Dołącz do czytelników
Brak wyników

Wyrazy, sylaby, głoski…

Artykuły z czasopisma | 13 listopada 2017 | NR 19
470

W bieżącym numerze prezentujemy kształcenie umiejętności opisanych w czternastym obszarze działalności edukacyjnej przedszkola, określonym w podstawie programowej wychowania przedszkolnego jako: kształtowanie gotowości do nauki czytania i pisania. Propozycja kształcenia umiejętności: dziecko układa krótkie zdania, dzieli zdania na wyrazy, dzieli wyrazy na sylaby; wyodrębnia głoski w słowach o prostej budowie fonetycznej.

Kształtowanie gotowości do nauki czytania i pisania powinno rozpocząć się w pierwszych dniach pobytu dziecka w przedszkolu. Podstawowym zadaniem związanym z przygotowaniem do nauki czytania i pisania jest doskonalenie percepcji wzrokowej i słuchowej malucha. Doskonalenie percepcji słuchowej odbywa się w sytuacjach naturalnych, takich jak udział w prowadzonych rozmowach, w których dziecko często pośrednio nabywa wiedzę o systemie języka ojczystego i jego budowie, a także w zabawach inicjowanych przez nauczycielkę, rozwijających słuch fonemowy. Pojęcie „wyrazu”, czy „zdania” kształtuje się często w sposób naturalny, chociażby wtedy, gdy zachęcamy dziecko, żeby opowiedziało o czymś nie tylko jednym słowem (wyrazem), a także, gdy sami dajemy przykład opisu sytuacji, zdarzenia, posługując się wieloma wyrazami ułożonymi we właściwe struktury gramatyczne. 

Należy pamiętać, aby proces przygotowania do czytania i pisania miał charakter planowy, aby etapy w tym procesie były uporządkowane i pozwalały na przechodzenie od etapu łatwiejszego do etapu o wyższym stopniu trudności. Opis umiejętności, określonej w podstawie programowej, dokładnie wskazuje, od jakiego punktu należy rozpocząć proces przygotowawczy do jej rozwijania.

Charakterystyka poziomu rozwoju umiejętności trzylatka 

Dziecko 3-letnie ma za sobą pierwsze kroki w opanowywaniu systemu gramatycznego i słownikowego języka ojczystego. Badania pokazują, że trzylatek ma średnio opanowane ok. 1000 słów, z których połowę stanowią rzeczowniki oznaczające nazwy osób, przedmiotów, zjawisk, z którymi dziecko ma codzienny kontakt, które są obecne w codziennym funkcjonowaniu. Pomimo ograniczonych jeszcze możliwości poznawczych systemu języka, warto prowadzić zabawy pozwalające na jego poznanie. Operujmy pojęciem „wyraz”, pokazując miejsca, w których występuje, wprowadzajmy jego podział na „sylaby” i łączenie sylab w wyrazy. Rozwijanie słuchu fonematycznego zaczyna się właśnie od najprostszej syntezy i analizy – sylabowej.

Rozwijanie umiejętności w praktyce 
Scenariusz dla dzieci trzyletnich

Temat zajęć: Zabawy z Liskiem Sylabinkiem

Cele zajęć: 
Dziecko:

  • kształtuje pojęcia: wyraz, sylaba,
  • rozwija umiejętność dokonywania analizy i syntezy sylabowej,
  • aktywnie uczestniczy w proponowanych zadaniach,
  • aktywnie uczestniczy w rozmowach zespołowych

Metody:

  • czynne: układanie puzzli, naklejanie elementów na arkusz papieru, udział w zabawie słowno-ruchowej,
  • oglądowe: oglądanie wystawki prac dzieci,
  • słowne: udział w zabawach językowych, rozwijających analizę i syntezę sylabową, uczestniczenie w rozmowie kierowanej pytaniami, słuchanie wypowiedzi w językach obcych

Środki i pomoce dydaktyczne: nagranie wypowiedzi dzieci w co najmniej dwóch obcych językach, pacynka Liska Sylabinka, kolorowa chustka, puzzle trzyelementowe przedstawiające Liska Sylabinka, arkusze papieru, klej, pędzelek. 

Formy pracy: grupowa

Przebieg zajęć:

  • Słuchanie nagrań wypowiedzi dzieci w różnych językach.
  • Wypowiedzi dzieci na temat: Dlaczego nie rozumiemy tego, co mówią dzieci na nagraniu?
  • Słuchanie odpowiedzi dzieci na pytania zadawane przez nauczycielkę, np.:

Jaką zabawką lubisz się bawić … (imię dziecka)?
… (imię dziecka) jak ma na imię twój braciszek?
… (imię dziecka) jak jest dzisiaj na dworze? Ciepło, czy zimno? 

Po każdej odpowiedzi dziecka, do którego było kierowane pytanie, pytamy pozostałe dzieci „Co powiedział (a)… (imię dziecka), gdy zapytałam o…?”. Na koniec ustalamy, że wiemy, co mówili koledzy, bo znamy słowa, które wypowiadali. To polskie słowa. Wszyscy je znamy i mówimy tymi słowami.

  • Demonstracja pacynki Liska Sylabinka.
  • Przedstawienie się liska, który mówi sylabami: „Dzień do – bry dzie – ci. Je – stem Li – sek Sy – la – bi – nek. Umiem mó – wić ka – wał – kami słów. Te ka – wał – ki to sy – la – by. A wy, jak ma – cie na i – mię?
  • Próby przedstawiania się dzieci za pomocą sylab: O – la, Le – na, Ku – ba, Ja – siu itd. Po każdej próbie prezentacji imienia przez dziecko, Lisek Sylabinek powtarza imię dziecka, dzieląc je na sylaby.
  • Zabawa ruchowa z recytacją tekstu: Chodzi lisek koło drogi, cichuteńko stawia nogi. Raz, dwa, trzy, liskiem będziesz ty!
  • Układanie puzzli liska. Naklejanie ich na arkusz papieru.
  • Oglądanie wystawki prac dzieci. 
  • Swobodne zabawy chętnych dzieci pacynką liska.

Charakterystyka poziomu rozwoju umiejętności czterolatka 

Zabawy pozwalające na poznanie systemu językowego, zapoczątkowane w najmłodszej grupie wiekowej, stanowią doskonałe podłoże do wprowadzania i utrwalania różnorodnych pojęć z tego zakresu. Czterolatek powinien sobie radzić z analizą i syntezą sylabową. Raczej nie ma powodów, dla których miałby nie operować pojęciami: „sylaba”, „wyraz”. Rozsypanki obrazkowo-sylabowe, teksty obrazkowo-wyrazowe są świetnym materiałem do rozróżniania, określania i utrwalania tych pojęć. 

Rozwijanie umiejętności w praktyce Scenariusz dla dzieci czteroletnich

Temat zajęć: Zaproszenie na wycieczkę

Cele zajęć: 
Dziecko:

  • rozumie pojęcia: wyraz, sylaba,
  • potrafi dokonywać analizy i syntezy sylabowej,
  • interesuje się czytaniem,
  • aktywnie uczestniczy w proponowanych zadaniach,
  • aktywnie uczestniczy w rozmowach zespołowych

Metody:

  • czynne: udział w zabawie ruchowej, plastycznej, ilustracja ruchowa piosenki,
  • oglądowe: oglądanie tekstu obrazkowo-wyrazowego, rozsypanek obrazkowo-sylabowych, ilustracji grzybów,
  • słowne: dzielenie wyrazów na sylaby, łączenie sylab w wyrazy, odczytywanie tekstu obrazkowo-wyrazowego, uczestniczenie w rozmowie na temat treści zaproszenia

Środki i pomoce dydaktyczne: koperta z tekstem obrazkowo-wyrazowym, rozsypanki obrazkowo-sylabowe, opaski z ilustracjami grzybów jadalnych, obręcze, klej, ścinki tkanin, kontury grzybów jadalnych, nagranie piosenki Grzybek tu, grzybek tam, pacynka Liska Sylabinka, tamburyn, bębenek.

Formy pracy: grupowa

Przebieg zajęć:

  • Prezentacja przez nauczycielkę niespodzianki „Koperty”.
  • Odczytywanie wspólnie z nauczycielką tekstu obrazkowo-wyrazowego umieszczonego w kopercie – zaproszenia na wycieczkę do lasu. Prowadząca objaśnia dzieciom sposób „czytania”. Następnie odczytuje zapisane słowa, które nazywają się „wyrazy”, a dzieci – obrazki. 
  • Rozmowa na temat odczytanego zaproszenia, kierowana pytaniami nauczycielki, np.

–    Dokąd zostaliście zaproszeni?
–    Kto zaprosił Was na wycieczkę do lasu?
–    Czym pojedziemy na wycieczkę? 
–     Co będziemy robić w lesie?
–    O czym musimy pamiętać, będąc w lesie?

  • Oglądanie ilustracji grzybów; borowika, kurki, maślaka, rydza. Zwrócenie uwagi na podpisy – wyrazy, które oznaczają nazwy grzybów.
  • Zabawa ilustracyjna do piosenki Grzybek tu, grzybek tam…
  • Układanie rozsypanek obrazkowo-sylabowych razem z Liskiem Sylabinkiem, przedstawiających: koszyk, grzyby, kalosze, muchomora. Po każdym ułożeniu rozsypanki, sprawdzenie poprawności liczby elementów rozsypanki – czy odpowiada liczbie sylab w danym wyrazie, będącym nazwą obrazka. 
  • Zabawa z elementami liczenia: „Ile grzybów w koszykach?” – dzieci otrzymują opaski z sylwetami grzybów. Nazywają „grzybek” na swojej opasce. Poruszają się swobodnie po całej sali przy akompaniamencie tamburyna. Zatrzymują się, gdy nauczycielka robi pauzę w akompaniamencie. Następnie odsłuchują liczbę dźwięków wystukiwanych na bębenku (do 3). Liczba dźwięków oznacza liczbę „grzybków” w koszyku. Dzieci wchodzą w obręcze – koszyki.
  • Usprawnianie koordynacji wzrokowo-ruchowej i sprawności manualnej – wypełnianie konturu ilustracji wybranego grzybka ścinkami tkanin.
  • Oglądanie wystawki prac kolegów.


Charakterystyka poziomu rozwoju umiejętności pięciolatka 

Kształtując percepcję i pamięć słuchową w grupie dzieci pięcioletnich, należy nasilić ćwiczenia prowadzone na materiale językowym (zdania, krótkie rymowanki, wierszyki, śpiewanki, wyrazy i rymy), stopniowo prowadząc do ich segmentacji. Należy rozpocząć od wyodrębniania zdań w tekście, następnie – wyrazów w zdaniu, po czym sylab i głosek, określając ich miejsce (w zdaniu, w słowie). Liczne i systematycznie prowadzone gry i zabawy na materiale słownym pomogą pięciolatkom prawidłowo ukształtować słuch fonematyczny.

Rozwijanie umiejętności w praktyce Scenariusz dla dzieci pięcioletnich

Temat zajęć: Szukam grzybka borowika, chcę go włożyć do koszyka!

Cele zajęć:
Dziecko:

  • układa krótkie zdania,
  • dzieli podane zdania na wyrazy, licząc je,
  • potrafi ułożyć model zdania z klocków lub pasków papieru, odwzorowując liczbę wyrazów w zdaniu,
  • dzieli wyrazy na sylaby,
  • potrafi dokonać syntezy sylabowej,
  • poznaje wyrazy o podwójnym znaczeniu (synonimy): kurka, gąska, kozak,
  • wzbogaca swoją wiedzę na temat grzybów, ich wyglądu i środowiska, w którym rosną,
  • z uwagą wysłuchuje utworu literackiego i potrafi odpowiedzieć na pytania dotyczące jego treści

Metody:

  • czynne: udział w zabawach orientacyjnych „Grzybobranie” i „Szumi las” oraz „Sos grzybowy”, liczenie wyrazów w zdaniach i zaznaczanie ich liczby paskami papieru lub klockami, kolorowanie darów z lasu na karcie pracy,
  • słowne: wysłuchanie wiersza o grzybach; budowanie prostych zdań na temat grzybów, recytowanie krótkich zdań z różną intonacją i zabarwieniem emocjonalnym,
  • oglądowe: oglądanie ilustracji grzybów, budowanie modelu zdania z pasków papieru

Formy pracy: zbiorowa, indywidualna

Środki i pomoce dydaktyczne: tekst wiersza Joanny Kozubek W grzybowym lesie, ilustracje grzybów, podpisy do ilustracji grzybów w formie zdań lub równoważników zdań, nożyczki, żółte paski papieru, klocki, ilustracje synonimów kurka – grzyb, kurka – ptak, gąska – grzyb, gąska – ptak, kozak – grzyb, kozak – but, koszyk, arkusz szarego papieru podzielony na szesnaście pól z naklejonymi ilustracjami grzybów, koszyk z plastikowymi lub styropianowymi grzybkami, karta pracy dla każdego dziecka, klej, nożyczki, kredki.

Przebieg zajęć:

  • „W grzybowym lesie” – wysłuchanie wiersza Joanny Kozubek recytowanego przez nauczycielkę. Wyodrębnienie z tekstu wiersza nazw grzybów po dwukrotnym wysłuchaniu utworu: kurka, gąski, maślak, borowik, muchomor. Omówienie wyglądu tych grzybów na podstawie opisu słownego w wierszu, fotografii tych grzybów oraz dotychczasowej wiedzy dzieci:


Padał ciepły deszczyk w lesie na pagórki,
A po nim wyrosły żółciutkie kurki.
Wspinają się dzieci z koszykiem na te pagórki,
A spod nóg uciekają im te żółte kurki.

W szaliczku białym, między jodełkami,
Wyrosły maślaki na sos doskonały.
Gdy dzieci po nie się schylały,
Jodłowymi igiełkami buzie podrapały.

Z mchu zielone dywaniki miękkie jak aksamit,
Na nich strojne muchomory w zieleń powtykane.
Ich czerwone bereciki wszystkich ostrzegają,
Że truciznę w sobie mają, więc je dzieci omijają.

A w brzozowym zagajniku
Jest kozaków bez liku.
W czerwony lub brązowy berecik każdy przystrojony,
Na wysmukłych nóżkach stoją przy pniu brzozy.

Na piaszczystej górce, w sosnowych igiełkach,
Ukryły się gąski w zielonych czapeczkach.
Trudno je wypatrzeć, ale już je widzą
Oczy przedszkolaka, co te gąski śledzą.

Ale każdy: mały, duży,
By prawdziwka znaleźć marzy!
Po borowiki więc między dęby, między buki,
kieruj śmiało dziś swe kroki.

 

  • „To kurka i to kurka” – nauczycielka wywiesza na tablicy ilustrację grzyba kurki, mówiąc równoważnik zdania: „To kurka.” Obok wiesza obrazek z kurą domową, mówiąc: „I to kurka”. Dzieci liczą wyrazy w równoważniku zdania. Następnie wiesza na tablicy ilustrację grzyba gąski i ptaka gąski, jednocześnie wypowiadając zdanie „To gąska i to gąska”. Podobnie postępuje z kozakiem grzybem i kozakiem butem.
  • „Borowik jest królem grzybów” – nauczycielka eksponuje na tablicy fotografię grzyba, podając krótką informację na jego temat w formie prostego zdania, które stopniowo rozbudowuje, dzieci zaś liczą wyrazy w tych zdaniach, podając ich liczbę („Borowik szlachetny jest królem grzybów”; „Borowik szlachetny jest królem grzybów jadalnych”; „Kurki rosną pod sosną”; „Żółte kurki rosną pod sosną”; „Kozaki rosną w zagajniku”; „Czerwone kozaki rosną w zagajniku”; „Czerwone kozaki rosną w brzozowym zagajniku”. Pod ilustracjami grzybów wiesza tyle pasków papieru, ile zostało wskazanych przez dzieci wyrazów w każdym zdaniu. Dzieci budują zdania z klocków, rozbudowują je stopniowo, dokładając kolejny element.
  • „Szukam grzybka borowika, chcę go włożyć do koszyka!” – wypowiadanie podanego zdania ze zróżnicowanym tempem wypowiedzi (wolno, coraz szy...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy