Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

21 marca 2018

NR 34 (Luty 2018)

Rytmiczne fraktale
Konstrukcja kart pracy w systemie Edukacja przez ruch

0 100

Każda aktywność dzieci pracujących systemem Edukacja przez ruch prowadzi do utworzenia dzieła, które odczytywane w sposób konwencjonalny tworzy złudzenie, iż oto system EPR to jedynie propozycja zajęć plastycznych i technicznych dla dzieci. Interpretacja taka nie jest jedynie uproszczeniem, ale przede wszystkim to brak podstawowej wiedzy na temat kształcenia zintegrowanego, w którym każda dyscyplina naukowa ma swoje istotne znaczenie jednakowo ważne.

W języku potocznym każdą formę aktywności dzieci osoby dorosłe klasyfikują względem własnych doświadczeń szkolnych, kategoryzując ją bardzo konwencjonalnie. A co robiłeś dzisiaj z matematyki? 

Co robiliście z polskiego? Mimo ogólnorozwojowego charakteru zajęć w przedszkolu (także w edukacji wczesnoszkolnej) to potoczne rozumienie tworzy wiele nieprofesjonalnych interpretacji wychowania przedszkolnego, co skutkuje produkcją narzędzi uczenia dzieci dostosowywanych do edukacji matematycznej, polonistycznej, a nie do potrzeb rozwojowych dzieci. Od wielu lat do przedszkoli trafiają tzw. karty pracy do wypełniania, mające charakter ćwiczeń, które dzieci wykonują. Trudno czasem nawet określić, jaką funkcję w rozwoju dziecka mają owe ćwiczenia spełnić. 

Ogromne ilości szlaczków do tzw. kreślenia po śladzie, które nużą dzieci, męczą, w potocznym rozumieniu przygotowują dzieci do nauki pisania. Wiele matematycznych kart pracy, przeznaczonych także do wypełnienia, które często wiąże się np. z narysowaniem misia na trzeciej półce szafy, półce liczonej od dołu ku górze lub odwrotnie, którą dziecko widzi na obrazku, sugeruje rodzicom, iż oto dziecko przygotowuje się do nauki królowej wszystkich nauk, czyli matematyki. Oczywiście można się zgodzić, że narysowanie przez dziecko misia na odpowiedniej półce wskazuje osobom dorosłym, iż dziecko zrozumiało polecenie – określiło, która półka jest trzecia. Jednakże dziecko to samo może określić, nie rysując, nie kreśląc po papierowych kartach pracy, ale wykonując konkretne działanie w przestrzeni. Problemem także jest ilustrowanie pewnych matematycznych pojęć na obrazku, który przecież nie jest zawieszony na ścianie, ale w pozycji leżącej karty pracy. To, co dziecko określa jako góra, jest przestrzenią nad kartką w powietrzu. To, co dla dziecka jest tzw. ułożeniem w dole, odnosi się do jego ciała, a nie do karty pracy. „Na dole” to po prostu dla dziecka pod stołem lub tam, gdzie są jego stopy. Matematyczna aktywność dziecka w przestrzeni jest bardziej rozwijająca, ponieważ dziecko uczy się, a także rozpoznaje przestrzeń przez konkretne doświadczenie i praktyczne jej zagospodarowywanie. Działając w przestrzeni, wykorzystuje zmysły i skutecznie włącza w proces uczenia się całe ciało, rozwijając zarówno samą świadomość ciała, jak i rzeczywistą wyobraźnię przestrzenną. 

Zastępniki rzeczywistych narzędzi edukacyjnych w postaci papierowych kart pracy osaczyły współczesne dzieci już w przedszkolu – wielu bowiem nauczycieli uważa nawet, że dopiero gdy dziecko wypełnia kartę pracy, naprawdę się uczy. Gdy wykonuje różne czynności praktyczne z wykorzystaniem zabawek, nie uczy się, tylko bawi. Takie samo zdanie bardzo potocznego rozumienia procesu uczenia się prezentuje także wielu rodziców. Oto wypełnianie, które skutecznie wyparło eksperymentowanie i badanie, jednocześnie wyparło rzeczywiste uczenie, w swej istocie proces twórczy, i zamieniło na odtwarzanie szablonowej wiedzy autora kart pracy, które procesem twórczym nie jest.

Odtwórczość jest także potrzebna w procesie uczenia, ale nie jako aktywność wiodąca, najważniejsza i najczęściej występująca. Strategia percepcyjno-odtwórcza jest aktem dostarczenia dziecku informacji do przetworzenia. Nauczyciel powinien dać zatem szansę dzieciom za pomocą kolejnego działania do przetworzenia tego, co informacją ważną było na karcie pracy, a nie przystępować do wypełniania kolejnej karty pracy, która z pierwszą nie wiąże się ani tematycznie, ani czynnościowo. Niestety, ogromna liczba kart pracy do wypełniania stała się obecnie permanentnym testowaniem, a nie uczeniem. W bardzo wielu przypadkach dzieci wypełniają karty pracy, nie rozumiejąc znaczenia wykonywanych wówczas czynności. Odczuwają to jako przymusowe zadanie, nie skupiając swej uwagi na rzeczywistym znaczeniu i intencjonalnym przetwarzaniu informacji zawartych na karcie. Sytuacja, w której znajdują się wówczas dzieci nie doprowadza do tzw. integracji czynnościowej ani na poziomie praktycznym, ani intelektualnym. Zamiast do integracji wiedzy dochodzi raczej do jej rozproszenia lub zinfantylizowania, a w konsekwencji może wieść nawet do pojawiających się niepożądanych zachowań, które są wynikiem znużenia czy znudzenia.

Kolejnym problemem są same funkcje ćwiczeń zawartych na kartach pracy. Dziecko wypełnia kartę i za chwilę nie wykorzystuje jej znaczenia w działaniu praktycznym ani nie korzysta z informacji w niej zawartych do każdej innej formy działania, w tym przede wszystkim intelektualnej. Najczęściej wypełnianie takich kart przerywane jest przez same dzieci zapytaniem: A kiedy będziemy się bawić? Jest to pytanie właściwe i zgodne z oczekiwaniami dzieci, w tym oczekiwaniami poznawczymi, ponieważ wypełniając kartę, nie odkryły na niej nic ważnego lub atrakcyjnego. Wracając zatem do zabawy, dzieci oczekują powrotu do swoistego dla nich logicznego myślenia opartego na czynnościach, które rozumieją, a które są dla nich w tym momencie najbardziej ważne. Zatem, co można określić mianem funkcji karty pracy? Przeświadczenie, że wypełnienie karty pracy to zadanie rozwijające dzieci? W jakim zakresie i kontekście?

Niestety, w rzeczywistości taka sytuacja zaprzecza realizacji zadań, których powinien podejmować się nauczyciel, zapisanych w podstawowych dokumentach, takich jak podstawa programowa wychowania przedszkolnego1 czy realizowany i przyjęty przez dyrektora przedszkola program wychowania przedszkolnego. Zaprzecza jednocześnie nawet na poziomie ogólnym treści przyjętej w celu wychowania przedszkolnego, z którego wynika, że dziecko powinno w przedszkolu uzyskać całościowe wsparcie w rozwoju, dzięki czemu odkryje swe możliwości i sens działania2.

Karta pracy 

Obrazek, kontur zwierzątka do pokolorowania, drukowana litera na kartonie to przykłady kart pracy wykorzystywane w edukacji dzieci od lat. Jako narzędzia są bardzo poprawnym i wskazanym atrybutem codziennej pracy z dziećmi. Jednakże ich wykorzystanie nie może zamienić się w permanentne siedzenie przy stoliku. Nauczyciel wykorzystuje karty pracy intencjonalnie i przede wszystkim okazjonalnie, w...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy