Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

9 listopada 2017

NR 15 (Marzec 2016)

Wielokulturowość w przedszkolu

0 115

Wielokulturowość to termin używany dzisiaj bardzo często. Również przedszkole jest miejscem, w którym spotykają się dzieci różnych kultur, narodowości oraz wyznań. Co z tego – obiektywnego – faktu wynika dla placówki? Jak przygotować personel, dzieci i ich rodziców? Podpowiem, jak prowadzić pracę edukacyjną i wychowawczą, aby wielokulturowość stała się zasobem przedszkola.

Wielokulturowość – jak podają autorzy słownika języka polskiego PWN – to pojęcie wywodzące się od angielskiego terminu multiculturalism i obejmuje trzy znaczenia:

  • w płaszczyźnie opisowej wskazuje na wielość kultur; wielokulturowość jest więc stwierdzeniem obiektywnego faktu zróżnicowania kulturowego danego społeczeństwa lub – szerzej – faktu istnienia na świecie odmiennych kultur etnicznych, grup religijnych, subkultur itp.,
  • oznacza również politykę rządową zmierzającą do niwelowania napięć społecznych, związanych z faktem wielokulturowości danej populacji,
  • jest też nazwą pewnej doktryny, ruchu, a nawet filozofii; w tym ostatnim przypadku wielokulturowość oznacza działania środowisk mniejszościowych skierowane na emancypację i pełniejszy udział różnych środowisk w życiu społecznym, politycznym i kulturalnym danego kraju.

W artykule zajmę się wielokulturowością w przedszkolu i poruszać się będę głównie w pierwszym obszarze znaczenia omawianego pojęcia.

Czy polskie przedszkole – w swojej naturze – jest wielokulturowe?

Pojęciem przyjmowanym jako przeciwstawne do wielokulturowości jest interkulturowość. Interkulturowość odwołuje się do relatywnej tożsamości interkulturowej, czyli poczucia tego, co określa nas jako naród, społeczeństwo. Pojawia się więc pytanie: czy na terenie dowolnego państwa da się stworzyć placówkę, która będzie – z założenia – wielokulturowa lub interkulturowa? Najbliższe interkulturowości wydają się placówki zakładane przez wspólnoty religijne. 

Przedszkole jest osadzone w naszej kulturze – to znaczy, że jego wyposażenie, jadłospis, zabawki, święta wpisane są 

w naszą, polską kulturę i tradycję. Nie może być inaczej, ponieważ przedszkole funkcjonuje w konkretnej rzeczywistości społecznej, środowiskowej i kulturowej. 

Z drugiej strony – nasz świat jest wielokulturowy. To fakt, obok którego nie można przejść obojętnie. Posługujemy się alfabetem łacińskim i rzymskimi cyframi. Pijemy brazylijską kawę, a nasz ustrój ma korzenie w Grecji. Ba, nawet nasz oficjalny, narodowy wieszcz dla określenia swojej ojczyzny użył słowa „Litwa”. Świat jest wielokulturowy, od kiedy ludzkość zaczęła się przemieszczać – a zaraz za nią idee, okrycia i wynalazki. 

Wydaje się więc, że określenia „wielokulturowość” i „interkulturowość” wzajemnie się nie wykluczają, tworzą raczej coś na kształt kontinuum. Można to przedstawić w formie graficznej. 

 

 

Dziecko innej narodowości (wyznania, kultury itp.) w placówce – statystycznie

Warto byłoby, aby przedszkole samo podjęło próbę określenia, na którym miejscu skali interkulturowość – wielokulturowość chce się plasować. Czasem jest to świadoma decyzja placówki, a niekiedy pojawia się taka konieczność. 

Źródła oficjalne podają, że zaledwie 1% populacji Polski to ludność deklarująca inną narodowość niż polska, jednak dane te nie są w pełni wiarygodne. Część osób innej narodowości czuje się Polakami i to deklaruje, inni przebywają w naszym kraju nielegalnie, a oficjalne statystyki ich nie obejmują. 

Jeśli dobrze się zastanowić, w większości grup przedszkolnych ma szansę pojawiać się dziecko innego wyznania lub kultury. Nasilające się ruchy migracyjne, zniesienie granic wewnątrz UE oraz dostępność rynku pracy (legalnej i nielegalnej) w Polsce dla cudzoziemców zwiększają to prawdopodobieństwo. 

 

Proszę zwrócić uwagę – nie da się nauczać wielokulturowo w oderwaniu od własnej kultury i historii. Ucząc dziecko, że „gdzieś jest tak”, musimy jednocześnie pokazać, jak jest u nas. Nie chodzi o porównywanie czy wartościowanie, ale o pokazanie różnorodności.

 

Ustawa z 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym wskazuje kilkanaście grup narodowych (etnicznych) funkcjonujących na terenie Polski. Są to: Białorusini, Czesi, Litwini, Niemcy, Ormianie, Rosjanie, Słowacy, Ukraińcy, Żydzi. Żyją u nas również mniejszości etniczne: Karaimi, Łemkowie, Romowie, Tatarzy. Funkcjonuje też oficjalny język regionalny (kaszubski).

Jeśli dodatkowo uwzględni się wskazania edukacji włączającej, zapewniające każdemu dziecku możliwość korzystania z edukacji w placówce położonej najbliżej miejsca zamieszkania, należy być przygotowanym na to, że wielokulturowość stanie się rzeczywistością przedszkola. Jak przygotować na te zmiany personel, dzieci i ich rodziców? Rozwiązaniem wydaje się edukacja wielokulturowa.

Edukacja wielokulturowa

Jest to trend, podejście edukacyjne, które zajmuje się przybliżaniem dzieciom wielu innych kultur i służy przełamywaniu etnocentrycznego sposobu myślenia oraz stereotypów kulturowych. Może być realizowana na terenie każdego przedszkola jako forma uzupełniająca do podstawy programowej, jako innowacja edukacyjna lub jako „profil” przedszkola – już dziś istnieją przedszkola z założenia wielokulturowe. 

Edukację wielokulturową można realizować na wiele różnych sposobów, w zależności od wieku i poziomu dojrzałości dzieci. Ma ona na celu poznawanie wzajemnych relacji, a przede wszystkim likwidowanie barier, stereotypów i uprzedzeń. Ma czynić dzieci bardziej otwartymi na inność, nowość, pomagać im odchodzić od rozwojowego egocentryzmu, wspierać zdolności komunikacyjne. To ważne umiejętności, przydatne w życiu.

Przedszkole (a potem szkoła) jest szczególnie dobrym miejscem do realizowania w praktyce edukacji wielokulturowej

  • dziecko najczęściej spędza w przedszkolu większą część dnia,
  • nauczyciel jest dla małych dzieci istotną osobą, często nawet istotniejszą niż rodzice – pełni role przywódcy, modela; przekazywane przez niego wartości, poglądy, wzorce zachowań są przyjmowane przez dzieci naturalnie; małe dzieci mają tendencje i chęć „przypodobania się” dorosłemu; jego uwaga jest dla nich najwyższą nagrodą; to czyni je otwartymi na przyjmowanie prezentowanych przez dorosłego wzorców; dodatkowo – modelującą funkcję pełni też grupa rówieśnicza,
  • oddziaływania przedszkola cały czas towarzyszą procesowi rozwoju i kształtowania się tożsamości (społecznej, kultural...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy