Dołącz do czytelników
Brak wyników

Po co nam w życiu kompetencje miękkie?

Artykuły z czasopisma | 15 listopada 2017 | NR 21
416

Komunikatywny, asertywny, kreatywny, empatyczny, posiadający zdolności przywódcze i umiejętność zarządzania stresem – te i inne podobne sformułowania brzmią jak puste hasła, które niewiele dla nas znaczą. Nie zawsze zastanawiamy się, co dokładnie się pod nimi kryje. Nie zawsze też mamy świadomość, jak dużą rolę odgrywają w naszym życiu. Czym w rzeczywistości są umiejętności miękkie i jak można je rozwijać?
 

Termin „umiejętności miękkie” nie jest pojęciem stricte naukowym. Został zapożyczony z języka angielskiego (softskills) i spopularyzowany przez specjalistów od rekrutacji i zarządzania zasobami ludzkimi. Najogólniej mówiąc, kompetencje miękkie to psychospołeczne umiejętności życiowe, które pozwalają człowiekowi skutecznie radzić sobie w różnych sytuacjach, z różnymi zadaniami i wyzwaniami dnia codziennego. Często umiejętności miękkie zestawiane są z umiejętnościami twardymi. Jaka jest między nimi różnica? Które z nich są ważniejsze? 

 

Zastanów się:

  • Jakie kompetencje twarde są niezbędne w twojej pracy? Co dokładnie musisz wiedzieć i umieć, aby robić to, co robisz? Jakie musisz posiadać certyfikaty i zaświadczenia?
  • Jakie kompetencje miękkie są kluczowe dla twojego zawodu? Jakich potrzebujesz umiejętności osobistych, a jakich społecznych? Dlaczego akurat te są – według ciebie – ważne w pracy z dziećmi oraz ich rodzinami?
  • W jakich okolicznościach kompetencje miękkie przydają się w kontakcie z przełożonymi i współpracownikami?
  • Jakie korzyści wynikają z ich posiadania w domu i w pracy?


Kompetencje twarde można określić jako bardziej merytoryczne i powiązane z konkretną dziedziną wiedzy czy praktycznymi umiejętnościami. To uprawnienia, kwalifikacje – na ogół potwierdzone dyplomami, zaświadczeniami, certyfikatami – pozwalające wykonywać określony zawód. Należą do nich np. znajomość języków obcych, posiadanie prawa jazdy, ukończone studia wyższe, podyplomowe, kursy kwalifikacyjne itp. Inaczej jest z kompetencjami miękkimi. Są one mocno związane z tym, jacy jesteśmy, i w związku z tym mają bardziej rozległy charakter – dotyczą różnych naszych zachowań w kontakcie z samym sobą i innymi ludźmi. Trudniej je zbadać i zmierzyć.

Zarówno twarde, jak i miękkie kompetencje wpływają na efektywność naszego działania i jakość wykonywanej przez nas pracy. Nie leżą one na dwóch przeciwstawnych biegunach, a raczej uzupełniają się. Określenie „miękkie” może sugerować, że są mniej ważne od twardych. Nic bardziej mylnego. Zastanówmy się, czy za naprawdę dobrego specjalistę będziemy skłonni uznać nauczyciela, lekarza, prawnika, którzy – choć dysponują rozległą wiedzą i kwalifikacjami w swojej dziedzinie – w ogóle nie będą zainteresowani emocjami drugiego człowieka? Czy dobry fachowiec od remontów to ten, który potrafi wykonać swoją pracę perfekcyjnie, ale zupełnie nas nie słucha i nie sposób się z nim dogadać? Oto najważniejsze korzyści płynące z posiadania umiejętności miękkich:

  • adekwatne reagowanie na sytuacje życiowe,
  • radzenie sobie z obciążeniami, porażkami, kryzysami,
  • możliwość przystosowania się do zmieniających się warunków,
  • realizowanie celów, planów, wprowadzanie w życie marzeń,
  • zaspokajanie własnych potrzeb,
  • tworzenie i utrzymywanie satysfakcjonujących relacji z innymi ludźmi,
  • budowanie sieci społecznego wsparcia,
  • mniejsze narażenie na negatywne działanie nieprzyjemnych stanów emocjonalnych, silnego i (lub) długotrwałego stresu,
  • efektywność, osiąganie oczekiwanej skuteczności w działaniu.

 

Ćwiczenie:

Wyobraź sobie, jaki jest i w jaki sposób się zachowuje:

  • szef z nocnych koszmarów,
  • najgorszy na świecie wychowawca,
  • fatalny kierowca ciężarówki,
  • kiepski kucharz.

Jakie cechy lub zachowania dyskwalifikują ludzi do pełnienia każdej z tych czterech powyższych ról? Wynotuj wszystko, co przyjdzie ci do głowy jako charakterystyka złego szefa, wychowawcy, kierowcy i kucharza. Wybierz trzy cechy, które uznasz za najgorsze ze swojej listy. 
Do której grupy umiejętności one należą – do twardych czy miękkich? Jakie można wyciągnąć z tego wnioski?

 

Jeszcze jedna różnica między umiejętnościami twardymi a miękkimi polega na tym, że tych pierwszych możemy nauczyć się niemalże od zera, choć każdy z nas może mieć do niektórych rzeczy większy lub mniejszy talent. Te drugie mamy od samego początku na jakimś – nie zawsze wystarczającym – poziomie. Jednak możemy dołożyć starań, aby je w sobie udoskonalić. 

Ja i ludzie

Wśród kompetencji miękkich możemy wyróżnić dwie podstawowe grupy – umiejętności osobiste (intrapsychiczne) oraz społeczne (interpersonalne). Te pierwsze są potrzebne do zarządzania sobą i swoimi wewnętrznymi stanami, drugie zaś pomagają odnaleźć się wśród ludzi – komunikować się i wpływać na nich (Tabela 1.). 

Oczywiście, istnieją również inne propozycje kategoryzacji kompetencji miękkich. Niezależnie od przyjętego podziału wiele umiejętności łączy się ze sobą i wzajemnie przenika. Dlatego może być trudno jednoznacznie zakwalifikować je do konkretnej grupy. 

 

Ćwiczenie:

Zaznacz te umiejętności, które już są częścią twoich kompetencji, oraz te, nad którymi chciałbyś popracować w najbliższym czasie. Przy każdej z nich umieść liczbę od 1 do 10 (1 oznacza, że nie posiadasz tej umiejętności w satysfakcjonującym cię stopniu, 10 – ta zdolność jest u ciebie dobrze i wystarczająco rozwinięta). Następnie wybierz jedną, najważniejszą dla ciebie kompetencję. Zastanów się, jakimi sposobami możesz zacząć ją rozwijać. Swoje pomysły zanotuj.

 

„Nie muszę się tego uczyć!”

Niewiele osób świadomie stara się rozwijać swoje kompetencje miękkie. Potrzeba takiego doskonalenia jest czymś stosunkowo nowym. Niektórzy ludzie mają do tego stosunek wręcz lekceważący – zakładają, że „takie psychologizowanie” nie przydaje się do niczego. Dodatkowo postrzegają zdolności miękkie jako wrodzoną i niezmienną część osobowości każdego człowieka. Wiąże się to na ogół z brakiem wiedzy, czym są umiejętności psychospołeczne, i niedocenianiem roli, jaką odgrywają w naszym życiu. Zwykle tacy ignoranci uważają się za asertywnych i złoszczą się, kiedy ktoś ośmiela się odmówić ich prośbie. Mówią, że są kreatywni, ale proszeni o podanie konkretnych przykładów, tłumaczą, że jeszcze nie przydarzyła im się taka sytuacja, aby tą kreatywnością mogli się wykazać. Komunikatywność oznacza dla nich tylko tyle, że potrafią mówić i lubią mówić dużo – nieważne, czy w zrozumiały dla innych sposób. A negocjowanie to dla nich twarde i nieustępliwe postawienie na swoim.

 

Zastanów się:

  • Co naprawdę sądzisz o trenowaniu kompetencji miękkich? Czy – według ciebie – jest to potrzebne? Postaraj się uzasadnić swoje stanowisko.
  • Które spośród wskazanych wcześniej kompetencji miękkich są – twoim zdaniem – najbardziej niezrozumiane przez ludzi? 
  • Skąd wiedzieć, że posiadamy dobrze rozwinięte umiejętności miękkie? 
  • Kiedy najczęściej wydaje nam się, że posiadamy jakieś umiejętności psychospołeczne, podczas gdy są one u nas mocno ograniczone? Podaj konkretne przykłady u siebie lub znanych ci osób.

 

Takie myślenie jest dowodem na to, że ćwiczenie kompetencji miękkich powinno być obecne na każdym etapie edukacji – w przedszkolu, szkole, na studiach – oraz jako element edukacji permanentnej w życiu dorosłego człowieka.

 

Tabela 1. Wybrane kompetencje miękkie i ich krótka charakterystyka

Osobiste

Społeczne

Dynamizm działania – zdolność szybkiego podejmowania trafnych decyzji oraz aktywnego, sprawnego i energicznego działania, szczególnie w sytuacjach kryzysowych

Aktywne słuchanie – umiejętność uważnego i aktywnego słuchania oraz angażowania się w to, co mają do powiedzenia inne osoby

Elastyczność – umiejętność wykorzystywania okazji, poszukiwania nowych sposobów radzenia sobie, kiedy coś nie zadziała. Mobilizowanie sił mimo niesprzyjających okoliczności, niepowodzeń i umiejętność szybkiego powrotu do równowagi po wystąpieniu sytuacji stresowej. Zdolność do skutecznego działania w zgodzie z własnymi wartościami niezależnie od tego, jakie warunki panują wokół człowieka i co dzieje się w jego wnętrzu

Asertywność – umiejętność wyrażania swoich uczuć, myśli, opinii, decyzji i potrzeb w bezpośredni, skuteczny sposób, nie naruszając przy tym godności drugiej osoby

Otwartość na uczenie się – gotowość przyjmowania nowej wiedzy, nabywania nowych umiejętności oraz otwartość na informacje zwrotne od innych

Autoprezentacja – umiejętność budowania pozytywnego wizerunku swojej osoby w oczach innych ludzi

        
Kontrola emocjonalna – umiejętność radzenia sobie z napięciem emocjonalnym, wywołanym niespodziewanymi wydarzeniami i trudnymi sytuacjami

Budowanie relacji – sprawność w nawiązywaniu kontaktu z innymi oraz umiejętność utrzymywania przyjaznych relacji

Kreatywność – umiejętność znajdowania związków między pozornie niepowiązanymi zagadnieniami, generowanie oryginalnych rozwiązań różnych problemów oraz zdolność myślenia wykraczającego poza schematy

Empatia – zdolność odczuwania stanów psychicznych innych osób oraz umiejętność przyjęcia ich sposobu myślenia i spojrzenia z ich perspektywy

Myślenie krytyczne – zdolność obserwacji, analizowania i syntetyzowania oraz oceniania pozyskanych informacji

Komunikacja – umiejętność precyzyjnego i jasnego wyrażania się, dopasowania formy i sposobu przekazu do odbiorcy oraz rozumienia wypowiedzi innych

Organizacja pracy własnej –...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy