Dołącz do czytelników
Brak wyników

Psychologia dla nauczyciela

3 czerwca 2019

NR 47 (Maj 2019)

Zabawki, które warto polecać

0 75

Dzieci poznają świat na wiele różnych sposobów, a jednym z nich jest właśnie zabawa. Dorosłym zabawa kojarzy się przede wszystkim z przyjemnością, czasem wolnym czy relaksem. Dla najmłodszych chwile spędzone pośród zabawek to nie tylko błogi czas radości, lecz także bardzo istotny proces rozwojowy. Jak mawiał Antoni Kępiński, „Zabawa jest dla dziecka najlepszą szkołą życia”. Co więc warto wiedzieć na temat podejmowanych przez najmłodszych zabaw, na co zwrócić uwagę? Jakie formy zabaw wspierać? Jakich zabawek poszukiwać i… jak bawić się z najmłodszymi?

Zabawa, która uczy

Nic tak nie aktywizuje dziecka, nic tak nie pochłania jego uwagi, a zarazem nic tak nie rozbudza jego ciekawości, jak naprawdę dobra zabawa! To właśnie poprzez zabawę dziecko spełnia swoje największe pragnienia (np. bycie wymarzonym pilotem, odważnym strażakiem czy długowłosą księżniczką z bajki), a zarazem rozwija szereg ważnych umiejętności (np. społecznych czy też emocjonalnych). Niektórzy z badaczy podkreślają rangę zabawy, wskazując, że „Żadna inna forma działania dziecka w tym wieku nie przynosi mu równocześnie tylu satysfakcji i korzyści rozwojowych. Zabawa w tym wieku określana jest więc jako najważniejsza linia rozwoju” . I zdecydowanie warto o tym pamiętać. Zabawa to ważny etap rozwoju dziecka, którego nie można pomijać! 
 

Tabela 1. Zmiana treści zabawy w okresie dzieciństwa
RODZAJ ZABAWY TREŚĆ AKTYWNOŚCI ZABAWOWEJ
Zabawa funkcjonalna (sensomotoryczna Jakikolwiek powtarzający się ruch z wykorzystaniem przedmiotów lub bez nich, taki jak toczenie piłki, ciągnięcie zabawki, oglądanie własnej dłoni.
Zabawa konstrukcyjna Manipulowanie przedmiotami w celu skonstruowania czegoś z gotowych elementów.
Zabawa dramatyczna (na niby) Stwarzanie wymyślonej sytuacji, aby zaspokoić indywidualne pragnienia i potrzeby. Udawanie, że jest się czymś lub kimś (lekarzem, nauczycielką, Supermanem, koniem), począwszy od względnie prostych aktywności do coraz bardziej wypracowanych fabuł.
Gry z regułami Jakakolwiek aktywność z występowaniem reguł, strukturą działania i celem (takim jak wygrywanie), np. zabawa w berka, gra w klasy, gra planszowa, akceptacja wcześniej ustalonych reguł i respektowanie ich.

Źródło: A. I. Brzezińska na podst.: D. E. Papalia, S. Wendkos Olds, Human development, McGraw-Hill Book Company, New York 1986, s. 351.


Co więcej, poprzez zabawę dzieci mają możliwość odreagowania emocji, a nawet doświadczeń o charakterze traumatycznym. „W zabawie dziecko ma także możliwość uzupełnienia rzeczywistości przez fikcję (…) jednocześnie w takiej bezpiecznej sytuacji może ujawnić ważne, bolesne dla siebie przeżycia, dziejące się realnie – mówimy wówczas o terapeutycznej funkcji zabawy”.

Pozostaje jednak pytanie, czy każda forma zabawy ma w sobie potencjał rozwojowy. Czy może warto bliżej przyjrzeć się czynnikom, jakie mogą mieć wpływ na „dobrą zabawę” naszych przedszkolaków?

Jak powstaje zabawa, czyli składniki „dobrej zabawy”:

Swoboda wyboru
Zabawa, która w pełni angażuje dziecko oraz staje się dla niego rozwojowym potencjałem, zawsze będzie rozpoczynać się od samodzielnej decyzji uczestnictwa. Dziecko, które zostanie „przymuszone” do zabawy (np. bo wszyscy się bawią) lub bierze udział w zabawie, która stanowi element scenariusza, nie będzie w stanie w pełni zainteresować się nią lub zrobi to z dużą niechęcią i w dość powierzchowny sposób. Oczywiście zorganizowanie i poprowadzenie zabaw przedszkolnych, które angażują wszystkie smyki, nie jest zadaniem prostym. Co więcej, każde dziecko ma swoje indywidulane predyspozycje, a także podlega różnorodnym czynnikom i może mieć, powiedzmy, „gorszy humor”. Mając jednak tego świadomość, możemy tak zaaranżować pomieszczenie, w którym odbywają się zajęcia, aby było jak najbardziej funkcjonalne, przytulne i sprzyjające zabawie, oraz pamiętać, że zabawy dowolne dzieci są równie istotne rozwojowo, jak te zaprojektowane przez wychowawcę.

Czas
Najlepsze zabawy pochłaniają swoich „małych” uczestników i wszelkie formy przerwania lub zakończenia zabawy mogą spotykać się z bardzo emocjonalną reakcją. W sytuacji gdy zdaje się, że dziecko jest całkowicie zaabsorbowane bawieniem się, aby dać mu szansę samodzielnego finiszu, można np. przykucnąć przy dziecku tak, aby złapać jego wzrok i uwagę, powiedzieć, że jeszcze zostało 5 minut zabawy (i wskazać na zegar, kiedy minie umówiony czas) oraz podać argumentację (bo np. będzie już obiad, bo przyszła już mama i czeka, aż skończysz). O ile istnieje taka szansa i możliwość, warto zaproponować, aby dziecko skończyło swoją zabawę kolejnego dnia, a my zapewniamy, że np. ta budowla z klocków, ten umeblowany domek dla lalek jutro będą czekać na dziecko. Istotne jest, aby nie kreować takich sytuacji, w których dziecko musi gwałtownie przerwać swoją zabawę. Warto pamiętać, że z pozycji dorosłego budowany zamek z klocków czy też ustawiona kolejka pluszaków nie tylko mogą wydawać się dość prostym działaniem do powtórzenia, lecz także być dość błahym przyczynkiem do tego, by przerywanie tej aktywności budziło tak duże niezadowolenie. Wynika to z faktu, że widzimy z boku tylko pewien element zabawy, a tak naprawdę zdecydowana większość dynamicznie dzieje się w wyobraźni dziecka. To właśnie owe „dzianie się” tak bardzo stymuluje, rozwija i skupia wszelką aktywność malca. I tak oto z pozoru klockowy pałac staje się doskonałą twierdzą groźnego pirata, a kolejka misiów i innych przytulanek to następna lekcja prowadzona przez wspaniałą nauczycielkę, na której poznają właśnie dziś nowe literki.

Ruch
W wieku przedszkolnym zabawa bardzo często zawiera w sobie solidne dawki ruchu oraz wysiłku fizycznego w najróżniejszej formie, np. skradanie się, chowanie, bieganie, podskoki czy czołganie. To tylko jedne z nielicznych przykładów, bo kreatywność dzieci podczas zabawy z lekkością wspina się na swoje wyżyny i pomysłów na wzbogacenie zabawy zdecydowanie nigdy nie zabraknie! Warto także przypomnieć, że okres intensywnej zabawy pokrywa się z rozwojem bardzo ważnej funkcji, jaką jest równowaga i koordynacja ruchów. W tym czasie dynamicznie rozwija się móżdżek, który odpowiada m.in. za płynność i precyzję naszych ruchów. Można powiedzieć, że zabawa ruchowa pełni tutaj wyjątkową funkcję, bo m.in. dzięki niej ta część naszego mózgu ma szansę na „dostrajanie się”, kolejne próby i ostateczne uformowanie.

Kreatywność
Może to właśnie ten element odpowiada za to, że chociaż czasy i okoliczności się zmieniają, to zabawa nieustająco – niezależnie od okresu historycznego czy też zasobności asortymentu sklepów z zabawkami – „łączy” dzieci na całym świecie? Dziecięca wyobraźnia oraz potrzeby rozwojowe idealnie ze sobą współgrają i w jednej chwili drewniane klocki mogą przeistoczyć się w diamentowe skarby, a plastikowa kuchenka stać się sklepowym bazarkiem. Co więcej, tak jak już wiemy, zabawa jest elementem rozwoju, naturalną potrzebą i samoczynnie dąży do zaspokojenia, dlatego też w sytuacji np. braku przedmiotu do zabawy dzieci doskonale potrafią go „wyczarować” z różnych innych składników, zaskakując przy tym niejednego dorosłego! Tego rodzaju pobudzenie do tworzenia i zabawy zdecydowanie korzystnie jest wykorzystywać na co dzień. Wspólne tworzenie zabawki to nie tylko nauka skupienia, wytrwałości, pobudzen...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy