Dołącz do czytelników
Brak wyników

Logopedyczne ABC

21 listopada 2017

NR 29 (Wrzesień 2017)

Wstępna diagnoza i zabawy logopedyczne w przedszkolu

0 324

Czy przedszkolaki powinny być objęte terapią logopedyczną? Czy dla trzylatków to nie za wcześnie? Takie wątpliwości pojawiają się w rozmowach z rodzicami. Specjaliści – logopedzi, lekarze, terapeuci i nauczyciele – doskonale wiedzą, że im wcześniej rozpoczniemy terapię, tym większe szanse ma dziecko na uzyskanie pozytywnych efektów. Rozwój języka i mowy ułatwia dziecku funkcjonowanie w grupie rówieśniczej, pozwala też na angażowanie się w różnorodne aktywności. Prawidłowy rozwój mowy warunkuje prawidłowy rozwój psychofizyczny, zaburzenia w rozwoju mowy wpływają też na zburzenia w innych sferach rozwojowych.

Maluch uczy się mowy, komunikowania poprzez naśladownictwo – początkowo od mamy, taty, innych bliskich osób; następnie na etapie przedszkolnym – od nauczycieli, innych pracowników przedszkola, rówieśników. Dlatego tak ważne jest, aby słyszał prawidłowo realizowane głoski, słowa, zdania oraz to, aby jak najszybciej postawić diagnozę w przypadku, gdy nieprawidłowości się pojawią. Szybka interwencja daje dziecku szansę na to, aby zlikwidować czy zmniejszyć wszelkie nieprawidłowości w rozwoju mowy – także w rozwoju psychofizycznym.

Współczesne placówki przedszkolne zwykle oferują diagnozę logopedyczną już na samym początku edukacji przedszkolnej. Jeśli jednak w przedszkolu nie zatrudnia się logopedy lub gdy opieką logopedyczną objęte są tylko starsze przedszkolaki, to nauczyciel ma obowiązek dostrzegania wszelkich nieprawidłowości w tym zakresie. To nauczyciel przebywający z dziećmi przez dłuższy czas ma szansę na to, aby zauważyć wszelkie nieprawidłowe zachowania dziecka związane z rozwojem mowy, zabawą, innymi aktywnościami realizowanymi na terenie placówki przedszkolnej.

Zaburzenia rozwoju mowy wpływają także na funkcjonowanie dziecka w zakresie wszystkich sfer rozwojowych i mogą niekorzystnie wpłynąć na jego rozwój poznawczy, społeczny, emocjonalny oraz ruchowy.

Nieprawidłowości w rozwoju wpływające na zaburzenia mowy

Co powinno zaniepokoić nauczyciela? Jakie sygnały ostrzegawcze mogą sugerować konieczność kontaktu ze specjalistą? Warto zwrócić uwagę na następujące trudności przejawiane przez dziecko:

  • nieprawidłowy sposób oddychania – gdy dziecko oddycha przez usta; 
  • nieprawidłowe napięcie w obrębie twarzy i (lub) jamy ustnej – symptomem tego jest stale otwarta buzia dziecka lub np. bardzo zaciśnięte usta, wysunięty język;
  • nieprawidłowy sposób jedzenia i picia, np.:

–    z językiem wsuniętym między wały dziąsłowe, widocznym między wargami podczas jedzenia,
–    z trudnościami w gryzieniu (nieumiejętność odgryzania i gryzienia),
–    z trudnościami w połykaniu – gdy dziecko domaga się rozdrobnionego, papkowatego jedzenia, gdy się krztusi przy                    jedzeniu, gdy nie potrafi gryźć, żuć pokarmów,
–    z wybiórczością jedzenia – gdy dziecko odmawia różnorodnego jedzenia, ma ściśle określony repertuar potraw,
–    gdy zauważamy, że rodzice proponują dziecku korzystanie z butelki ze smokiem,
–    gdy dziecko nie potrafi pić z kubeczka;

  • wady zgryzu;
  • brak komunikacji werbalnej lub bardzo ograniczony zasób słów, trudności w budowaniu prostych zdań;
  • trudności w zrozumieniu komunikatów werbalnych, niewykonywanie poleceń;
  • trudności w wysłuchaniu wierszyka, rymowanki, bajki, piosenki;
  • brak umiejętności zadawania pytań;
  • trudności w opowiedzeniu o treści słyszanego opowiadania, wierszyka, bajki;
  • trudności związane ze słuchem;
  • nieprawidłowa artykulacja głosek;
  • trudności z płynną realizacją wypowiedzi;
  • brak umiejętności naśladownictwa;
  • brak wspólnego pola uwagi, działania;
  • trudności w nawiązaniu dialogu opartego o zabawę, działanie;
  • nieprawidłowości w zakresie rozwoju psychoruchowego.

Wszelkie nieprawidłowości w rozwoju dziecka powinny być dostrzeżone od pierwszych dni życia dziecka. 
Jeśli zostały one zdiagnozowane, należy podjąć działania wspomagające rozwój dziecka. Gdy to nauczyciel na etapie edukacji przedszkolnej dostrzeże problemy dziecka, powinien zasugerować rodzicom konieczność konsultacji ze specjalistą.

Logopeda pracujący z dziećmi w przedszkolu lub w poradni psychologiczno-pedagogicznej powinien ocenić pojawiające się trudności w rozwoju dziecka i podjąć decyzję o rozpoczęciu terapii logopedycznej. W trakcie prowadzonej terapii powinien przekazać informacje rodzicom i nauczycielowi ze wskazaniami do codziennej pracy z dzieckiem.

Zabawy wspierające rozwój mowy w grupie przedszkolnej

Nauczyciel przedszkola w ramach swoich codziennych spotkań z dziećmi może znacznie wspomóc terapię prowadzoną przez specjalistę; może też w ramach działań profilaktycznych realizować zabawy, ćwiczenia wspomagające rozwój mowy przedszkolaków.

Ćwiczenia, zabawy logopedyczne dla trzy- i czterolatków:

  • zabawy słuchowe mające na celu kształcenie uwagi i pamięci słuchowej, rozwijanie wrażliwości słuchowej, stymulację słuchu, także doskonalenie słuchu fonemowego:

–    „dźwięki dookoła” – słuchanie z zamkniętymi oczami dźwięków, które dochodzą z otoczenia (np. odgłosy z ulicy, z innej sali przedszkolnej, dobiegające z kuchni przedszkolnej itd.),
–    „dźwięki, które tworzymy” – słuchanie z zamkniętymi oczami dźwięków, które produkuje prowadzący 
(np. przesuwanie krzesła, zamykanie drzwi, odbijanie piłeczki, picie wody, gra na bębenku, skakanie, kaszel, gwizdanie itd.),
–    naśladowanie dźwięków wydawanych przez różne przedmioty, zabawki,
–    naśladowanie dźwięków usłyszanych z nagrań,
–    naśladowanie wyrażeń dźwiękonaśladowczych prezentowanych przez nauczyciela lub na podstawie ilustracji – kolejność przykładów dobrano na podstawie pojawiających się umiejętności; w trakcie realizacji tych zabaw przedszkolaki doskonalą także pracę warg, policzków, języka, np.:
•    krowa –„mu, mu”,
•    owca – „bee, bee”,
•    kot – „miau, miau”,
•    pociąg – „fu, fu” lub „uuu”,
•    auto – „bum, bum”, „brum, brum”,
•    woda –„kap, kap”,
•    samolot – „buuu, buuu”,
•    kura – „ko, ko”,
•    świnia – „kwi, kwi”, „chrum, chrum”,
•    kaczka – „kwa, kwa”,
•    piłka – „bach, bach”,
•    miś –„mmmm”,
•    pies – „hau, hau”,
•    koń – „iha, iha”,
•    zegar – „bim, bam, bom”,
•    wąż – „ssss”,
•    zegarek – „tik-tak”, „cyk-cyk-cyk”,
•    mucha – „bzzz”,
•    dzwonek – „dzyń, dzyń”,
–    poszukiwanie źródła dźwięku – szukanie schowanego budzika, który dzwoni,
–    naśladowanie wystukiwanego rytmu na bębenku lub granego na tamburynie, dzwonkach,
–    uderzanie o siebie piłkami, klockami, szeleszczenie woreczkami, szczypanie, uderzanie balonów przez nauczyciela, motywowanie dzieci do naśladowania tych czynności,
–    dokonywanie syntezy i analizy sylabowej na podstawie rozsypanek sylabowo-obrazkowych,
–    dokonywanie syntezy fonemowo-logotomowej na bazie rozsypanek obrazkowych, np. „o-sa”;

  • ćwiczenia oddechowe – kształtujące prawidłowy tor oddechowy, pogłębiające wdech:

–    wprawianie w ruch przedmiotów poprzez dmuchanie, np. na piórka, listeczki, płatki kwiatów, piłeczki,
–    puszczanie baniek mydlanych,
–    powtarzanie za nauczycielem samogłosek (a, o, e, u, i, y) wypowiadanych w różnym tempie i z różnym natężeniem np.:
•    a, a, a – głośno i krótko,
•    a, a, a – cicho i krótko,
•    aaaa – głośno i długo,
•    aaaa – cicho i długo, 
–    wprawianie w ruch lekkich przedmiotów poprzez dmuchanie przez słomkę, np.:
•    dmuchanie na piórka,
•    dmuchanie na papierowe zwierzątka, które należy umieścić na łące lub w zagrodzie,
•    dmuchanie na piłeczkę, tak aby umieścić ją w bramce,
•    naśladowanie pociągu – dmuchanie z jednoczesnym wypowiadaniem „fff”, „pfff”,
•    robienie balonika z buzi i nagłe wypuszczanie powietrza,
•    robienie balonika z buzi i wypuszczanie powietrza z jednoczesnym wypowiadaniem „psss”,
•    dmuchanie na zmarznięte ręce: „chu, chu”;

  • zabawy doskonalące pracę narządów artykulacyjnych: warg, języka, żuchwy, podniebienia, policzków:

–    naśladowanie kotka:
•    mruczenie – „mmm”,
•    picie mleczka – wysuwanie języka z buzi i chowanie go,
•    oblizywanie wąsów – kierowanie języka do kącików ust,
–    naśladowanie hipopotama:
•    hipopotam otwiera paszczę – szerokie otwieranie jamy ustnej, opuszczanie żuchwy,
–    naśladowanie misia:
•    miś jest śpiący, ziewa – szerokie otwieranie jamy ustnej i wypowiadanie: „łaaa”,
•    miś liże miodek – wysuwanie języka na brodę i chowanie go do jamy ustnej,
•    cała mordka misia klei się z miodu – oblizywanie językiem dolnej i górnej wargi, kierowanie języka do nosa,
–    naśladowanie ptaszka:
•    ptaszek lata – swobodne bieganie po sali z rękami wyciągniętymi na boki,
•    ptaszek jest głodny – otwieranie jamy ustnej, usta ułożone są w dzióbek, następnie wypowiadanie „pi, pi”,
•    ptaszek dziobie ziarenka – robienie dzióbka z ust i poruszanie nimi,
–    naśladowanie pieska:
•    piesek warczy – „wrr”,
•    piesek gryzie kość – uderzanie zębami,
•    piesek chce pić – wysuwanie języka na brodę i dyszenie,
•    piesek pije – naśladowanie picia,
–    naśladowanie zabawek:
•    piłeczki, która skacze – język w jamie ustnej kierujemy do góry i na dół,
•    huśtawki – kołysanie języka w jamie ustnej w kierunku policzków,
•    balonika – nadymanie policzków i przesuwanie powietrza w buzi,
•    zjeżdżalni – wdrapywanie się po drabince (unoszenie języka w kierunku nosa), zjeżdżania (wysuwanie języka na brodę jak najdalej),
•    karuzeli – rysowanie językiem kółeczek, powoli, a następnie coraz szybciej.

Ćwiczenia, zabawy logopedyczne dla pięcio- i sześciolatków:

  • zabawy słuchowe mające na celu doskonalenie pamięci słuchowej, uwrażliwianie na dźwięki, stymulację słuchu, a także doskonalenie słuchu fonemowego:

–    wysłuchiwanie dźwięków z otoczenia i próby ich naśladowania,
–    odtwarzanie ruchem muzyki,
–    odtwarzanie granych przez nauczyciela rytmów z wykorzystaniem klaskania, tupania, gry na bębenku, tamburynie, trójkącie,
–    dokonywanie syntezy i analizy sylabowej z utrudnieniami,
–    dokonywanie syntezy fonemowo-logotomowej z wykorzystaniem rozsypanek obrazkowych, np. „u-cho”, „k-otek”,
–    zabawa w kończenie wyrazów – wypowiadanie pierwszej sylaby przez prowadzącego, który rzuca piłkę do dziecka, a dziecko, które łapie piłkę kończy wyraz, dodając kolejną sylabę,
–    zabawa...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy