Dołącz do czytelników
Brak wyników

Podróż do Krainy Dobra i Krainy Zła

Artykuły z czasopisma | 13 listopada 2017 | NR 19
327

Dobro i zło to dwa odrębne pierwiastki, które od zarania dziejów reprezentują dwa różne obozy. Jako symbol dobra wyobraźmy sobie krainę wiecznego szczęścia, pogody ducha i tolerancji, przedstawiającą najpiękniejsze widoki na Ziemi. Zło w tym przypadku powinno reprezentować smutek, ciemną krainę przygnębienia i marazmu. Pojęcia dobra i zła przenikają umysły i uczucia ludzi. I chociaż natura tych pojęć jest trudna do uchwycenia, odgrywają one ogromną rolę w naszym życiu. Nic dziwnego, że chcemy poznać ich treść, ich „siłę magiczną”. Z problemem dobra i zła spotykamy się już od najmłodszych lat. Jak wytłumaczyć dziecku, co jest dobre, a co złe? Jak w prosty sposób zapoznać je z tym problemem?
 

Każdy człowiek sam określa to, co nazywa dobrem, i to, co nazywa złem. Na rozumienie tych pojęć ma jednak wpływ wiele czynników. Są to m.in. religia, autorytety moralne, filozoficzne, ale przede wszystkim rodzice, opiekunowie, wychowawcy i nauczyciele. Od najmłodszych lat dziecko uczy się przestrzegać zasad moralnych, dlatego uważam, że pytanie o to, jak dzieci postrzegają dobro i zło, jest bardzo interesujące i potrzebne w planowaniu pracy wychowawczo-dydaktycznej w przedszkolu. Współczesna nauka stoi na stanowisku, że w momencie przyjścia na świat dziecko jest amoralne. Nie posiada wrodzonego systemu wartości, a w związku z tym nie ma umiejętności odróżniania czynów dobrych od złych. Cechy moralne nabywa się w ciągu całego życia. Najpierw są one kształtowane w procesie wychowania, a następnie – w toku samodzielnego życia w społeczeństwie. 

Pierwsze pojęcia moralne pojawiają się u dzieci między 1. a 2. r.ż. Są to pojęcia dobra i zła, które kojarzą się w świadomości dziecka wyłącznie z jakimiś czynami. Zachowania dobre to te, które są nakazywane, zaś złe to te zakazywane przez dorosłych. Bardziej ogólne pojęcia dobra i zła pojawiają się dopiero w 4.–5. r.ż. Dziecko, przebywając w otoczeniu ludzi dorosłych, uczy się podstawowych ocen wartościujących. Zaczyna orientować się, że pewne zachowania są niedozwolone i karane, a inne – wymagane i nagradzane. Nie wie często, dlaczego jego postępowanie było złe lub dobre, lecz widzi dezaprobatę osób, które je otaczają. 

Dobro i zło mają to samo oblicze, wszystko zależy od momentu, w którym staną na drodze człowieka.
Paulo Coelho

Według Lawrence’a Kohlberga dzieci uczą się postępowania moralnego trzema sposobami:

  • metodą prób i błędów – poszukują wzoru postępowania, który odpowiada społecznym oczekiwaniom i zagwarantuje społeczne uznanie,
  • w konkretnych sytuacjach – uczą się najpierw prawidłowych reakcji na specyficzne sytuacje, następnie przenoszą wzory postępowania, których się nauczyły, na inne, podobne sytuacje,
  • poprzez identyfikację – polega na identyfikowaniu się z podziwianymi osobami.

Źródła, z których dzieci czerpią informacje i wskazania o tym, co dobre, a co złe, są bardzo różnorodne. Dużą rolę w kształtowaniu tych pojęć odgrywa środowisko rodzinne oraz środowisko przedszkolne dziecka. To właśnie rodzice są pierwszymi nauczycielami i wychowawcami. Ważna jest ich postawa moralna, dobre przykłady z życia i zachowania godne do naśladowania przez dzieci. Bez udziału rodziny nikt nie jest w stanie wpoić dziecku zasad moralnych, którymi będzie się kierowało w dalszym życiu. Przekaz wartości moralnych poprzez oddziaływanie wychowawcze rodziców powinien przebiegać w atmosferze poszanowania indywidualności dziecka, uznania jego wolności do bycia sobą. 

Dopełnieniem oddziaływań wychowawczych rodziny jest edukacja przedszkolna. Dziecko w grupie przedszkolnej uczy się kontaktować z innymi ludźmi, dostrzega ich problemy, pomaga w ich rozwiązywaniu. W toku kontaktów z rówieśnikami kształtuje się sylwetka społeczno-moralna dziecka.Każda sytuacja w ciągu dnia przedszkolnego, właściwie wykorzystana przez nauczycielkę, może sprzyjać gromadzeniu przez dzieci pozytywnych doświadczeń. Dla dziecka postawa społeczno-moralna nauczyciela jest wzorem do naśladowania, a wpływ nauczyciela będzie tym silniejszy, im większym cieszy się autorytetem jako człowiek. W procesie wychowawczo-dydaktycznym nauczyciel, wspomagając rodziców 
w wychowaniu dziecka, pomaga formować jego osobowość, kształtować przekonania moralne. 

Postanowiłam zgłębić sposób pojmowania dobra i zła przez dzieci 5-letnie, a także poznać wartości, jakie maluchy w tym wieku uznają za pozytywne i negatywne. Uważam, że jest to niezwykle interesujące i przydatne dla wszystkich, którzy zajmują się wychowaniem, natomiast prowadzenie zajęć dydaktycznych na temat dobra i zła w przedszkolu wpływa na rozumienie tych pojęć przez dzieci. 

Przeprowadzone przeze mnie w roku szkolnym 2015–2016 badania pokazały, że dzieci 5-letnie mają duży kłopot z odpowiedzią na pytania: „Co to jest dobro?, „Co to jest zło?”, „Po czym poznajemy, że ktoś jest dobrym lub złym człowiekiem?”. Przytoczę poniżej wybrane wypowiedzi dzieci.

Dzieci określały pojęcie dobra w następujący sposób:

  • „dobro jest czymś dobrym”
  • „coś się dobrze robi”
  • „dobre rzeczy”
  • „dobro to dobre postępowanie”
  • „jak pomagam komuś”
  • „trzeba być dobrym dla rodziców”
  • „dobro to znaczy, że jestem dobry i miły”

Według dzieci dobrego człowieka można poznać po tym:

  • „jak się komuś pomaga”
  • „jak się kulturalnie zachowuje”
  • „czy lubi dzieci”
  • „jak się śmieje, jak się ze mną bawi”

Dzieci określały pojęcie zła w następujący sposób:

  • „zło to jest coś złego”,
  • „to złe rzeczy”,
  • „zło to jak źle coś zrobię”
  • „jak dzieci się niegrzecznie zachowują”
  • „zło to diabły i Baba Jaga”,
  • „to bycie niedobrym człowiekiem”

Według dzieci złego człowieka można poznać po tym:
■      „jak ktoś kradnie”,
■     „jak ktoś bije albo daje lanie”,
■      „jak jest zły”,
■      „gdy ma złą minę”

Przedszkole powinno zająć się kształtowaniem u dzieci pojęć o człowieku, głównie zaś pojęć moralnych. Lepsze rozumienie pojęć dobra i zła wymaga wzbogacenia doświadczeń maluchów. Rolą nauczyciela i wychowawcy jest kształtowanie u swoich wychowanków umiejętności doko-
nywania właściwych ocen moralnych. Dziecko powinno poznać różne sytuacje, odczuwać skutki swojego postępowania, poznać cenę własnych i cudzych działań. Moim zdaniem, w ten sposób powstaje doświadczenie moralne, które jest podstawą do tworzenia pojęć i przekonań moralnych. Przedszkole może w tym pomóc poprzez prowadzenie zajęć dydaktycznych poświęconych tematyce moralności, odpowiedni dobór utworów literackich. W związku z tym opracowałam cykl zajęć dydaktycznych dla dzieci 5-letnich pt. „Dobro i zło”, których realizacja wpłynęła na rozumienie tych pojęć przez dzieci.

Scenariusz zajęć

 

...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy