Dołącz do czytelników
Brak wyników

Praca z dzieckiem

21 marca 2018

NR 34 (Luty 2018)

Przedszkolak ze spektrum autyzmu

0 545

Dzieci autystycznych przybywa. Statystki podają różne dane: 1 dziecko na 150, 1 na 120, a nawet 1 na 88 urodzonych to dzieci, u których diagnozuje się zaburzenia ze spektrum autyzmu. Mówi się nawet, że jest to epidemia XXI wieku. Dwa lata temu (wg SIO, stan na 10 marca 2015 r.) w polskich przedszkolach i szkołach ponad 17 tysięcy dzieci miało orzeczenie autyzmu, w tym zespołu Aspergera. Ponieważ z roku na rok przybywa takich dzieci, to dzisiaj liczba ta jest jeszcze większa.
 

Zgodnie z obecnym stanem wiedzy, specjaliści twierdzą, że nie ma czegoś takiego jak autyzm. Można jedynie mówić  o spektrum autystycznym (ASD – Autism Spectrum Disorder), czyli obszarze, w którym wyodrębnia się różne typy osób o cechach autystycznych, wykazujących odmienne mechanizmy lub przyczyny powodujące trudności rozwojowe, a także mające często odrębne wymagania wobec środowiska. Autyzm ma wiele barw i odcieni, dlatego według klasyfikacji DSM-V z 2013r. termin ASD zawiera w sobie zaburzenia sklasyfikowane wcześniej, jako Zespół Aspergera, wysoko funkcjonujący autyzm, autyzm atypowy,  dziecięce zaburzenie dezintegracyjne oraz PDD-NOS – całościowe zaburzenie rozwoju nie zdiagnozowane inaczej.

Autyzm jest zaburzeniem rozwojowym, charakteryzującym się dużą dysharmonią. To oznacza, że w niektórych sferach funkcjonowania poznawczego dzieci ze spektrum autystyzmu, w tym z zespołem Aspergera, mogą osiągać bardzo wysokie wyniki, w innych średnie, a w jeszcze innych – niskie. Wśród nich bowiem znajdują się zarówno dzieci z nasilonymi zaburzeniami w zachowaniu lub z umiarkowaną czy znaczną niepełnosprawnością intelektualną, jak i dzieci z niewielkim poziomem nieprawidłowości w funkcjonowaniu, z normą intelektualną lub z inteligencją ponadprzeciętną (osoby z zespołem Aspergera lub tzw. wysoko funkcjonujące osoby z autyzmem). Cechą charakterystyczną większości autystyków są małe możliwości generalizowania, poważne trudności z myśleniem werbalnym oraz rozumieniem pojęć abstrakcyjnych, a także bogaty „repertuar” tzw. zachowań trudnych, np.: fiksacje na określonej stymulacji, połączone z wyłączeniem informacji płynących ze środowiska,  problemy z samokontrolą (obsesje, odczuwanie wewnętrznego przymusu i lęki), trudności związane z tolerancją na bodźce, takie jak nadwrażliwość zmysłowa i emocjonalna, nadpobudliwość lub bierność. Zwykle też mają oni ukryte potencjały poznawcze i nie przejawiają świadomości co do własnych możliwości oraz umiejętności. 

Istota usprawniania dzieci autystycznych polega na kierunkowej stymulacji wszystkich zaburzonych sfer rozwojowych. Podstawowym założeniem każdej terapii jest usprawnianie i rozwijanie tych funkcji, które zostały zaburzone na skutek rozmaitych endogennych lub egzogennych czynników. Jest to proces pewnych systematycznie zorganizowanych oddziaływań, podporządkowanych odpowiedniej strategii: 

  • poprawienie własnego wizerunku i świadomości własnego ciała,
  • polepszenie umiejętności komunikacyjnych,
  • polepszenie umiejętności celowego wykorzystywania energii, 
  • redukowanie zachowań niepożądanych: stereotypowych, kompulsywnych, impulsywnych, samookaleczających, agresywnych, destrukcyjnych,
  • poprawianie emocjonalnej ekspresji i przystosowania,
  • polepszenie koncentracji,
  • polepszenie małej i dużej motoryki,
  • poprawianie percepcji,
  • zwiększenie niezależności i autonomii,
  • stymulowanie kreatywności i wyobraźni,
  • zintensyfikowanie interakcji z rówieśnikami i innymi ludźmi. 

W chwili obecnej nie ma jednolitego, wypracowanego systemu umożliwiającego zapewnienie dobrego wsparcia w edukacji dzieci z zaburzeniami autystycznymi. Rozmaitość technik i podejść terapeutycznych w tym zakresie jest olbrzymia. Oczywiście różne metody stosuje się w różnym stopniu.  Niektóre są wykorzystywane jako podstawowe metody terapii, inne jako wyłącznie jej uzupełnienie. Ponieważ nie ma dwóch jednakowych dzieci z autyzmem, dlatego nie ma i nie będzie jakiegokolwiek standardu odnośnie do doboru terapii. Są jednak pewne podstawowe zasady pracy z dzieckiem autystycznym, które nauczyciel powinien znać.

  • Postaraj się zobaczyć świat takim, jak widzi go twój podopieczny.
  • Stwarzaj mu zawsze poczucie bezpieczeństwa. 
  • Wierz w możliwości dziecka
  • Staraj się wykorzystać indywidualne predyspozycje dziecka. 
  • Nie zmuszaj dziecka do niczego, to ono wie najlepiej czy jest gotowe do pokonania przeszkody. 
  • Polegaj na własnej intuicji, czasami uda ci się dotrzeć do dziecka metodą, jakiej nie ma w książkach. 
  • Unikaj stawiania dziecka w sytuacjach zadaniowych, wymagających zaangażowania „teorii umysłu”, czyli zrozumienia stanu umysłu innej osoby. 
  • Pamiętaj o tym, żeby nie nudzić dziecka monotonnymi ćwiczeniami. 
  • Staraj się, żeby przestrzeń, w której pracujesz była uporządkowana. 
  • Szukaj pomocy u ludzi bardziej doświadczonych, kiedy czujesz się bezradny
  • Próbuj dopatrzyć się w niepożądanych zachowaniach dziecka pewnej treści, którą w ten sposób ci przekazuje. 

 

Co należy się dziecku z ASD w przedszkolu

Dziecko ze spektrum autyzmu ma prawo do korzystania z pobytu w przedszkolu, niezależnie od charakteru tej placówki (przedszkole ogólnodostępne, integracyjne, specjalne). Zespół nauczycieli i specjalistów na miejscu powinien mu zapewnić wielospecjalistyczną opiekę, w ramach której będzie miało ono zagwarantowane wspieranie rozwoju, udział w zajęciach rewalidacyjnych, niezbędną pomoc i wsparcie psychologiczno-pedagogiczne, a także dbanie o wyrównanie jego szans edukacyjnych na tle grupy rówieśniczej. W tej właśnie kwestii występują liczne nieporozumienia na linii przedszkole–rodzice, jak również nieprawidłowości prawno-organizacyjne. Jak ich uniknąć? Co zrobić, by właściwie spełnić wymagania dotyczące wspierania dzieci niepełnosprawnych? Oto kilka praktycznych wskazówek.

Krok 1. Dyrektor powinien wnikliwie zapoznać się z dokumentem wydanym przez poradnię psychologiczno-pedagogiczną, który trafia na jego biurko z chwilą rekrutacji dziecka do przedszkola. Od tego, czy jest to Opinia o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju, czy Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, czy też dziecko otrzymało oba te dokumenty jednocześnie – zależy właściwa realizacja zawartych w nich decyzji administracyjnych.

Krok 2. Jeśli jest to opinia WWR, to warto pamiętać, że przedszkole może, ale nie ma obowiązku, prowadzić zajęcia
w zakresie wczesnego wspomagania rozwoju. Gdy się jednak na to decyduje, to musi spełnić określone warunki. Po pierwsze: w statucie placówki musi być zawarty stosowny zapis. Po drugie: należy stosować się do wymogów rozporządzenia MEN z dnia 24 sierpnia 2017 r. w sprawie organizowania wczesnego wspomagania rozwoju dzieci (Dz. U. z 30 sierpnia 2017 r., poz. 1635), które stawia przed przedszkolem konieczność:

  • zatrudniania kadry posiadającej kwalifikacje do prowadzenia zajęć w ramach wczesnego wspomagania, którą stanowi w zależności od potrzeb dziecka: psycholog, pedagog specjalny, logopeda oraz terapeuci innych specjalności (fizjoterapeuta, rehabilitant, hipoterapeuta dogoterapeuta, terapeuta SI itp.) – stanowiącej Zespół WWR;
  • posiadania pomieszczenia do prowadzenia zajęć w ramach wczesnego wspomagania indywidualnie i w grupie, wyposażonego w sprzęt specjalistyczny i środki dydaktyczne, odpowiednie do potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych dzieci; 
  • opracowania dla dziecka Indywidualnego Programu Wczesnego Wspomagania;
  • systematycznego prowadzenia Arkusza Obserwacji.

Krok 3. Gdy jest to orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, to wtedy trzeba stosować się do zapisów rozporządzenia MEN z 9 sierpnia 2017 r. w sprawie  warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym (Dz. U. z 24 sierpnia 2017 r., poz. 1578) oraz  rozporządzenia MEN z dnia 17 marca 2017 r. w sprawie szczegółowej organizacji publicznych szkół i publicznych przedszkoli (Dz. U. z 2017 r., poz. 649), które bezwzględnie nakładają obowiązek:

  • opracowania przez Zespół nauczycieli i specjalistów pracujących z tym dzieckiem Indywidualnego Programu Edukacyjno-Terapeutycznego (IPET); 
  • zorganizowania dla...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy