Dołącz do czytelników
Brak wyników

Mali ekolodzy

9 stycznia 2019

NR 43 (Styczeń 2019)

„Wszyscy potrzebujemy powietrza”
Co „Mali naukowcy” wiedzieć powinni?

0 241

Co to jest powietrze?

Powietrze niezbędne jest do życia ludziom, roślinom i zwierzętom. Nie widzimy go, a przecież jest wokół nas. Powietrze nie posiada barwy ani zapachu, jest to mieszanina gazów inaczej zwana atmosferą. W powietrzu najwięcej jest azotu – 78%, tlenu – 21%, dwutlenku węgla – 0,03%. W skład powietrza wchodzą również: gazy szlachetne, para wodna oraz zanieczyszczenia organiczne i mineralne. Powietrze (powłoka gazowa) otacza naszą planetę i zawsze jest w ruchu. Kiedy odczuwamy istnienie powietrza? Gdy oddychamy lub gdy wieje wiatr. W powietrzu znajduje się para wodna, dlatego też rzadko bywa ono suche. Obecność pary wodnej w powietrzu sprawia, że tworzą się chmury, z których pada deszcz. 
Opowiadanie dzieciom o powietrzu tylko z pozoru zdaje się być proste. Już samo zdefiniowanie słowa „powietrze” wymaga odniesienia się do dziedziny nauki zwanej chemią. Wiemy doskonale, że nasze słowa „78% azotu” to dla dzieci abstrakcja – dlatego należy pamiętać, aby selekcjonować treści przekazywanych informacji. Cały udział procentowy możemy pominąć, nazwy gazów proponuję podać, ale całość zakończyć uogólnieniem „dzięki obecności tych składników powietrzem możemy oddychać”.

  • „Wszyscy oddychamy” – organizmy żywe oddychają, aby prawidłowo funkcjonować. Układ oddechowy zaopatruje organizm w tlen, a usuwa zbędny dwutlenek węgla. Dzieci z wielkim zainteresowaniem słuchają ciekawych informacji ze świata roślin i zwierząt. Z pewnością zainteresuje je fakt, iż np. dżdżownice ze względu na bardzo delikatną budowę ciała oddychają całą jego powierzchnią. Natomiast owady mają tchawki – taki system kanalików powietrznych, który spełnia funkcję narządów oddechowych. Oddychanie pajęczaków przebiega w płucotchawkach, a rybom do oddychania służą skrzela. Sposób oddychania ciekawie wygląda u żaby. Posiada ona pofałdowane płuca, ale wykorzystywane są one tylko częściowo, głównie w czasie aktywnego życia. Większa część procesu oddychania odbywa się przez skórę, która jest stale wilgotna, a w okresie zimy tylko przez skórę. W przypadku ptaków oddychanie przebiega także bardzo interesująco. Ptaki posiadają płuca, a ponieważ są stale w ruchu, oddychają bardzo intensywnie. Płuca ptaków połączone są z workami powietrznymi, w których gromadzone jest zapasowe powietrze. Z worków tych w czasie lotu powietrze przedostaje się do płuc. Wszystkie przekazane informacje potraktowałam wybiórczo, aby zajęcia z dziećmi były atrakcyjne i jednocześnie łatwe do zapamiętania. Konkretna informacja wsparta przykładem zwierzęcia oraz ilustracją z pewnością ułatwi dziecku zrozumienie tematu. Korzystajmy z różnorodnych plansz edukacyjnych, książek. Utrwalająco sugeruję przeprowadzenie zabawy ruchowej, zabawy przy piosence, pracy plastycznej, zabawy badawczej, obserwacji itp. Zachęcajmy dzieci do przynoszenia materiałów dotyczących omawianego tematu.
    Ssaki oraz człowiek prezentują wysoki stopień rozwoju układu oddechowego. Do prawidłowego funkcjonowania potrzebują dużo tlenu i produkują także dużo dwutlenku węgla. Człowiek posiada dwa płuca: prawe i lewe, a do każdego płuca dochodzą oskrzela. Budowa układu oddechowego i proces oddychania jest dość skomplikowany. Przekażmy dzieciom w sposób prosty (bez zagłębiania się w anatomiczne szczegóły budowy) jak oddycha człowiek. 
    Moja propozycja: Dzieci i nauczyciel stoi. Nauczycielka mówi: Połóżcie dłoń na klatce piersiowej,wewnątrz/w środku znajdują się płuca i oskrzela, dzięki którym możemy oddychać. Żeby to było możliwe, potrzebne są także: nos (dzieci wskazują nos), jama ustna (lekko otwierają usta), gardło, krtań i tchawica (dzieci delikatnie dotykają szyi). Wciągnijcie powietrze nosem – teraz przechodzi ono przez nos, gardło, krtań i tchawicę, dochodząc do oskrzeli i płuc. Teraz otwórzcie usta i zróbcie, proszę, wydech. Ćwiczenie powtórzcie kilka razy, a dzieci, trzymając dłoń na klatce piersiowej, niech mają możliwość odczuwania jej ruchów. Na końcu stwierdzenie, że to, co wydychamy, nosi nazwę – dwutlenek węgla.
  • „Oddychanie roślin” – rośliny pobierają tlen z powietrza, ale jednocześnie potrafią go wytwarzać. I choć same również oddychają, tlenu do oddychania pobierają mniej niż wyprodukowały. Zastaje więc dla nas dodatkowa porcja tlenu. Posiadanie roślin w mieszkaniu wpływa korzystnie na zwiększenie wilgotności powietrza (szczególnie w zimie), a także poprawia komfort oddychania. Istnieje spora grupa roślin, które posiadają zdolność pochłaniania i neutralizowania toksyn wchodzących w skład smogu. Proponuję zapoznanie się z innowacją pedagogiczną „Zielone filtry” („Wychowanie w Przedszkolu” 2018 nr 40) i podaję przykłady działań, jakie można realizować z dziećmi. Nadmienię, że ważną rolę w oczyszczaniu powietrza odgrywają mikroorganizmy żyjące w glebie i układ korzeniowy roślin. Zakładając kąciki kwiatowe, umieśćmy rośliny w odpowiednich doniczkach, by zapewnić roślinom cyrkulację powietrza, a glebie ułatwić w ten sposób oddychanie. 
  • „Powietrze ciepłe – powietrze zimne” – powietrze znajduje się w ciągłym ruchu, a ogromne ilości powietrza znajdujące się nad morzami i lądami powodują zmiany pogody. Kiedy zimne powietrze zastępowane jest przez ciepłe, to granica ich spotkania nazywana jest frontem ciepłym. Gdy sytuacja jest odwrotna, mówimy o froncie chłodnym. Ludzie od dawna próbowali doskonalić swoją umiejętność „przepowiadania” pogody i nauczyli się rozróżniać chmury oraz wiatry, a na tej podstawie starali się określać pogodę „dobrą” lub „złą”. Współcześnie prognoza pogody przewidywana jest przez zawodowych meteorologów. Każda stacja meteorologiczna prowadzi obserwacje pogodowe cztery razy w ciągu każdego dnia. Mierzone są temperatura powietrza, ciśnienie, prędkość wiatru, zachmurzenia i opady. Są specjalne balony meteorologiczne oraz sztuczne satelity, które przekazują na Ziemię zdjęcia. Wszystkie zdjęcia oglądane są przez meteorologów i na ich podstawie uaktualniane są mapy pogodowe. Następnie informacje o pogodzie przekazywane są stacjom radiowym, telewizyjnym oraz redakcjom gazet. Co jest bardzo ważne? Szybkość przekazywania informacji, aby w porę ostrzec wszystkich o burzach, silnych wiatrach, mrozach lub upałach. Pod poniższym adresem można znaleźć materiały do wykorzystania na zajęciach z dziećmi: //www.imgw.pl/nauka–i–edukacja/edukacja/publikacje–dla–dzieci. 
  • „Wiatry” – wiatry to poziomy ruch powietrza. Nad Polską notuje się dużą zmienność, jeżeli chodzi o kierunek i prędkość wiatrów. W naszym kraju przeważają wiatry zachodnie (północno–zachodnie i południowo–zachodnie). Wiatry z kierunku wschodniego wieją przeważnie zimą. W Polsce są także wiatry lokalne, np. halny w Tatrach oraz bryza – wiatr powstający nad morzem i jeziorami. Najsilniejsze wiatry w naszym kraju wieją na Kasprowym Wierchu i na Śnieżce. Do pomiaru wiatru służą np. wiatromierz i anemometr z termometrem (urządzeń oczywiście jest więcej). Pozostańmy przy wiatromierzu. Zachęcam do wykonania przez dzieci własnych wiatromierzy – opis w działaniach „Małych naukowców”. Obserwacje, poszukiwania, doświadczenia oraz inne aktywności będą efektywne w momencie sprawdzania ich skuteczności. Może coś trzeba poprawić, zmienić, ulepszyć, a może pojawił się nowy pomysł?
  • „Zanieczyszczenia powietrza” – to najbardziej niebezpieczne ze wszystkich zanieczyszczeń. Ponieważ powietrze jest cały czas w ruchu, zanieczyszczenia mogą się przemieszczać i skazić środowisko w każdym miejscu na Ziemi. Powietrze uznawane jest za zanieczyszczone, kiedy jego skład chemiczny negatywnie wpływa na zdrowie człowieka, zwierząt i roślin oraz na wody i gleby jako elementy środowiska. Ogólnie powietrze zanieczyszczane jest przez pyły i gazy. Za główne źródła zanieczyszczeń uważa się: rozwój przemysłu, wzrost liczby ludności, przemysł energetyczny, rozwój motoryzacji. Ze wzrostem zapotrzebowania na energię, właśnie spalanie stało się głównym źródłem zanieczyszczania powietrza. Powietrze zanieczyszczane jest poprzez pośrednią lub bezpośrednią działalność człowieka, a jest to np. wydobywanie surowców i ich transport, rozwój przemysłu chemicznego, składowiska odpadów, motoryzacja. Istnieją jeszcze zanieczyszczenia powietrza powstałe w sposób naturalny, są to np. wybuchy wulkanów, wietrzenie skał, opadający pył kosmiczny, pożary lasów. Problemem, który narasta obecnie szczególnie szybko, jest smog. Motoryzacja i przemysł to główni producenci toksycznych gazów i pyłów. Niestety nasz kraj jest w czołówce państw europejskich pod względem stopnia zanieczyszczenia powietrza.
  • „Dziura ozonowa” – to zjawisko niepożądane, ponieważ ozon pochłania niebezpieczne dla organizmów żywych promieniowanie (ultrafioletowe). Dociera ono do Ziemi ze Słońca. Wiatry wiejące w atmosferze roznoszą zanieczyszczone powietrze po całej kuli ziemskiej. Wymienione promieniowanie może uszkodzić komórki poprzez oparzenia słoneczne; może powodować choroby, osłabienie odporności organizmu, przyspiesza także starzenie się skóry, jest niebezpieczne dla oczu. Promieniowanie UV uszkadza również rośliny, które wykorzystywane są do produkcji artykułów żywnościowych, oraz pogarsza ich jakość. Zmiany klimatyczne zachodzące na Ziemi są także efektem zanikania ozonu w atmosferze. Warstwę ozonową niszczą związki chemiczne zwane halonami i freonami. Halony używane są w produkcji gaśnic. Freony znajdują się w: lodówkach, zamrażarkach, urządzeniach klimatyzacyjnych. Używ...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy