ulżyło, gdy się dowiedziałem, że mi pani pomoże.
………………………………………………………………………………………………………………………………
Czuję się, jakby walec po mnie przejechał.
………………………………………………………………………………………………………………………………
Mam nadzieję, że dziś będzie dobry dyżur.
………………………………………………………………………………………………………………………………
W swojej własnej klasie czuję się zupełnie nieważny.
………………………………………………………………………………………………………………………………
Ciekawa jestem, jaka jest twoja nowa dziewczyna.
………………………………………………………………………………………………………………………………
Dobrze się poczułem, kiedy przeprosiłeś Kasię.
………………………………………………………………………………………………………………………………

 

Uczucia rzekome to:

 Uczucia prawdziwe to stan, który pojawia się 
wewnątrz nas, a więc to ja mogę być:

Myśli w masce uczuć, czyli wypowiedzi:
         Czuję się jak … (idiota, nieudacznik). 
         Czuję się, jakbym … (rozmawiała ze ścianą).
         Czuję, że … (powinniście wiedzieć, jak postąpić).

apatyczny, bezradny, bezsilny, bezbronny, cierpiący, nieszczęśliwy, niezainteresowany, niechętny, niecierpliwy, niepewny, nieufny, niezadowolony, niezdecydowany, oszołomiony, obojętny, pełen bólu, lęku, niechęci, goryczy, pogardy, wstrętu, obaw, wątpliwości, żalu, pesymistyczny, podejrzliwy, podenerwowany, poirytowany, przejęty, przemęczony, przerażony, przestraszony, przybity, przewrażliwiony, przygnębiony, rozgniewany, rozbity, rozczarowany, rozgoryczony, rozklejony, rozjuszony, rozstrojony, roztrzęsiony, rozwścieczony, rozzłoszczony, smutny, stremowany, strapiony, samotny, sceptyczny, sfrustrowany, skonsternowany, skrępowany, speszony, spięty, stęskniony, stremowany, uległy, winny, wycofany, wkurzony, wzburzony, wrogi, wściekły, wyczerpany, wytrącony z równowagi, z poczuciem winy, zasmucony, zalękniony, zniechęcony, zmieszany, zazdrosny, załamany, zamknięty w sobie, zagniewany, zestresowany, zakłopotany, zmartwiony, zaniepokojony, zatroskany, zatrwożony, zawiedziony, zawstydzony, zażenowany, zbuntowany, zdegustowany, zdenerwowany, złośliwy, zmęczony, zszokowany, zrozpaczony, zrażony, zobojętniały, znużony, znudzony, zniecierpliwiony

Sł...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy