Dołącz do czytelników
Brak wyników

Akademia rozwoju nauczyciela przedszkola

9 listopada 2017

NR 15 (Marzec 2016)

Nie ma ideałów
Czyli jak radzić sobie z przesadnym perfekcjonizmem

Nieustanne dążenie do bycia coraz lepszym, ciągła potrzeba rozwoju, motywacja do działania, dokładność, skrupulatność i zaangażowanie, gotowość do dużego wysiłku – to cechy godne naśladowania. Idealne. Podziwiamy je u innych. Pragniemy ich dla samych siebie. Jaka jest ich prawdziwa cena? I czy to, co perfekcyjne, jest zawsze dla nas dobre?

Perfekcjonizm rozumiemy najczęściej jako dążenie do osiągnięcia doskonałości. Przejawia się on chęcią bycia najlepszym, potrzebą dbałości o najmniejsze szczegóły, wyznaczaniem ambitnych celów, określaniem wysokich standardów wykonania, tendencją do ulepszania dobrego, unikaniem błędów i niedoskonałości. Brzmi prosto i niewinnie, jakby był on jedynie zaletą. Jednak to, co mieści się w tym zjawisku, jest bardziej złożone i niejednoznaczne. 

Kanadyjscy psychologowie, Gordon Flett i Paul Hewitt, wyróżnili trzy wymiary perfekcjonizmu: 

  • zorientowany na siebie, 
  • zorientowany na innych, 
  • uwarunkowany społecznie. 

Każdy z nich oznacza trochę inne nastawienie i zachowania. Omówmy krótko każdy z nich. 

Perfekcjonizm zorientowany na siebie to z jednej strony wymaganie od siebie samego maksymalnie dobrego wykonania, perfekcji w działaniu, angażowania się w ciężką pracę. A z drugiej – koncentrowanie się na własnych błędach, niedociągnięciach i porażkach oraz silna tendencja do samokrytycyzmu. 

Perfekcjonizm zorientowany na innych oznacza oczekiwanie od ludzi z otoczenia nierealnych standardów i nagradzanie tylko wtedy, kiedy im sprostają. Osoba przejawiająca ten typ perfekcjonizmu jest apodyktyczna i bardzo krytyczna w relacji z innymi. Potrzebuje kontrolować ludzi wkoło. Reaguje złością i zniecierpliwieniem na niedostatki innych. 

Perfekcjonizm uwarunkowany społecznie to silne przekonanie, że inne osoby wymagają od nas doskonałości, perfekcji i jest to jedyny sposób, aby zyskać ich akceptację, uznanie, miłość. Buduje go przeświadczenie, że inni nieustannie obserwują, oceniają i zauważają nasze błędy i dopiero to stanowi presję, aby stawać się doskonałym.

Te trzy wymiary perfekcjonizmu nie wykluczają się wzajemnie. Każdy z nich może występować u konkretnej osoby z różnym nasileniem – od niskiego po bardzo wysoki.

 

Perfekcjonista przede wszystkim zorientowany na siebie

  • Dużo wymaga od samego siebie.
  •  Kryykuje, kontroluje sam siebie.
  • Błędy i niepowodzenia odbiera jak porażki, które dowodzą tego, że jest nieudacznikiem.

 

Perfekcjonista przede wszystkim zorientowany na innych

  • Dużo wymaga od innych.
  • Krytykuje, kontroluje otoczenie.
  • Błędy i niepowodzenia oznaczają dla niego niekompetencję, niedostateczne zaangażowanie lub złą wolę innych.

 

Perfekcjonista przede wszystkim uwarunkowany społecznie

  • Uważa, że inni wymagają dużo od niego.
  • Próbuje sprostać temu, co myśli, że inni od niego oczekują.
  • Błędy i niepowodzenia traktuje jako zagrożenie utraty akceptacji innych.

 

Zastanów się:

  • Czy w swoim otoczeniu jesteś w stanie wskazać osoby, które są przykładem każdego z typów perfekcjonizmu? A może znasz takich ludzi, którzy łączą w swoich zachowaniach dwa lub trzy wymiary perfekcjonizmu? Jak to wpływa na twoje relacje z tymi konkretnymi osobami?
  • Czy któryś rodzaj perfekcjonizmu dotyczy ciebie? Jeśli tak, który najbardziej? Na jakie twoje zachowania się to przekłada? Co z tego wynika? 

 

Ciemna strona perfekcjonizmu

Perfekcjonizm sam w sobie nie jest niczym negatywnym. Może być niewątpliwą zaletą, ponieważ pomaga odnosić sukcesy, stawać się specjalistą w danej dziedzinie życia. Problem to jego nadmiar i utrata kontroli nad nim. Wtedy przestaje on nam służyć i zaczyna utrudniać lub uniemożliwiać nasze codzienne funkcjonowanie (Tabela 1).

Choć psychologia nie traktuje niezdrowego perfekcjonizmu jako zaburzenia, według wielu badaczy tego zjawiska może przyczyniać się on do rozwoju poważnych problemów zdrowotnych. Przymus bycia idealnym zwiększa ryzyko pojawienia się objawów depresyjnych i lękowych, m.in. obniżonego nastroju, trudności ze snem i apetytem, ciągłego zmęczenia, natręctw, a nawet zachowań samobójczych. Perfekcjonizm to również poważny czynnik ryzyka pracoholizmu, wypalenia zawodowego, chorób układu pokarmowego czy sercowo-naczyniowego.

 

Odpowiedz sobie szczerze na pytania:

  • Jak twój perfekcjonizm wpływa na twoje życie oraz jego jakość?
  • W jakich obszarach perfekcjonizm działa na twoją korzyść? W których stanowi dla ciebie przeszkodę?
  • Czy ponosisz jakiekolwiek koszty zdrowotne własnego perfekcjonizmu? Jakie?
  • Czy standardy, jakich od siebie oczekujesz, pomagają ci osiągać zamierzone cele? A może stwarzają dodatkowe problemy?
  • Jak reagujesz, kiedy inni nie spełniają oczekiwań, które masz wobec nich? Jak to wpływa na twoje relacje z tymi osobami?

 

Tabela 1. Konsekwencje perfekcjonizmu

Konsekwencje zdrowego perfekcjonizmu

Konsekwencje niezdrowego perfekcjonizmu

  • Zorganizowanie i systematyczność
  • Sumienność
  • Zmotywowanie
  • Zaangażowanie
  • Poczucie odpowiedzialności za działania i efekty
  • Ambicja i dążenie do rozwoju, udoskonalania
  • Dokładność, dobra jakość wykonania
  • Traktowanie niepowodzeń jako okazji do nauki i poprawy
  • Wysoka i adekwatna samoocena
  • Ustalanie realistycznych celów
  • Czerpanie radości z działania
  • Niska produktywność, trudności z zakończeniem działania
  • Trudności z ustalaniem hierarchii ważności i podejmowaniem decyzji
  • Rezygnowanie z nowych działań, realizowania nowych pomysłów, tendencja do zwlekania, odkładania na później, stagnacji z powodu obawy przed niepowodzeniem i krytyką
  • Ograniczenie elastyczności i kreatywności w działaniu
  • Wzmożony krytycyzm wobec samego siebie i/lub innych
  • Interpretowanie niepowodzeń jako dowodu własnej bezwartościowości i niedoskonałości
  • Obniżona i często nieadekwatna samoocena
  • Przesadne poczucie odpowiedzialności
  • Presja, aby zawsze, we wszystkim i za wszelką cenę być najlepszym
  • Wyznaczanie niemożliwych do osiągnięcia celów
  • Silna koncentracja tylko na efektach
  • Poczucie przemęczenia i niezadowolenia z osiąganych rezultatów
  • Brak satysfakcji z podejmowanych aktywności

 

Mechanizm perfekcji

Właściwie do końca nie wiadomo, skąd się bierze perfekcjonizm. Z całą pewnością można założyć, że przyczynia się do niego wiele różnych czynników, które były obecne w naszej przeszłości. Silniejsze predyspozycje do perfekcjonizmu mają zazwyczaj osoby, które były wycho...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy