Dołącz do czytelników
Brak wyników

Logopedyczne ABC

15 marca 2018

NR 31 (Listopad 2017)

Totet czy kotek, todut czy kogut?
Kappacyzm, gammacyzm – częsty problem przedszkolaków

0 57

Dla niektórych dorosłych to tylko „śmieszna”, „dziecięca”, a nawet „pocieszna” wymowa ich maluchów, warto jednak wiedzieć, że takie realizacje głosek to wady wymowy.

Wśród współczesnych przedszkolaków, szczególnie w najmłodszych grupach, coraz częściej występuje zjawisko nieprawidłowej artykulacji głosek tylnojęzykowych [k] i [g], w ostatnim okresie obserwuje się, że liczba przedszkolaków z tym problemem stale wzrasta; znacznie rzadziej nieprawidłowo jest realizowana inna głoska tylnojęzykowa [h].

Głoska [k] jest spółgłoską tylnojęzykową, zwartą, twardą, ustną i bezdźwięczną. Głoska [g] to spółgłoska tylnojęzykowa, zwarta, twarda, ustna i dźwięczna, różni się tylko tym od głoski [k], że przy jej realizacji wprawiane w ruch są wiązadła głosowe. Głoska [h] to spółgłoska tylnojęzykowa, szczelinowa, twarda, ustna, bezdźwięczna.

Najmłodsze grupy przedszkolaków to dzieci 3-letnie. Trzylatek, u którego rozwój mowy przebiega prawidłowo, powinien już poprawnie realizować głoski tylnojęzykowe: [k], [g], [h]. Głoski te pojawią się jeszcze przed 3.r.ż., dokładniej – pomiędzy 2. a 3. r.ż.

W sytuacji gdy głoski te są realizowane nieprawidłowo, należy podjąć oddziaływania z zakresu terapii logopedycznej.

Kappacyzm, gammacyzm – co kryje się pod tymi pojęciami?

Gdy dziecko nieprawidłowo realizuje głoski [k] i [g], mówimy o następujących wadach wymowy:

  • kappacyzm – gdy dziecko nieprawidłowo wymawia głoskę [k],[ki],
  • gammacyzm – gdy dziecko wadliwie realizuje głoski [g], [gi].

Zaburzenia artykulacji głosek tylnojęzykowych podzielić można na trzy grupy:

  • kappacyzm i gammacyzm właściwy,
  • parakappacyzm, paragammacyzm,
  • mogikapppacyzm, mgigammacyzm.

Kappacyzm i gammacyzm właściwy to deformacja głosek [k] i [g], gdy realizacja tych głosek powstaje w wyniku zwarcia krtaniowego.

Parakappacyzm to zamiana głoski [k] na głoski [t] lub [h], np. [kot] na [tot] lub [hot], [ki] na [ti], np. [kino] na [tino].

Paragammacyzm to zastępowanie głoski [g] głoską [d] np. [grabie] realizowane są jako [drabie] lub rzadziej [h] [hrabie], głoski [gi] głoską [di], czyli np. [gil] realizowane jak [dil].

W przypadku parakappacyzmu i paragammacyzmu może też zachodzić zamiana głosek tylnojęzykowych na jakiekolwiek łatwiejsze dla dziecka głoski, np. [p], [b], [f], [w] itd.

Mogikappacym i mogigammacyzm to brak realizacji głosek [k], [ki], [g], [gi] – dziecko opuszcza te głoski w swoich wypowiedziach, np. zamiast [kotek] mów [otek], zamiast [kino] mówi [ino], nie mówi [goryl] tylko [oryl], nie potrafi powiedzieć [gil], więc mówi [il].

Rzadko zaburzona, nieprawidłowo realizowana głoska [h] zwykle jest zastępowana innymi głoskami, np. głoską [f], najczęściej jednak jest opuszczana przez dzieci.

 

Przyczyny występowania kappacyzmu i gammacyzmu oraz nieprawidłowej realizacji głoski [h]

  • niska sprawność ruchowa języka, głównie jego tylnej części, co związane jest zbrakiem wysklepienia się tylnej części języka i brakiem zwarcia z podniebieniem miękkim,
  • wysokie podniebienie, 
  • ankyloglosja, czyli skrócone wędzidełko podjęzykowe,
  • przerost trzeciego migdałka,
  • rozszczep podniebienia,
  • nieprawidłowe napięcie mięśniowe w obrębie jamy ustnej,
  • wady zgryzu,
  • zaburzenia słuchu fonemowego,
  • niedostateczna kontrola słuchowa,
  • nieprawidłowe wzorce wymowy,
  • brak stymulacji rozwoju mowy.

 

Terapia logopedyczna 

Jeśli – logopeda stwierdzi występowanie opisywanych powyżej wad wymowy udziecka, należy podjąć terapię logopedyczną; ćwiczenia z tego zakresu powinny być realizowane w gabinecie logopedycznym podczas spotkań z logopedą.

Rodzice (opiekunowie) dziecka otrzymują zalecenia do logopedycznej pracy w domu. Obowiązkiem logopedy jest przygotowanie ćwiczeń do pracy w domu i dokładne wyjaśnienie dorosłym pracującym z dzieckiem, jak je należy wykonywać. 

Nauczyciel pracujący z grupą w przedszkolu powinien wspierać prowadzoną terapię logopedyczną, utrwalać prawidłową wymowę ćwiczonych głosek podczas wspólnych zabaw wgrupie, w trakcie funkcjonowania dziecka w codziennym życiu przedszkola. Obowiązkiem logopedy jest poinformowanie nauczyciela, jakie ćwiczenia logopedyczne mogą wspomóc przedszkolaka podczas wspólnych zabaw, zajęć realizowanych w grupie.

Ćwiczenia stosowane w terapii głosek tylnojęzykowych

Wśród ćwiczeń polecanych do pracy z dzieckiem z kappacyzmem i gammacyzmem, czy zaburzoną realizacją głosk...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy