Dołącz do czytelników
Brak wyników

Praca z dzieckiem

3 października 2018

NR 40 (Październik 2018)

Wychowanie przedszkolne jako szansa skutecznej zmiany proekologicznej

0 46

Edukacja ekologiczna jako główna płaszczyzna wdrażania zasad zrównoważonego rozwoju jest dzisiaj stałym elementem programu realizowanego w przedszkolach. Możliwości edukacyjnego oddziaływania na dzieci w tym zakresie są w dużej mierze uzasadniane cechami rozwoju poznawczego, emocjonalnego i społecznego dziecka na etapie przedszkolnym, a szczególnie powszechnie podkreślaną ich naturalną wrażliwością poznawczą i emocjonalną ukierunkowaną na przyrodę.

Stwarza to niewątpliwie ogromną okazję do podjęcia zadania, w którym dzieci mogą zostać już od najmłodszych lat ich życia nauczone świadomego dostrzegania związków pomiędzy potrzebami i działaniami ludzkimi a potrzebami i funkcjonowaniem środowiska naturalnego, co jest opisywane często jako zasadniczy czynnik kreowania pożądanych z punktu widzenia zrównoważonego rozwoju postaw i zachowań w życiu dorosłym, a więc jeden z kluczowych czynników zakładanej zmiany.

Idea zrównoważonego rozwoju wdrażana w przedszkolach

W XXI w. koncepcja zrównoważonego rozwoju często jest postrzegana jako jedna z kluczowych dróg rozwiązywania zarówno obecnych, jak i antycypowanych problemów coraz bardziej globalizujących się społeczeństw. Mimo że rozwój gospodarczy cywilizacji kapitalistycznej, opartej na stałym wzroście produkcji i konsumpcji, przyczynił się do podniesienia poziomu życia ludzi, to jednak przyniósł on katastrofalne skutki dla środowiska naturalnego, które są dzisiaj rozpatrywane w perspektywie całego ekosystemu Ziemi. Intensyfikacja procesów globalizacyjnych w ubiegłym stuleciu doprowadziła do ogromnego pogłębienia się dysproporcji ekonomiczno-społecznych pomiędzy biednymi a bogatymi regionami świata, co pokazuje, że projekt globalnej gospodarki zagraża nie tylko życiu na Ziemi, ale w pewnym sensie jest także niesprawiedliwy i nierówny. Stąd też idea zrównoważonego rozwoju, po raz pierwszy szeroko zaprezentowana pod koniec XX w., stała się jednym z najpoważniejszych i wielopłaszczyznowych projektów globalnych pokazujących, w jaki sposób można pokonać nawarstwiające się trudności ekonomiczne i społeczne oraz coraz liczniejsze kryzysy powodowane nadmierną eksploatacją i niszczeniem środowiska naturalnego. 
Idea ta, wdrażana obecnie również w przedszkolach, zakłada konieczność osiągnięcia odpowiednich dla przyszłego rozwoju cywilizacyjnego proporcji pomiędzy wymogami ekonomii, środowiska naturalnego oraz potrzebami społeczeństw wraz z możliwościami wdrożenia na świecie bardziej sprawiedliwych stosunków ekonomiczno-społecznych. Mówiąc inaczej, opiera się na przeświadczeniu, iż istnieje cywilizacyjna potrzeba realnej zmiany w dotychczasowych wzorach i sposobach działania oraz życia ludzi na wszystkich poziomach i płaszczyznach. Zmiana ta, odnosząca się do działań wszystkich uczestników systemu społecznego, gospodarczego, politycznego czy kulturowego, powinna więc przede wszystkim uwzględniać potrzeby środowiska naturalnego, zarówno na poziomie odgórnych ustaleń, dyrektyw i legislacji, jak i w wymiarze codziennych sposobów i stylów życia ludzi, w trosce o życie i rozwój przyszłych pokoleń. Realizacja zasad zrównoważonego rozwoju wymaga zatem przede wszystkim odpowiedniego edukowania społeczeństwa już od najmłodszych lat i uczenia ich wartości oraz sposobów postępowania, fundamentalnych z punktu widzenia idei zrównoważonego rozwoju. Edukacja taka dotyczy tu nie tylko celów podnoszenia świadomości ekologicznej, ale przede wszystkim wszczepiania jej w obręb wychowania i kształcenia najmłodszych, bowiem stwarza o wiele większą szansę na wychowanie pokolenia, które będzie uwzględniało zasady zrównoważonego rozwoju w swoich codziennych działaniach oraz podzielanym systemie wartości.
Potrzeba edukacji ekologicznej już od najmłodszych lat jest nieuniknioną konsekwencją polityki globalnej w zakresie wdrażania projektu zrównoważonego rozwoju na świecie. Co za tym idzie – pojawiła się ona równolegle z wyłonieniem się pierwszych światowych ustaleń związanych z potrzebą uwzględ-
niania priorytetów środowiska naturalnego w światowej polityce i gospodarce.
Najprościej edukację ekologiczną w przedszkolu możemy określić jako kształcenie i wychowanie proekologiczne. W zakresie tego pojęcia mieści się zarówno przekazywanie wiedzy o środowisku przyrodniczym, zjawiskach w nim zachodzących i problemach związanych z jego degradacją, jak i kształtowanie proekologicznego systemu wartości (etyki ekologicznej, wrażliwości estetycznej na środowisko) oraz wyzwalanie aktywności na rzecz ochrony świata przyrody. Jak podaje Narodowa Strategia Edukacji Ekologicznej, edukacja ekologiczna wdrażana już od najmłodszych lat jest wpisana w całość obrazu relacji, jakie zachodzą pomiędzy człowiekiem, społeczeństwem a przyrodą, jest kompleksowo powiązana ze sferą kształcenia, ukazując zależność człowieka od przyrody i ucząc odpowiedzialności za ingerencję człowieka w środowisko naturalne. W związku z tym powinna być traktowana nie tylko jako nieodłączny element całego procesu edukacyjnego, ale także jako składnik polityki informacyjnej oraz ochrony zdrowia ludności, gdzie troska i odpowiedzialność za środowisko znajdują odzwierciedlenie przede wszystkim w postawie elit danego społeczeństwa.
Edukacja ekologiczna (środowiskowa) dotyczy także bez wątpienia wszystkich szczebli nauczania, wpisując się zarówno w edukację formalną (system szkolnictwa), jak i edukację pozaformalną (szkolenia, warsztaty) i nieformalną (całokształt doświadczenia osoby oraz jego rozwój w wyniku naturalnych procesów społecznego uczenia się). Niektórzy autorzy podkreślają także, iż oprócz możliwie najszerszego obszaru, jaki obejmuje ten rodzaj edukacji, wymaga ona podejścia holistycznego, a nie redukcyjnego, na którym w dużej mierze wciąż opiera się formalna edukacja instytucjonalna. 
Edukacja ekologiczna utożsamiana z edukacją do zrównoważonego rozwoju jest więc ukierunkowana na każdego człowieka. W tym sensie makrostrukturalne procesy związane z harmonijnym równoważeniem gospodarki, społeczeństwa i środowiska naturalnego znajdują odzwierciedlenie w naturalnych procesach wzrostu, odsyłających do wszystkich płaszczyzn funkcjonowania człowieka (zmysły, rozwój fizyczny, emocjonalny, intelektualny, wolitywny i moralny). W konsekwencji procesy te budują zdrową osobowość dziecka, dorosłego i jego rodziny, w konsekwencji całą społeczność i środowisko. W związku z tym edukacja do zrównoważonego rozwoju wymaga w tym ujęciu skupienia się na indywidualnym rozwoju jednostki oraz jej samoświadomości. Wymóg ten opiera się na założeniu, iż warunkiem tworzenia zdrowego środowiska jest tworzenie zdrowego indywiduum. 

Według Narodowej Strategii Edukacji Ekologicznej edukacja na rzecz zrównoważonego rozwoju stawia przed sobą trzy zasadnicze cele:

  • kształto...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy