Dołącz do czytelników
Brak wyników

Nie taka krytyka straszna... – ćwiczenia

Artykuły z czasopisma | 10 listopada 2017 | NR 18
267

Krok pierwszy: Sprawdź, jak reagujesz na krytykę

Zazwyczaj my, ludzie, najczęściej reagujemy na słowa krytyki agresją lub uległością. Agresja pojawia się, kiedy krytyczny komentarz odbieramy jako atak, który jak najszybciej chcemy odeprzeć. Wówczas znajdujemy powody, aby skrytykować osobę, której uwaga nas dotknęła. Staramy się wytknąć jej błędy, uchybienia, aby nie musieć zajmować się negatywnym komentarzem o nas. Czasami obrażamy się i przestajemy się odzywać. Uległość sprawia, że od razu zaczynamy się tłumaczyć i usprawiedliwiać. Bez chwili refleksji bierzemy całą winę na siebie, przepraszamy i obiecujemy poprawę, aby krytykujący mógł być z nas zadowolony. Obie te reakcje mają swoje negatywne konsekwencje. Pierwsza prowadzi do pogorszenia relacji z tym, kto nas skrytykował. Druga – przede wszystkim uderza w nas samych i nasze poczucie własnej wartości.

Jest jeszcze trzeci wariant – asertywność. Warto sprawdzić, czy stosujemy go w codziennym życiu.

Przeczytaj kolejno poniższe stwierdzenia. Przy każdym z nich zaznacz wariant, czy na ogół odnosi się ono do ciebie, czy też nie. W swoich odpowiedziach bądź szczery.

 

Lp.

Stwierdzenia TAK
(odnosi się to do mnie na ogół)

NIE
(nie odnosi się to do mnie na ogół)

1 Kiedy słyszysz słowa krytyki od innych, zazwyczaj przestajesz słuchać, bo jest to dla ciebie trudne do zniesienia.    
2 Choć krytyczne komentarze są dla ciebie nieprzyjemne, nie czujesz potrzeby bronić się przed nimi za wszelką cenę albo ich odpierać.    
3 Krytyka cię na ogół paraliżuje, bardzo się jej boisz i starasz się na nią nie narażać, próbując sprostać oczekiwaniom innych.    
4 Gdy usłyszysz krytykę, najczęściej umiesz przyjąć ją ze spokojem nawet wtedy, kiedy się z nią nie zgadzasz.    
5 Kiedy ktoś zaczyna cię krytykować, nie potrafisz wytrzymać dłużej w towarzystwie tej osoby, ponieważ stajesz się nerwowy, rozzłoszczony.    
6 Masz tendencję, aby do każdego krytycznego komunikatu wracać wiele razy, aby zastanowić się, co jest z tobą nie tak, dlaczego nie potrafisz być lepszy.     
7 Uważasz, że inni nie powinni cię krytykować – jak coś im się w tobie nie podoba, muszą to zaakceptować, bo jesteś, jaki jesteś.    
8 W sytuacji, kiedy ktoś cię skrytykuje, nie zakładasz z góry, że nie ma racji. Chcesz przemyśleć jego słowa, aby sprawdzić, czy jest w nich coś, co uznasz za prawdziwe.     
9 Uważasz, że w krytycznym komentarzu zawsze jest zawarta prawda, z którą musisz się zgodzić i którą musisz przyjąć.    
10 Krytyka ze strony innych osób sprawia, że stajesz się uparty i jeszcze bardziej „okopujesz się” na swoim stanowisku.    
11 Po usłyszeniu krytycznych uwag, zawsze dajesz sobie czas, aby zastanowić się nad wyważoną reakcją.    
12 Krytyka powoduje u ciebie rozchwianie emocjonalne i wówczas stajesz 
się smutny, przygnębiony.
   
13 Nigdy nie wykluczasz zmiany swojego zachowania pod wpływem krytyki. Jesteś przekonany, że z krytyki mogą wyniknąć dobre rzeczy.    
14 Nawet wtedy, kiedy bardzo chcesz coś zrobić, masz świetny pomysł, jesteś w stanie z tego zrezygnować, ponieważ nie chcesz stać się potencjalnym obiektem drwin i krytyki.    
15 Kiedy ktoś cię krytykuje, uważasz, że w ten sposób pokazuje ci, że cię 
nie lubi, nie ceni, nie szanuje itp.
   
16 Kiedy ktoś cię krytykuje, czujesz w sobie silną presję, aby się przed nim wytłumaczyć i usprawiedliwić.    
17 Nawet najbardziej napastliwą krytykę starasz się postrzegać jako źródło informacji o tobie i/lub o drugiej osobie.    
18 Zazwyczaj słowa krytyki wyprowadzają cię z równowagi i szybko robisz się napastliwy.    

 

Sprawdź, z którymi stwierdzeniami się zgodziłeś:

  • Jeśli zaznaczyłeś najwięcej odpowiedzi „tak” przy zdaniach o numerach 1, 5, 7, 10, 15, 18, w sytuacji krytyki masz tendencję do reagowania w agresywny sposób.
  • Jeśli zaznaczyłeś najwięcej odpowiedzi „tak” przy zdaniach 3, 6, 9, 12, 14, 16, krytyka sprawia, że reagujesz uległością.
  • Jeśli zaznaczyłeś najwięcej odpowiedzi „tak” przy zdaniach 2, 4, 8, 11, 13, 17, nieobce jest ci podejście asertywne w odpowiedzi na krytykę.

Jakie ważne wnioski możesz dla siebie wyciągnąć?

………………………………………………………………………………………………….………………………………………………………………………………………………

Krok drugi: Korzystaj z asertywności – jej praw i prostego przepisu

Asertywność służy obronie naszych psychicznych i fizycznych granic. To postawa i umiejętności, które mogą być bardzo pomocne, kiedy chcemy w konstruktywny i godny sposób zareagować na krytyczny komunikat do nas skierowany.

  • Korzystanie z asertywności rozpoczyna się z chwilą, kiedy uznajemy jej prawa jako coś, co dotyczy nas samych oraz innych ludzi. Jako ludzie mamy prawo:

–    sami ustalać swoje cele i samodzielnie podejmować decyzje, wybierać,
–    posiadać i wyrażać własne opinie i odczucia,
–    dokonywać ostatecznego osądu swoich przekonań i akceptować je jako uzasadnione,
–    zaprotestować przeciwko jakiemuś traktowaniu lub krytyce, które – według nas – są niewłaściwe,
–    stawiać siebie czasami na pierwszym miejscu,
–    nie tłumaczyć się przed innymi,
–    nie brać odpowiedzialności za innych i ich problemy,
–    czasami narazić innych na niedogodności i rozczarowania,
–    potrzebować czegoś od innych,
–    reagować na prośby odmową,
–    prosić o różne rzeczy,
–    popełniać błędy, nie musieć być doskonałymi,
–    zachowywać się asertywnie,
–    nie zachowywać się asertywnie,
–    zmieniać zdanie,
–    zastanawiać się,
–    być traktowani z szacunkiem,
–    bronić własną osobę, swoje poczucie wartości i godność osobistą.

Z ilu z tych praw tak naprawdę korzystasz? Których przestrzegasz? O których zdarza ci się zapominać? Jakie wiążą się z tym konsekwencje dla ciebie w sytuacji, kiedy spotykasz się z krytyką?
   …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

Które z tych praw przyznajesz innym, a o których czasami nie pamiętasz?
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

  • Niezależnie od okoliczności asertywne reagowanie na krytykę wiąże się z czterema elementami FOKU: 

F –     fakty, do których musimy się odnieść,
O –    odpowiedzialność, którą na siebie weźmiemy lub nie, 
K –     komunikat, w którym przekażemy własny punkt widzenia, 
U –     ustalenia, które poczynimy lub do których się odwołamy, jeśli były wcześniej określone.

Oto wykorzystanie FOKU w sytuacji różnych rodzajów krytyki:
–  Krytyka, z którą się w pełni zgadzamy.
Krytyk: Nie posprzątałaś sali po swoich zajęciach.
Przykład odpowiedzi: Zgadzam się z tobą (F – zgoda na fakt). Przepraszam (O – uczciwe przyjęcie odpowiedzialności). Tym razem nie poświęciłam sprzątaniu dostatecznej ilości czasu (K – wyjaśnienie). Po lekcjach posprzątam dokładniej (U – zobowiązanie).
 Krytyka, z którą częściowo się zgadamy (często zawierająca sformułowania: „ty zawsze”, „ty nigdy”).
Krytyka: Nigdy nie sprzątasz starannie po swoich lekcjach.
Przykład odpowiedzi: To nie do końca prawda, że nigdy nie sprzątam starannie (F – weryfikacja faktu). Dziś rzeczywiście nie sprzątnęłam zbyt dokładnie (O – określenie tego, co może być słusznie skrytykowane). 
Zazwyczaj poświęcam temu dużo uwagi (K – informacja, jak było do tej pory w podobnych sytuacjach). 
Po lekcjach posprzątam dokładniej (U – zobowiązanie).
–  Krytyka, z którą zupełnie się nie zgadzamy.
Krytyka: Zachowujesz się nieprofesjonalnie.
Przykład odpowiedzi: Mam inne zdanie o swoim postępowaniu (K – podkreślenie odmienności stanowiska).
–    Krytyka uogólniona, która oparta jest na generalizowaniu pojedynczych faktów i wyciąganiu z nich pochopnych, często bezzasadnych wniosków.
Krytyka: Nigdy nie akceptujesz tego, co mówię. Zawsze mnie kontrolujesz.
Przykład odpowiedzi: Nie zgadzam się z twoimi dzisiejszymi wnioskami (F – weryfikacja faktów i ustalenie, co jest prawdą). Nie akceptuję takiego podejścia do dzieci – bez względu na to, kto je wyraża (O – zakomunikowanie stanowiska i przejęcie za nie odpowiedzialności). Na poprzedniej radzie popierałem twoje pomysły i będę dalej popierać tylko to, z czym się w pełni zgodzę (K i U – przedstawienie własnych norm postępowania). 
–    Krytyka agresywna, w której pojawia się personalny atak.
Krytyka: Jesteś bardzo naiwna. Idiotka z ciebie.
Przykład odpowiedzi: Rzeczywiście, dałam się oszukać (F i O – oddzielenie faktów od oceny i przyjęcie odpowiedzialności za fakty). Jednak nie jestem idiotką i nie zgadzam się, żebyś tak do mnie mówiła (K i U – udzielenie informacji o własnym sposobie myślenia i potrzebach związanych z traktowaniem przez drugą osobę).
–    Krytyka zawoalowana, która jest wyrażona w formie aluzji, nie wprost.
Krytyka: Nic nikomu nie można powiedzieć, bo zaraz wszyscy się o tym dowiedzą.
Przykład odpowiedzi: Nie rozumiem, co masz na myśli (F – podkreślenie braku komunikatu wprost). Czy uważasz...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy