Dołącz do czytelników
Brak wyników

Praca z dzieckiem

9 listopada 2017

NR 17 (Maj 2016)

Dziecko bierne społecznie

0 393

Dziecko bierne – na pierwszy rzut oka – to przeciwieństwo dziecka nadruchliwego. Nie przejawia skłonności do nadmiernej aktywności, wycofuje się z interakcji, unika ich lub nie podejmuje. Pracuje poprawnie, zwykle nie sprawia kłopotów wychowawczych. Jakie mogą być przyczyny bierności dzieci przedszkolnych? Jakie działania może podejmować nauczyciel, aby pomóc dziecku w sprawniejszym funkcjonowaniu?

Kiedyś prowadziłam grupę wyjątkowo żywiołowych, twórczych, przebojowych sześciolatków, pełnych pomysłów, energii, chęci do działania. Po zakończeniu pracy – zmęczona nieco ich aktywnością – powiedziałam żartem do osoby współprowadzącej „Wiesz, czasem to marzy mi się grupa złożona z samych wycofanych, nieśmiałych dziewczynek”. „To by dopiero była mordęga” – odpowiedziała mi koleżanka, przerażona wizją niereagującej, wycofanej grupy. Zgadzałam się z nią w pełni. 

Jak funkcjonuje dziecko bierne społecznie?

Dziecko bierne społecznie jest również określane jako wycofane, zahamowane, nieśmiałe, lękliwe, unikające kontaktu, jako „samotnik” lub „odludek”. Preferuje samodzielną zabawę i funkcjonuje jakby na obrzeżach grupy. Nowe sytuacje są dla niego szczególnie trudne, zwiększają lęk i nasilają tendencje do wycofywania. Dziecko bierne nie poszukuje kontaktu – ani z innymi dziećmi, ani z dorosłymi. Wciągane w interakcje przez inne przedszkolaki nie zawsze potrafi adekwatnie zareagować. Często wydaje się nieobecne, odchodzi, nie podejmuje współdziałania. Nie bywa agresywne ani napastliwe w relacjach z innymi, przeciwnie – często samo staje się przedmiotem agresji rówieśników. Przez inne dzieci bywa nielubiane, niezauważane, czasem ignorowane lub napastowane. 

W relacji z dorosłym jest posłuszne, podporządkowane, „grzeczne”, wypełnia polecenia. Stara się pracować jak najlepiej, ale nie potrafi np. poprosić o pomoc, czy doprecyzowanie polecenia, więc popełnia błędy. Preferuje prace pisemne, zwykle niechętnie wypowiada się głośno, szczególnie publicznie, w większej grupie. Niechętnie występuje, jeśli musi – stara się trzymać z tyłu grupy. Może sprawiać wrażenie osoby o niższych możliwościach intelektualnych – i często jest tak postrzegane. Zapytane, długo się namyśla, mówi cicho, niepewnie; wypowiedzi bywają nieskładne, nieuporządkowane, brak w nich logicznego ciągu. Wydaje się nie rozumieć (nie słyszeć) pytania, ale jeśli nauczyciel je powtórzy lub stara się doprecyzować – dziecko dodatkowo się peszy i odpowiada jeszcze gorzej lub milknie. 

 

W pracy z dzieckiem biernym społecznie szczególnie powinno się zwracać uwagę na następujące aspekty:

  • Wytworzenie umiejętności nawiązywania prawidłowych kontaktów społecznych – zaczynamy od najprostszych umiejętności typu przedstawienie się, pytanie innych o imię, podawanie ręki na przywitanie itp. W pracy z dzieckiem należy zaczynać od zadań prostych, które sprawią, że poczują się one pewniej. Podstawą pracy powinno być wzmacnianie wiary we własne siły, wskazywanie na pozytywne osiągnięcia, chwalenie, też w obecności grupy. O skuteczności działań będzie decydować w dużej mierze więź psychiczna, jaka zaistniała pomiędzy dzieckiem a wychowawcą, oparta przede wszystkim na zaufaniu. Jeśli dziecko nie lubi i nie ufa dorosłemu – szanse na osiągnięcie trwałej zmiany są niskie. 
  • Zachęcanie do aktywności (działania) – w każdych okolicznościach. Dziecko bierne wymaga więcej uwagi, trzeba mu poświęcać więcej czasu, doceniać nawet drobne osiągnięcia. Dziecko zwykle „nie sprawia kłopotu”, więc łatwo przeoczyć, że nie pracuje lub pracuje na ułamek swoich możliwości. 
  • Przeciwdziałanie skłonności do izolacji – zachęcanie do pracy w dwójce, potem w grupach, poprzez odpowiednią organizacje zajęć i zabaw. Zdecydowanie nie należy pozwalać dziecku siedzieć samemu przy stoliku, w kącie. Staramy się zaproponować innemu dziecku, aby dosiadło się do dziecka biernego i zachęcać do wspólnej aktywności. 
  • Zwracanie uwagi na zasoby, budowanie pozytywnej samooceny – każde dziecko ma sfery, w których funkcjonuje lepiej (nawet, jeśli na tle grupy przedszkolnej nie są to jakieś wybitne osiągnięcia). Zadaniem pedagoga jest dostrzegać te sfery, nazywać je dziecku (im bardziej konkretnie, tym lepiej) i zachęcać dziecko, aby używało zwrotów „Wychodzi mi…”, „Potrafię…”,  „Jestem dobry w...”. 
  • Praca z ciałem – w wizerunku człowieka i sposobie postrzegania go przez innych ogromną rolę odgrywa postawa ciała. Dlatego w pracy z dziećmi  biernymi warto poruszyć ten aspekt i uczyć je prawidłowej postawy ciała. Trzeba zwracać uwagę na elementy postawy budzące sympatię u innych ludzi, uczyć dzieci podawania ręki, patrzenia w twarz rozmówcy, trzymania wyprostowanej postawy ciała itp. Ważny jest też sposób wypowiadania się – głośniej, pewniej, mocniejszym głosem. Warto też zwracać uwagę (oraz uczulać na to rodziców) na estetykę ubioru dziecka, ogólne zadbanie, sposób ubierania się, czystość ubrania, włosów, rąk, czyli te wszystkie czynniki, które tworzą tzw. „pierwsze wrażenie”.


Dopiero w sytuacji dla dziecka komfortowej – sam na sam z pedagogiem, kiedy dziecko poczuje się bezpiecznie i zaufa dorosłemu, można zobaczyć jego prawdziwe zasoby (niezwykle bogate życie wewnętrzne), poznać jego zainteresowania, pasje, posłuchać składnej, uporządkowanej wypowiedzi. 

Przyczyny bierności

Przyczyny bierności społecznej dzieci mogą być różne, ale zasadniczo można wydzielić trzy grupy przyczyn:  

  • związane z samym dzieckiem (jego właściwości psychofizyczne),
  • związane z rodzicami (z prezentowanymi przez nich postawami oraz stylami wychowawczymi),
  • związane z warunkami, w jakich żyje dziecko, oraz jego wcześniejszymi doświadczeniami. 

Zwykle trudno jest wskazać jedną przyczynę (lub grupę przyczyn), która powoduje funkcjonowanie dziecka. Różne przyczyny nawarstwiają się i przenikają. Bywa też oczywiście, że dziecko wychowuje się w niesprzyjających warunkach, a bierność społeczna się u niego nie pojawi.

Do czynników ryzyka wystąpienia bierności społecznej u dziecka należą błędy wychowawcze rodziców i nieprawidłowe postawy społeczne. Niesprzyjający jest styl wychowania ograniczający dziecku kontakt z innymi dziećmi (ludźmi), rodziny hermetyczne, niedopuszczające nikogo, 
ale też niewychodzące i nieszukające kontaktu z innymi. 

Często takie zachowania są związane z wysokim poziomem lęku w rodzinie, nieśmiałością rodziców, obniżonym poczuciem wł...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy