Dołącz do czytelników
Brak wyników

Praca z dzieckiem

21 marca 2018

NR 34 (Luty 2018)

Formy i korzyści aktywności muzycznej wśród dzieci przedszkolnych

0 471

Muzyka i bodźce dźwiękowe stanowią bez wątpienia nieodzowny element środowiska każdego małego dziecka. Z tego też względu, muzykę uznaje się za niemożliwą do pominięcia przestrzeń socjalizacji oraz oddziaływań wychowawczych ukierunkowanych na dzieci wchodzące w okres przedszkolny, uważany za szczególnie istotny dla całokształtu procesów dydaktyczno-wychowawczych.
 

W okresie tym, oprócz zauważalnego rozwoju fizycznego, doskonalenia mowy i myślenia dziecka, kształtowania zainteresowań oraz utrwalania postaw społecznych i moralnych, ujawniają się również zdolności muzyczne, a stosowanie szeregu oddziaływań muzycznych znacząco wspomaga wszystkie sfery rozwojowe dziecka (m.in. rozwój funkcji poznawczych, sfery uczuciowej, myślenia, wyobraźni). Ważną rolę odgrywa w szczególności tzw. umuzykalnienie przedszkolaka, umożliwianie mu kontaktu ze światem dźwięków, rozwijanie jego wrażliwości słuchowej, umiejętności przeżywania muzyki, wytwarzanie zainteresowania muzyką, w końcu tworzenie warunków dla rozwoju twórczości muzycznej dziecka jako potencjalnego, przyszłego twórcy kultury muzycznej danego kręgu kulturowego. 

Znaczenie muzyki w aktywności ruchowej dziecka

Etap przedszkolny jest pierwszym okresem w życiu dziecka, kiedy można zastosować szeroki i zróżnicowany wachlarz oddziaływań, niezwykle pozytywnych dla jego rozwoju muzycznego. Wachlarz ten współtworzą niemal wszystkie formy aktywności muzycznej, obejmujące ruch przy muzyce, śpiew, grę na instrumentach, tworzenie muzyki oraz jej słuchanie. 

Ruch i rytm

Ruch przy muzyce odwołuje się do naturalnej potrzeby ruchu przedszkolaków i możliwości wykorzystania ich spontanicznej ekspresji ruchowej opartej na poczuciu rytmu. Właściwie prowadzone i systematyczne zajęcia muzyczno-ruchowe nie tylko oferują dzieciom możliwość zaspokojenia potrzeby ruchu, lecz także wspomagają rozwój sprawności fizycznej, korygują dysproporcje rozwojowe, kształcą naturalne czynności ruchowe, dostarczają bodźców dla rozwoju ciała, wyrabiają estetykę ruchów oraz uczą, w jaki sposób optymalnie wykorzystywać swoją energię, aby nie wydatkować niepotrzebnego i męczącego ruchu na wykonywanie różnych zadań. Należałoby jednak zgodzić się z tezą, że tym, co czyni ten rodzaj aktywności muzycznej w przedszkolu nawet niemożliwym do pominięcia, jest właściwie rytm. Oprócz tego, że rytm jest immanentnie powiązany z potrzebą ruchowej aktywności dziecka, odpowiednio ukierunkowany na zajęciach muzycznych istotnie ułatwia dzieciom opanowywanie umiejętności muzycznych.

Jednym z pierwszych, który zauważył i opisał fundamentalną rolę rytmu w muzyce oraz jego znaczenie dla życia, wychowania i rozwoju dzieci, był szwajcarski kompozytor i pedagog E.J. Dalcroze. Przypisywał on rytmowi wiodącą rolę w muzyce, uznając go za jej składnik formotwórczy i wyrazowy, natomiast ruch za fundamentalne „tworzywo” rozwijania poczucia rytmu. Zdaniem Dalcroze’a, rytm jest zasadniczy dla wykształcenia rozumienia znaczenia tempa i dynamiki w utworach muzycznych, wpływając jednocześnie na aktywizację uwagi i koncentrację dziecka. Stąd też rytmice przypisywał jedną z elementarnych ról w wychowaniu muzycznym dziecka, a koncepcja ta istotnie przyczyniła się do przyznania ruchowi czołowego miejsca w procesach rozwoju muzycznego dzieci w wieku przedszkolnym. Dalcroze proponował bowiem, aby rytmikę polegającą na odtwarzaniu przebiegu muzycznego za pomocą ruchów ciała nie tylko traktować jako metodę umuzykalnienia, lecz także dostrzec w niej sposób realizacji wielopłaszczyznowych celów wychowawczych oraz wsparcia rozwoju fizyczno-ruchowego, intelektualnego, emocjonalnego i estetycznego dziecka. Dalcroze pokazał też, w jaki sposób zajęcia muzyczne oparte na rytmice mogą kształcić koncentrację dziecka (oczekiwania na polecenia muzyczne, kształcenie gotowości i szybkości reakcji, rozwijanie aparatu ruchowo-mięśniowego i uczenie dziecka kontroli nad nim) oraz wiele dyspozycji intelektualnych (podzielność i stopień zaangażowania uwagi, wyrabianie pamięci i spostrzeżeń, wspomaganie procesów myślenia w zakresie poszukiwania przez dzieci kreatywnych rozwiązań wyrażanych za pomocą ruchu).

Śpiew

Śpiewanie stanowi swoiste przedłużenie mowy, tym bardziej że mechanizmy mowy i śpiewu w zakresie funkcjonowania aparatu głosowego są bardzo podobne. Należy jednak podkreślić, że śpiew stanowi zarówno najwcześniejszą, jak i najprostszą formę kontaktu dziecka z muzyką. W okresie przedszkolnym możliwości dziecka są już na tyle rozwinięte, że może ono swobodnie i bezpośrednio wyrażać się śpiewem. Piosenka jest najprostszym utworem muzycznym, który dziecko może z łatwością zapamiętać, zrozumieć i odtworzyć. Stanowi ona podstawę pierwszych wyobrażeń muzycznych, posiada wiele walorów estetyczno-ekspresyjnych, natomiast dzięki łączeniu muzyki ze słowem ułatwia dziecku kontakt z abstrakcyjną sztuką dźwięków.

Podczas pracy z piosenką formują się podstawowe umiejętności muzyczne przedszkolaka, ponieważ śpiew – jako główna lub współwystępująca z innymi forma aktywności muzycznej – jest obecny na każdych zajęciach umuzykalniających w przedszkolu i znacząco oddziałuje na wyrabianie wyczucia tonalnego, np. dzięki ćwiczeniom polegającym na odgadywaniu nazwy piosenki nuconej lub granej na instrumencie. Zabawy włączające piosenkę pozwalają również dzieciom na nabywanie i rozwijanie umiejętności rozróżniania wysokości dźwięków, rozpoznawanie zakończenia melodii opartej na tonice, kształcenie poczucia rytmu oraz określanie kierunku linii melodycznej. Innymi słowy, piosenki dostarczają przede wszystkim materiału, za pomocą którego już od najmłodszych lat można zaznajamiać dzieci ze zjawiskami rytmicznymi, melodycznymi i dynamicznymi, dotyczącymi w szczególności budowy utworu muzycznego. W związku z tym podkreśla się dobroczynne oddziaływanie piosenek na kształcenie takich zdolności, jak pamięć muzyczna i muzyczne wyobrażenia słuchowe, czemu służą – przykładowo – zabawy polegające na naśladowaniu odgłosów przyrody, ulicy lub śpiewanie danego fragmentu piosenki w myślach, aby następnie kontynuować ją głosem. Należy również podkreślić, że uczenie dzieci piosenek i ich śpiewania znacząco oddziałuje na ich rozwój werbalny, głównie dzięki ćwiczeniom wymowy i wzbogacaniu słownictwa. Dzięki ćwiczeniom głosowym i śpiewaniu piosenek przedszkolaki odkrywają swoje walory głosowe w zabawie i tworzeniu. Poza tym, śpiewanie wzbogacone o ćwiczenia oddechowe i rytmiczne ma duże znaczenie logopedyczne i przyczynia się do korygowania wad wymowy u dzieci.     

Słuchanie muzyki

Ogromną rolę w wieku przedszkolnym powinno odgrywać również słuchanie lub percepcja muzyki jako kolejna forma aktywności muzycznej. Wbrew pozorom dla dzieci przedszkolnych jest to aktywność problematyczna, ponieważ ich możliwości percepcyjne są jeszcze bardzo ograniczone. Z jednej strony, małym dzieciom bardzo trudno jest utrzymać uwagę na samym słuchaniu, gdzie nie istnieją żadne bodźce wizualne bądź dzieci nie są zaangażowane we własne działanie muzyczne. Istnieją też spore trudności w percepcji samej, pozbawionej tekstu muzyki, ponieważ dzieci chętniej słuchają melodii ze słowami i utworów krótkich, charakteryzujących się wyraźnie zarysowanymi rytmami. Z drugiej strony, dzieci nie są jeszcze w stanie postrzegać muzyki w kategoriach przeżycia estetycznego i nie wychodzą poza mimowolność spostrzeżeń w tym obszarze, etap ten jest jednak niezwykle znaczący dla wyrabiania w nich tego rodzaju umiejętności i wrażliwości. Dlatego konieczne jest zapewnienie im możliwie najpełniejszego odbioru słuchanej muzyki, rozbudzanie zainteresowania danym dziełem, kształtowanie wrażliwości na piękno kompozycji i zdolności do przeżywania emocji podczas doświadczeń z muzyką oraz umiejętności dostrzegania i oceniania elementó...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy