Dołącz do czytelników
Brak wyników

Praca z dzieckiem

20 listopada 2018

NR 41 (Listopad 2018)

Jak wspierać w przedszkolu dziecko jąkające się i jego rodzinę

0 30

Wsparcie dziecka jąkającego się w przedszkolu to nieodzowny element terapii zaburzeń płynności mowy. Chcąc wspomagać dziecko w placówce, nie można zapominać o tym, jak ważna jest rola rodziców i nauczycieli w procesie terapeutycznym.

Dla skutecznego wsparcia dziecka z zaburzeniami płynności mowy w przedszkolu niezbędne jest współdziałanie logopedy, pedagogów oraz rodziców. Warto, aby pracujący w przedszkolu logopeda koordynował działania podejmowane wobec dziecka w placówce oraz w domu, wyposażając otaczające go środowisko w niezbędną wiedzę o jąkaniu oraz dbając o współpracę i wzajemne wsparcie. 

Jak wspierać nauczyciela w radzeniu sobie z jąkaniem dziecka? 

Logopeda zajmuje się terapią mowy dziecka, jednak to nauczyciel w przedszkolu jest osobą, która ma z nim najbliższy kontakt.
Jest on specjalistą w ocenie poziomu rozwoju i umiejętności dziecka w grupie. Dlatego to właśnie nauczyciel powinien zostać obdarzony szczególnym wsparciem, by wiedział, jak reagować na pojawienie się niepłynności w mowie dziecka i – przede wszystkim – aby nie bał się jąkania.

CO POWINIEN ZROBIĆ NAUCZYCIEL, KIEDY USŁYSZY W SWOJEJ GRUPIE PRZEDSZKOLNEJ, ŻE JEDNO Z DZIECI SIĘ JĄKA 

Przede wszystkim powinien poddać dziecko wnikliwej obserwacji. Ważne jest przyjrzenie się funkcjonowaniu i komunikowaniu się dziecka w codziennych sytuacjach z różnymi osobami z jego otoczenia. Nieodzowna jest także rozmowa nauczyciela z rodzicami, którzy czasami już zdają sobie sprawę z tego, że ich dziecko się jąka, bo mieli szansę usłyszeć to w domu; niekiedy mogą być też tym całkowicie zaskoczeni. Wskazówki, które warto przekazać nauczycielom:

  • Obserwuj dziecko. Zobacz, jak mówi i funkcjonuje w różnych sytuacjach w ciągu dnia.
  • Porozmawiaj z rodzicami. Podziel się swoimi obserwacjami. Dopytaj, jak wygląda komunikacja pomiędzy członkami rodziny w domu. 
  • Współpracuj z przedszkolnym logopedą. Wymieniaj z nim informacje na temat dziecka.

Obserwacje, których dokonujemy zarówno w indywidualnych kontaktach z dzieckiem, jak i podczas działań grupowych, nie tylko dają nam obraz tego, jak dziecko funkcjonuje, ale są też pomocne w dokonaniu pełnej, rzetelnej diagnozy zaburzeń mowy. Warto zatem, aby logopeda wraz z nauczycielem udzielili wspólnie odpowiedzi na następujące pytania:

  • jakie są mocne strony dziecka?
  • jakie są jego relacje z rówieśnikami?
  • jak jąkanie wpływa na jego codziennie funkcjonowanie, aktywność w grupie przedszkolnej, działanie w różnych sytuacjach?
  • czy doświadcza ono przykrości z powodu jąkania?
  • jakie odczucia wobec jąkania ma nauczyciel? (Płusajska-Otto, Węsierska 2009).

Wspólne rozważenie tych zagadnień pozwoli na postawienie trafnej diagnozy oraz na stworzenie pewnego rodzaju układu pomiędzy nauczycielem a terapeutą, który prowadzić będzie do spójności ich działań i realnej współpracy, a tym samym da większą szansę na odniesienie sukcesu w terapii. 

Analizując sposób funkcjonowania dziecka w grupie, warto, by nauczyciel nie tylko obserwował je pod kątem samego sposobu wypowiadania się, ale też by uważnie przyglądał się jego działaniu i reagowaniu podczas różnych aktywności, w których zobaczyć można np.: 

  • jak dziecko współdziała w grupie? 
  • jaką rolę w niej odgrywa? 
  • jak znosi porażkę? 
  • jak radzi sobie w sytuacjach stresowych? 
  • z kim częściej rozmawia – z dziećmi czy z dorosłymi? 
  • czy jąka się w rozmowie z dziećmi, czy z dorosłymi? 
  • czy inicjuje rozmowę bądź zadaje pytanie nauczycielowi czy koledze?

Pomocny może być przy tym formularz „Obserwacja nauczyciela przedszkola” (dostępny w: Jeziorczak B., Węsierska K., DJ – Diagnoza jąkania u dzieci w wieku przedszkolnym, Katowice 2016). Pozyskanie tych informacji pozwala nam szeroko spojrzeć na dziecko – dostrzec jego mocne strony, a także wychwycić ewentualne czynniki ryzyka. Dlatego tak ważne jest, aby nauczy- ciel przekazywał swoje obserwacje rodzicom oraz logopedzie. Współpracując z nauczycielem, należy brać pod uwagę, iż może on mieć trudność w zmierzeniu się z jąkaniem dziecka. Towarzyszyć mu mogą różne emocje i obawy, które przekładają się na jego sposób reagowania na objawy niepłynności w mowie. Być może zauważy, że nie wie, jak się zachować podczas rozmowy ze swoim podopiecznym, inaczej go traktuje czy też ma kłopot z utrzymaniem kontaktu wzrokowego z dzieckiem w chwili, gdy ono się jąka. 

Jak logopeda może pomóc nauczycielowi oswoić się z jąkaniem?

Warto przede wszystkim uspokoić emocje przejętego sytuacją nauczyciela. Należy zwrócić uwagę na to, jak ważna jest umiejętność akceptacji jąkania w mowie dziecka. Ważniejsze jest przecież to, co mówimy, niż to, w jaki sposób to robimy. Poza tym, zwróćmy uwagę, że – zarówno nauczyciele, logopedzi, dzieci, jak i rodzice – też nie zawsze mówimy w pełni płynnie. Zdarza się nam przecież czasami powtórzyć słowo czy sylabę. Akceptujemy jednak takie „pomyłki” i mówimy (lub słuchamy) dalej. Ta umiejętność niewątpliwie ułatwia komunikację zarówno osobie mówiącej, jak i jej słuchaczom. Otwartość i akceptacja słuchacza sprawia, że łatwiej nam się rozmawia.Jeżeli chcemy pomóc nauczycielowi w kontakcie z jąkającym się dzieckiem, dajmy mu kilka wskazówek, które może wykorzystać bezpośrednio w rozmowie z nim.

W kontakcie z dzieckiem:

  • Słuchaj go uważnie, nie stosuj komunikatów typu: „poczekaj”, „zwolnij”, „weź głęboki oddech”;
  • utrzymuj w sposób naturalny kontakt wzrokowy;
  • Nie przerywaj, bądź cierpliwym słuchaczem.
  • Nie dokańczaj wypowiedzi za dziecko;
  • mów do niego powoli i spokojnie, stosuj częste pauzy;
  • daj mu odczuć, że rozumiesz, o czym mówi – skupiaj się na treści jego komunikatu;
  • staraj się stosować więcej komentarzy niż pytań – nie zasypuj dziecka pytaniami. Poprzez komentowanie jego wypowiedzi sprawdzaj, czy dobrze zrozumiałeś to, co chce ci ono powiedzieć;
  • daj mu czas na wypowiedź, nie pospieszaj, wysłuchaj do końca;
  • nie rób z jąkania dziecka tematu tabu. Pokaż mu, że każdemu zdarza się pomylić, mówić za szybko, powtórzyć sylabę lub słowo itp; 
  • stosuj takie same zasady wobec dziecka jąkającego się, jakie stosujesz wobec wszystkich jego rówieśników.

Czy i jak rozmawiać z dziećmi w grupie o jąkaniu

Często u nauczycieli (a także u rodziców) pojawia się wątpliwość, czy powinni oni rozmawiać z dziećmi o jąkaniu. Pamiętajmy zatem, aby podkreślać w rozmowie z nauczycielami i rodzicami, że jąkanie nigdy nie powinno być tematem tabu. 
Jeżeli dziecko porusza ten problem, to nie udawajmy, że go nie ma. Czasem zdarza się w grupie przedszkolnej, że to nie samo jąkające się dziecko, ale jego rówieśnicy zauważą, że ich kolega mówi „inaczej”. Warto wykorzystywać takie okazje i porozmawiać wtedy z dziećmi, rozwiewając ich wątpliwości, udzielając odpowiedzi na nurtujące je pytania i pokazując, że o jąkaniu można otwarcie rozmawiać.

Przykład:
Rozmowa trzech pięcioletnich chłopców podczas zajęć logopedycznych w przedszkolu. Jeden z chłopców (Tomek) to dziecko jąkające się, drugi (B...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy