Dołącz do czytelników
Brak wyników

Jak możemy pomóc dziecku nieśmiałemu

Artykuły z czasopisma | 16 marca 2018 | NR 32
414

Można powiedzieć, że nieśmiałość jest to pewna trudność w nawiązywaniu kontaktów z innymi ludźmi. Zarówno we wczesnym dzieciństwie, jak i w późniejszych okresach rozwojowych często stanowi ono przyczynę wielu cierpień i destrukcyjnych przeżyć. Jak pomóc dziecku nieśmiałemu przełamać te trudności?  

Tym, co wywołuje dyskomfort psychiczny kogoś nieśmiałego, a czasem i fizyczny, jest swoiste zagrożenie przejawiające się w świadomości obecności innych ludzi – kolegów, nauczycielki, nawet rodziny, którzy obserwują jego zachowanie i oceniają je. Charakterystyczne dla osoby nieśmiałej jest poczucie zagrożenia jako doznanie własnej niemocy, lęk przed obnażeniem własnego „ja” oraz obawa przed kompromitacją, krytyką i wyśmiewaniem ze strony innych osób. Charakteryzuje ją poczucie niższości, niepewności, brak zaufania do siebie i pomniejszenie faktycznie posiadanych umiejętności. U podstaw nieśmiałości leży zatem silne poczucie rozbieżności między tym, „jaki jestem” , a tym, „jaki powinienem być”. Osoba, która tego doświadcza, działając w obecności innych, czuje się skrępowana, zagrożona psychicznie, „obezwładniona”, tak że nie potrafi funkcjonować na poziomie swoich rzeczywistych możliwości. Następuje faktyczna dezorganizacja jej działania, która z kolei znów wzmacnia lęk przed kontaktami społecznymi. Negatywne doświadczenia coraz bardziej pogłębiają postawę nieśmiałości i prowadzą do charakterystycznych zmian w funkcjonowaniu osoby nieśmiałej. Zmiana form reagowania w sytuacji, gdy człowiek staje się ośrodkiem zainteresowań innych ludzi, obejmuje symptomy zarówno somatyczne (trudności mowy, niezręczność ruchów, drżenie kończyn, pocenie się, czerwienienie lub bladość), jak i psychiczne (odczuwanie lęku, utrudnianie myślenia oraz niemożliwość skupienia uwagi i zaburzenia pamięci). Formą obrony jest bierność. Osoby nieśmiałe raczej nie podejmują zadań z własnej inicjatywy, przewidując kolejne niepowodzenie.

 

Do pracy nad przeciwdziałaniem nieśmiałości dziecięcej w przedszkolu potrzebne są:

  • tworzenie atmosfery poczucia bezpieczeństwa i akceptacji,
  • nawiązanie z dziećmi nieśmiałymi serdecznych kontaktów,
  • wspieranie dzieci w samodzielnych działaniach w każdym obszarze edukacyjnym,
  • stwarzanie sytuacji, w których dziecko nieśmiałe pokona strach przed wypowiadaniem własnych odczuć,
  • kształcenie umiejętności rozpoznawania stanów emocjonalnych,
  • zachęcanie dzieci do uczestnictwa w zabawach i zajęciach wspierających rozwój procesów poznawczych, w zabawach dydaktycznych, grach i zajęciach przy stoliku,
  • zachęcanie do swobodnych rozmów w formie dialogu, ilustrowanych pacynkami, do dopowiadania treści historyjek obrazkowych, rozwiązywania zagadek,
  • przydzielanie ważnych ról w grupie przedszkolnej.

 

Co robić, kiedy widzimy u dziecka objawy onieśmielenia, wycofania społecznego? 

Chociaż dziecko nieśmiałe nie sprawia tak dużych trudności wychowawczych, wymaga jednak szczególnej czujności otoczenia w przygotowaniu go do życia w społeczeństwie.

Dla przeciwdziałania powstawaniu bierności społecznej niezbędne jest oddziaływanie wychowawcze zmierzające do wytworzenia umiejętności nawiązywania prawidłowych kontaktów społecznych. W odniesieniu do dzieci biernych społecznie podstawowym zadaniem wychowania jest przeciwdziałanie występującej u nich skłonności do izolacji. Można to osiągnąć, zmieniając przejawiane przez nie postawy nieufności i niechęci do nawiązywania kontaktów społecznych, posługując się w tym celu metodą przekonywania słownego oraz ukazując przykłady prawidłowo ukształtowanych stosunków międzyludzkich. Jednostkom biernym społecznie powinniśmy dawać do wykonania zadania wymagające społecznego współdziałania oraz tworzyć sytuacje, w których trzeba nawiązać różne kontakty społeczne. Aktywizacja społeczna tego typu dzieci wymaga zwiększenia poczucia ich społecznego bezpieczeństwa w grupie.

W postępowaniu wychowawczym z dziećmi społecznie biernymi należy wzmacniać ich wiarę we własne siły, zachęcać do działania, wskazywać na pozytywne osiągnięcia, chwalić w obecności grupy. Ponieważ dzieci bierne społecznie wykazują tendencję do zniechęcenia się w sytuacjach trudnych, należy kształtować w nich postawę wytrwałego dążenia do celu. Jeśli zaburzenia w kontaktach społecznych powstają na tle poczucia mniejszej wartości, należy rozważyć, czy istnieją możliwości eliminowania lub ograniczania wpływu czynników powodujących jego powstanie.

Wychowawcy powinni wskazywać dziecku posiadane przez niego umiejętności, zdolności, które mogą umożliwić mu osiągnięcie sukcesu w konkretnej formie aktywności. Nieodzownym poczynaniem wychowawczym przedszkola w zakresie społecznej aktywizacji dzieci jest wspieranie i doskonalenie rodziców, szczególnie tam, gdzie wychowawca wie o nieprawidłowościach systemu wychowawczego i atmosferze domu rodzinnego.

 

Wskazówki dla rodziców 

Mamo! Tato! Zanim zapiszesz dziecko na zajęcia dodatkowe, przemyśl kilka kwestii związanych ze swoją motywacją do organizacji czasu wolnego swojego dziecka. Spróbuj odpowiedzieć na postawione niżej pytania. 

Czyja to potrzeba: twoja czy dziecka?

Pamiętaj! Zajęcia dodatkowe mają dostarczać nie tylko korzyści rozwojowych. Istotne jest, aby zajęcia dodatkowe wynikały z potrzeb dziecka i jego pasji bądź zainteresowań, dawały mu zadowolenie i przyjemność. 

Wyboru rodzaju zajęć dokonaj wspólnie z dzieckiem. Pozwól mu mieć decydujący głos. 

Z czego wynika motywacja? 

Zastanów się nad powodem, dla którego zapisujesz dziecko na zajęcia dodatkowe. Czy może uważasz, że jeśli nie będzie chodzić na tańce, piłkę, basen, to:

  • będzie gorsze od innych,
  • w domu zmarnuje swój czas,
  • nie ujawni się jego talent,
  • nie będzie miało się czym wyróżnić, pochwalić.

Albo myślisz: niech chodzi, bo ja nie miałam/em takiej możliwości – i dlatego posyłasz malucha na zajęcia. 
Czy może obserwujesz jego zainteresowania i kiedy przychodzi do ciebie i opowiada ci o nich, słuchasz tego, co mówi, i:

  • podejmujesz rozmowę na ten temat,
  • pytasz, czy ma jakiś pomysł na rozwijanie swoich zainteresowań,
  • podsuwasz propozycję udziału w zajęciach rozwijających jego talenty, wyjaśniasz, co mogą mu dać takie zajęcia.

Zwróć uwagę, na to, że czasami dziecko samo pragnie uczestniczyć w zajęciach tylko dlatego, że czuje się gorsze od innych dzieci w grupie. Wtedy należy dobrze rozpoznać jego prawdziwe potrzeby i zadbać o ich zaspokojenie, a nie zapisać malucha 
na kolejne zajęcia.

 

Scenariusze włączające do zabawy dla dzieci z problemem nieśmiałości, wycofania społecznego

Grupa 3–4-latki
Temat zajęć Prędko do kółeczka – najpierw kropki, potem biedroneczka
Cele ogólne •     kształtowanie poczucia przynależności do grupy,
•     kształtowanie umiejętności akceptacji odmienności dzieci,
•     kształtowanie empatii do dzieci nieśmiałych, 
•     wdrażanie do podejmowania działań mających na celu włączenie ich do wspólnej zabawy 
Cele szczegółowe Dziecko potrafi:
•     utworzyć koło,
•     odnaleźć ukryte koła,
•     współdziałać w zabawie w parze i z całą grupą,
•     akceptować inne dzieci,
•     dostrzec, że samo jest akceptowane przez grupę,
•     malować 
Metody Metody obserwacji, metoda samodzielnych doświadczeń oparta na inicjatywie własnej dziecka, metoda zadań stawianych do wykonania, metody słowne poszerzające zasób wiedzy 
Formy pracy Zbiorowa, indywidualna
Pomoce dydaktyczne Czerwony sznurek lub włóczka, czarne kółka – dla każdego dziecka, wiersz L. Kołodziejskiej Smutna kropeczka, kredki – pastele olejne, arkusz szarego papieru, czerwona farba, pędzle

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Przebieg zajęć

Zabawa wprowadzająca „Zapraszamy do kółeczka” – dzieci stoją w rozsypce. Na środku dywanu ułożony jest duży okrąg z czerwonej włóczki/sznurka. Dzieci recytują rymowankę i wykonują czynności.

Prędko, prędko do kółeczka, (stają w kręgu, na obwodzie)
niech połączy nas niteczka, (podnoszą sznurek, trzymając go obiema rękami)
rączka lewa, rączka prawa (machają rączkami na zmianę)
i zaczyna się zabawa. (kładą sznurek na dywanie i podają sobie ręce)

Wspólnie potrząsają rękoma na powitanie. 

„Gdzie podziały się kropki?” – dzieci szukają czarnych kółek ukrytych w różnych miejscach sali. Dziecko, które odnalazło kółko, siada na zewnątrz okręgu z czerwonego sznurka, trzymając znalezione kółko.

Smutna kropeczka – słuchamy wiersza L. Kołodziejskiej.

Mała, czarna kropeczka,
siedziała obok krzaczka,
siedziała sama, nieśmiała,
wciąż
...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy