Dołącz do czytelników
Brak wyników

Edukacja matematyczna

21 listopada 2017

NR 29 (Wrzesień 2017)

Miara i mierzenie

0 440

Jeden z obszarów z zakresu edukacji matematycznej, charakterystyczny dla edukacji przedszkolnej, to miara i mierzenie. Podczas realizowania tego zagadnienia dziecko ustala, co jest większe, co mniejsze, dokonuje pomiaru na różne sposoby, np.: dłonią, palcami, łokciem, krokami, stopą czy określonymi przedmiotami oraz porównuje długości, np.: pasków, sznurków, tasiemek, przedmiotów codziennego użytku. Ponadto dzieci zapoznają się w tym okresie z przyrządami służącymi do mierzenia (np. z linijką czy ekierką).

Zgodnie z podstawą programową wychowania przedszkolnego: „Dziecko przygotowane do podjęcia nauki w szkole: eksperymentuje, szacuje, przewiduje, dokonuje pomiaru długości przedmiotów, wykorzystując np. dłoń, stopę, but”1. Zdaniem Kristin Dahl i Matiego Leppa „mierzymy, żeby sprawdzić, jakie coś jest długie, krótkie, szerokie, wąskie lub głębokie. Albo, żeby się dowiedzieć, czy ktoś jest wysoki czy niski, chudy czy gruby”. Miara i mierzenie to zatem jedne z powszechnych, życiowych pojęć, z których wielokrotnie korzystamy w trakcie realizowania wielu codziennych zadań i aktywności. 

Podejmując zagadnienie miary i mierzenia, nie sposób nie zwrócić uwagi na takie kwestie, jak pomiary oraz wszelkie przyrządy niezbędne do ich wykonania. Dla przykładu, „dawniej długości przyrównywano do różnych części ciała. Mierzono np. w stopach albo w łokciach czy odległości od łokcia do koniuszka środkowego palca”3. Dziś pomiary dokonywane są – w zależności od długości mierzonego obiektu – w kilometrach, metrach, centymetrach lub minimetrach. Nie sposób wymagać, aby już na etapie edukacji przedszkolnej dzieci posługiwały się tymi jednostkami, jednak jest to czas, w którym zapoznajemy uczniów z pojęciem miary i mierzenia oraz miejscem realizowania pierwszych ćwiczeń doskonalących  dziecięce umiejętności w tym zakresie.

Głównym celem zabaw i ćwiczeń z zakresu miary i mierzenia w przedszkolu (biorąc pod uwagę, że mamy do czynienia z przedoperacyjnym etapem rozwoju myślenia dzieci4) jest m.in. uświadomienie wychowankom wszelkich prawidłowości, jakie muszą być przestrzegane w trakcie mierzenia (np. ujednolicony przyrząd pomiaru), zjawiska stałości pomiaru oraz jego zmienności poprzez wykorzystywanie różnych jednostek pomiaru (np. dłoni, stóp). Do przeprowadzenia zadań w ramach tego obszaru tematycznego można wykorzystać wstążki, sznurki, druciki, różnej długości paski papieru i niemalże wszystkie przedmioty dostępne w otoczeniu. 

Poniżej zaprezentowano przykłady ćwiczeń, które z powodzeniem można wykorzystać podczas realizowania tego zagadnienia tematycznego w przedszkolu.

Przykład 1. Pytania i zagadki

Grupę dzieci należy podzielić na dwa zespoły. Każda grupa po naradzie odpowiada na kolejno zadawane pytania. Pierwsze pytania dotyczy określenia, kto jest wyższy: np. nauczycielka czy wybrany przedszkolak. Dzieci, poprzez spostrzeganie wzrokowe, określają wysokość obu postaci i porównują je, a następnie wyjaśniają oraz argumentują udzieloną odpowiedź. Ćwiczenie to ma sprawdzić umiejętności dzieci w zakresie wnioskowania na poziomie spostrzeżeń wzrokowych oraz w zakresie posługiwania się pojęciami „wyższy”–„niższy”. 

W dalszej kolejności zespoły dzieci kolejno porównują znajdujące się wokół nich krzesełka, stoliki, zabawki – np. pluszowe misie oraz inne elementy sali przedszkolnej (szafy, kwiaty, samochody) lub odpowiednio złożone (np. w harmonijkę) paski papieru (co służy ćwiczeniu pojęć „dłuższy”, „krótszy”).

 

 

 

 

 

Celem zaproponowanych ćwiczeń jest zaktywizowanie podopiecznych oraz stworzenie im możliwości projektowania własnych propozycji oraz analizowania i wnioskowania na bazie posiadanych doświadczeń.

Przykład 2. Odmierzamy długości

Na stole umieszczono wstążki pocięte na kawałki różnej długości. Zadaniem dzieci jest próba odgadnięcia – za pomocą obserwacji – który ze sznurków jest najdłuższy, a który – najkrótszy. Następnie dzieci porównują sznurki i sprawdzają, czy udzielona odpowiedź jest poprawna.

 

Uwaga!

Do tego zadania można wykorzystać też sznurek, kłębek wełny lub kolorowe tasiemki. Zaleca się, by ich ułożenie było maksymalnie urozmaicone, tak by utrudnić dzieciom odgadnięcie długości.

 

Niniejsze zadanie ma na celu również doskonalenie umiejętności wnioskowania na poziomie spostrzeżeń wzrokowych oraz utrwalenie pojęć „dłuższy”–„krótszy”.

Inną odmianą tego ćwiczenia jest porównywanie długości dwóch wstążek (lub drucików) oraz określenie, która
z nich jest dłuższa. Problem polega na tym, że jedna z nich jest zawiązana na supełki, a druga na kokardkę. Początkowo dzieci mają za zadanie określić ich długość za pomocą postrzegania wzrokowego. W przypadku pojawienia się trudności w określeniu długości wstążki, dzieci wspólnie z nauczycielką starają się odgadnąć, co zrobić, żeby móc je zmierzyć i porównać. W tym przypadku warto postawić problem półotwarty, który umożliwi dzieciom sformułowanie własnych propozycji rozwiązania zadania (oraz wykazanie się własną pomysłowością i giętkością myślenia).  

Przykład 3. Niższy, równy, wyższy

Ćwiczenie polega na znalezieniu wokół siebie osoby lub przedmiotu, z którą jest się równym wzrostem. W dalszej kolejności dzieci mają odszukać w otaczającej je przestrzeni elementy, które są od nich wyższe bądź niższe.

Podczas tego ćwiczenia dzieci same projektują, wybierają oraz wyszukują sytuacje wymagające wykonywania operacji umysłowych o charakterze matematycznym – w tym przypadku polegające na porównywaniu długości (wysokości).

Przykład 4. Jak możemy to zmierzyć?

W trakcie tego zadania dzieci w pierwszej kolejności mają zaproponować inne (oprócz linijki, ekierki czy np. miary krawieckiej) przyrządy służące do mierzenia. Zadaniem nauczycielki jest w pierwszej kolejności – poprzez postawienie problemu półotwartego – podążanie za odpowiedziami najmłodszych, a następnie wysunięcie własnych propozycji „przyrządów”, które pomogą określić długość poszczególnych przedmiotów, np.:

■    Dłonie
    Odmierzanie długości biurka lub stołu za pomocą dłoni (jedna za drugą)7.
■    Sto...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy