Dołącz do czytelników
Brak wyników

Wyrazy, sylaby, głoski…

Artykuły z czasopisma | 13 listopada 2017 | NR 19
161

W bieżącym numerze prezentujemy kształcenie umiejętności opisanych w czternastym obszarze działalności edukacyjnej przedszkola, określonym w podstawie programowej wychowania przedszkolnego jako: kształtowanie gotowości do nauki czytania i pisania. Propozycja kształcenia umiejętności: dziecko układa krótkie zdania, dzieli zdania na wyrazy, dzieli wyrazy na sylaby; wyodrębnia głoski w słowach o prostej budowie fonetycznej.

Kształtowanie gotowości do nauki czytania i pisania powinno rozpocząć się w pierwszych dniach pobytu dziecka w przedszkolu. Podstawowym zadaniem związanym z przygotowaniem do nauki czytania i pisania jest doskonalenie percepcji wzrokowej i słuchowej malucha. Doskonalenie percepcji słuchowej odbywa się w sytuacjach naturalnych, takich jak udział w prowadzonych rozmowach, w których dziecko często pośrednio nabywa wiedzę o systemie języka ojczystego i jego budowie, a także w zabawach inicjowanych przez nauczycielkę, rozwijających słuch fonemowy. Pojęcie „wyrazu”, czy „zdania” kształtuje się często w sposób naturalny, chociażby wtedy, gdy zachęcamy dziecko, żeby opowiedziało o czymś nie tylko jednym słowem (wyrazem), a także, gdy sami dajemy przykład opisu sytuacji, zdarzenia, posługując się wieloma wyrazami ułożonymi we właściwe struktury gramatyczne. 

Należy pamiętać, aby proces przygotowania do czytania i pisania miał charakter planowy, aby etapy w tym procesie były uporządkowane i pozwalały na przechodzenie od etapu łatwiejszego do etapu o wyższym stopniu trudności. Opis umiejętności, określonej w podstawie programowej, dokładnie wskazuje, od jakiego punktu należy rozpocząć proces przygotowawczy do jej rozwijania.

Charakterystyka poziomu rozwoju umiejętności trzylatka 

Dziecko 3-letnie ma za sobą pierwsze kroki w opanowywaniu systemu gramatycznego i słownikowego języka ojczystego. Badania pokazują, że trzylatek ma średnio opanowane ok. 1000 słów, z których połowę stanowią rzeczowniki oznaczające nazwy osób, przedmiotów, zjawisk, z którymi dziecko ma codzienny kontakt, które są obecne w codziennym funkcjonowaniu. Pomimo ograniczonych jeszcze możliwości poznawczych systemu języka, warto prowadzić zabawy pozwalające na jego poznanie. Operujmy pojęciem „wyraz”, pokazując miejsca, w których występuje, wprowadzajmy jego podział na „sylaby” i łączenie sylab w wyrazy. Rozwijanie słuchu fonematycznego zaczyna się właśnie od najprostszej syntezy i analizy – sylabowej.

Rozwijanie umiejętności w praktyce 
Scenariusz dla dzieci trzyletnich

Temat zajęć: Zabawy z Liskiem Sylabinkiem

Cele zajęć: 
Dziecko:

  • kształtuje pojęcia: wyraz, sylaba,
  • rozwija umiejętność dokonywania analizy i syntezy sylabowej,
  • aktywnie uczestniczy w proponowanych zadaniach,
  • aktywnie uczestniczy w rozmowach zespołowych

Metody:

  • czynne: układanie puzzli, naklejanie elementów na arkusz papieru, udział w zabawie słowno-ruchowej,
  • oglądowe: oglądanie wystawki prac dzieci,
  • słowne: udział w zabawach językowych, rozwijających analizę i syntezę sylabową, uczestniczenie w rozmowie kierowanej pytaniami, słuchanie wypowiedzi w językach obcych

Środki i pomoce dydaktyczne: nagranie wypowiedzi dzieci w co najmniej dwóch obcych językach, pacynka Liska Sylabinka, kolorowa chustka, puzzle trzyelementowe przedstawiające Liska Sylabinka, arkusze papieru, klej, pędzelek. 

Formy pracy: grupowa

Przebieg zajęć:

  • Słuchanie nagrań wypowiedzi dzieci w różnych językach.
  • Wypowiedzi dzieci na temat: Dlaczego nie rozumiemy tego, co mówią dzieci na nagraniu?
  • Słuchanie odpowiedzi dzieci na pytania zadawane przez nauczycielkę, np.:

Jaką zabawką lubisz się bawić … (imię dziecka)?
… (imię dziecka) jak ma na imię twój braciszek?
… (imię dziecka) jak jest dzisiaj na dworze? Ciepło, czy zimno? 

Po każdej odpowiedzi dziecka, do którego było kierowane pytanie, pytamy pozostałe dzieci „Co powiedział (a)… (imię dziecka), gdy zapytałam o…?”. Na koniec ustalamy, że wiemy, co mówili koledzy, bo znamy słowa, które wypowiadali. To polskie słowa. Wszyscy je znamy i mówimy tymi słowami.

  • Demonstracja pacynki Liska Sylabinka.
  • Przedstawienie się liska, który mówi sylabami: „Dzień do – bry dzie – ci. Je – stem Li – sek Sy – la – bi – nek. Umiem mó – wić ka – wał – kami słów. Te ka – wał – ki to sy – la – by. A wy, jak ma – cie na i – mię?
  • Próby przedstawiania się dzieci za pomocą sylab: O – la, Le – na, Ku – ba, Ja – siu itd. Po każdej próbie prezentacji imienia przez dziecko, Lisek Sylabinek powtarza imię dziecka, dzieląc je na sylaby.
  • Zabawa ruchowa z recytacją tekstu: Chodzi lisek koło drogi, cichuteńko stawia nogi. Raz, dwa, trzy, liskiem będziesz ty!
  • Układanie puzzli liska. Naklejanie ich na arkusz papieru.
  • Oglądanie wystawki prac dzieci. 
  • Swobodne zabawy chętnych dzieci pacynką liska.

Charakterystyka poziomu rozwoju umiejętności czterolatka 

Zabawy pozwalające na poznanie systemu językowego, zapoczątkowane w najmłodszej grupie wiekowej, stanowią doskonałe podłoże do wprowadzania i utrwalania różnorodnych pojęć z tego zakresu. Czterolatek powinien sobie radzić z analizą i syntezą sylabową. Raczej nie ma powodów, dla których miałby nie operować pojęciami: „sylaba”, „wyraz”. Rozsypanki obrazkowo-sylabowe, teksty obrazkowo-wyrazowe są świetnym materiałem do rozróżniania, określania i utrwalania tych pojęć. 

Rozwijanie umiejętności w praktyce Scenariusz dla dzieci czteroletnich

Temat zajęć: Zaproszenie na wycieczkę

Cele zajęć: 
Dziecko:

  • rozumie pojęcia: wyraz, sylaba,
  • potrafi dokonywać analizy i syntezy sylabowej,
  • interesuje się czytaniem,
  • aktywnie uczestniczy w proponowanych zadaniach,
  • aktywnie uczestniczy w rozmowach zespołowych

Metody:

  • czynne: udział w zabawie ruchowej, plastycznej, ilustracja ruchowa piosenki,
  • oglądowe: oglądanie tekstu obrazkowo-wyrazowego, rozsypanek obrazkowo-sylabowych, ilustracji grzybów,
  • słowne: dzielenie wyrazów na sylaby, łączenie sylab w wyrazy, odczytywanie tekstu obrazkowo-wyrazowego, uczestniczenie w rozmowie na temat treści zaproszenia

Środki i pomoce dydaktyczne: koperta z tekstem obrazkowo-wyrazowym, rozsypanki obrazkowo-sylabowe, opaski z ilustracjami grzybów jadalnych, obręcze, klej, ścinki tkanin, kontury grzybów jadalnych, nagranie piosenki Grzybek tu, grzybek tam, pacynka Liska Sylabinka, tamburyn, bębenek.

Formy pracy: grupowa

Przebieg zajęć:

  • Prezentacja przez nauczycielkę niespodzianki „Koperty”.
  • Odczytywanie wspólnie z nauczycielką tekstu obrazkowo-wyrazowego umieszczonego w kopercie – zaproszenia na wycieczkę do lasu. Prowadząca objaśnia dzieciom sposób „czytania”. Następnie odczytuje zapisane słowa, które nazywają się „wyrazy”, a dzieci – obrazki. 
  • Rozmowa na temat odczytanego zaproszenia, kierowana pytaniami nauczycielki, np.

–    Dokąd zostaliście zaproszeni?
–    Kto zaprosił Was na wycieczkę do lasu?
–    Czym pojedziemy na wycieczkę? 
–     Co będziemy robić w lesie?
–    O czym musimy pamiętać, będąc w lesie?

  • Oglądanie ilustracji grzybów; borowika, kurki, maślaka, rydza. Zwrócenie uwagi na podpisy – wyrazy, które oznaczają nazwy grzybów.
  • Zabawa ilustracyjna do piosenki Grzybek tu, grzybek tam…
  • Układanie rozsypanek obrazkowo-sylabowych razem z Liskiem Sylabinkiem, przedstawiających: koszyk, grzyby, kalosze, muchomora. Po każdym ułożeniu rozsypanki, sprawdzenie poprawności liczby elementów rozsypanki – czy odpowiada liczbie sylab w danym wyrazie, będącym nazwą obrazka. 
  • Zabawa z elementami liczenia: „Ile grzybów w koszykach?” – dzieci otrzymują opaski z sylwetami grzybów. Nazywają „grzybek” na swojej opasce. Poruszają się swobodnie po całej sali przy akompaniamencie tamburyna. Zatrzymują się, gdy nauczycielka robi pauzę w akompaniamencie. Następnie odsłuchują liczbę dźwięków wystukiwanych na bębenku (do 3). Liczba dźwięków oznacza liczbę „grzybków” w koszyku. Dzieci wchodzą w obręcze – koszyki.
  • Usprawnianie koordynacji wzrokowo-...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy