Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

3 października 2018

NR 40 (Październik 2018)

Przedszkolak z deficytami kompetencji oraz zaburzeniami sprawności językowych

0 338

Dane statystyczne są bardzo niepokojące: ponad 70% dzieci mówi niedbale, niewyraźnie, krzykliwie lub zbyt cicho, nie otwierając właściwie ust przy wymawianiu samogłosek [a], [o], [u], ,,połykając” końcowe głoski w wyrazach, mówiąc na wdechu. Około 20% dzieci ma wady wymowy. Natomiast dzieci ze specyficznym zaburzeniem językowym stanowią od 3 do 7% populacji. Stosunek chłopców do dziewcząt wynosi 2,8:1, co oznacza, że chłopców z tym zburzeniem jest prawie trzy razy więcej niż dziewcząt. Jak możemy im pomóc?

Przyczyny i objawy tych deficytów i zaburzeń mogą być bardzo różne. Jedno jest pewne – ich występowanie ma duży wpływ na funkcjonowanie dziecka w przedszkolu. Jest podłożem nie tylko niepowodzeń edukacyjnych, ale może również niekorzystnie wpływać na kształtowanie jego osobowości. Dlatego podstawowa wiedza na ten temat powinna być znana nauczycielowi wychowania przedszkolnego, tym bardziej że ma on obowiązek dokonywania wstępnego pedagogicznego rozpoznawania indywidualnych możliwości i potrzeb psychorozwojowych swoich podopiecznych.  

mowa mowie nierówna

Zaburzona komunikacja językowa jest rezultatem indywidualnego tempa i rytmu rozwoju, lecz może być także konsekwencją poważnych zaburzeń rozwoju. Zjawiska tego nie można analizować jedynie z punktu widzenia jego przyczyn lub objawów, lecz także w kontekście społecznym, w jakim dzieci funkcjonują. Warto też pamiętać, że zaburzenia komunikacji mogą towarzyszyć innym, całościowym zaburzeniom rozwojowym, takim jak zaburzenia sprawności ruchowej, autyzm, mutyzm czy reaktywne zaburzenie więzi. 

Do najczęściej spotykanych zaburzeń i deficytów w komunikacji językowej występujących u dzieci w wieku przedszkolnym zalicza się: 

  • dyslalie – zaburzenia polegające na niemożności prawidłowego wymówienia jednego lub kilku dźwięków mowy. W obrębie dyslalii wyróżnia się seplenienie, zastępowanie głoski innymi, np.: spółgłoski sz, ż, cz, dż zastępowane szeregami: s, z, c, dz, np. mysz – mys, żaba – zaba, czekolada – cekolada, lub: ś, ź, ć, dź, np. szafa – śafa, żaba – źaba, czekolada – ćekolada, cebula – ćebula itd., spółgłoski: c, dz, ć, d, cz, dż mogą też być realizowane jako spółgłoski: s, z, ś, ź, sz, np. cebula – sebula, ćma – śma, czapka – szapka, lub zastępowane przez spółgłoskę [t], np. sałata – tałata, siano – tano, cebula – tebula, czapka – tapka itd., a głoski z, rz, ź, dz, dż, dź – przez spółgłoskę zwartą d, np. zapałki – dapałki, rzeka – deka, zima – dima itd.;  
  • mowa bezdźwięczna – polega na wymawianiu głosek dźwięcznych bezdźwięcznie bez drgań wiązadeł głosowych (b – p, w– f, g – k, d – t, ż – sz, z– s, ź – ś, dz – c, dź – ć); 
  • kappacyzm, gammacyzm – niewłaściwa realizacja głosek k, g wynikająca z nieprawidłowej pracy języka, przy takiej wadzie zamiast kot dziecko mówi tot, zamiast kasa – tasa;
  • rotacyzm (reranie) – deformacja głoski r, pomijanie jej lub zastępowanie inną głoską – zazwyczaj łatwiejszą w wymowie głoską l, j lub ł, pamiętajmy, że głoska r pojawia się w rozwoju dziecka dość późno, jednak powyżej 5.–6. roku życia powinna być już prawidłowo ukształtowana; 
  • nosowanie (rynolalia) – głoski nosowe m, mi, n, ni, ę, ą – wymawiane są jak ustne i odwrotnie – ustne z poszumem nosowym; 
  • dyslalia całkowita (bełkot) – nieprawidłowa wymowa polegająca na opuszczaniu, zastępowaniu lub deformowaniu prawie wszystkich głosek, wymowa dzieci z tego rodzaju dyslalią jest prawie w ogóle niezrozumiała; 
  • jąkanie – zaburzenie płynności, tempa i rytmu mówienia spowodowane nadmiernym napięciem mięśni oddechowych, fonacyjnych i artykulacyjnych.

1 KROK WŁAŚCIWE ROZPOZNANIE

Jeżeli praca z przedszkolakami o zaburzonej komunikacji językowej ma być efektywna, trzeba ustalić przyczyny ich trudności. Tylko pełna diagnoza pozwala na opracowanie odpowiedniego programu oddziaływań pedagogiczno -terapeutycznych. Procedura diagnostyczna, w której bardzo ważną rolę odgrywają także nauczyciel, pedagog i logopeda, obejmuje:

  • badania wstępne: 
    • wywiad – pozwala uzyskać podstawowe informacje na temat dziecka, takie jak: stan zdrowia, rozwój psychoruchowy, rozwój mowy, przebyte przez dziecko choroby, wpływ czynników zewnętrznych; 
    • obserwacja – pozwala zebrać informacje na temat zachowań dziecka (także zachowań werbalnych), ogólnej sprawności ruchowej i manualnej, mimiki twarzy, ruchów mimowolnych, sposobu komunikowania się z rówieśnikami, nauczycielem, rodzicem; już w trakcie pierwszych tygodni pobytu dziecka w przedszkolu nauczyciel poznaje stan sprawności komunikowania się z otoczeniem, a szczególnie stan percepcji mowy i sposobu realizacji głosek; obserwuje, czy dziecko, nawiązując kontakty, posługuje się mową, czy w kontaktowaniu przeważają gesty, czy chętnie wchodzi w układy komunikacyjne z innymi dziećmi i dorosłymi, czy jest tylko odbiorcą informacji, czy samo też przekazuje informacje; zwraca uwagę na strukturę budowanych przez dziecko wypowiedzi, ich składniową czy fleksyjną poprawność; w tym celu prowadzi z dzieckiem rozmowy na różne bliskie mu tematy; 
    • orientacyjne badanie mowy – ma na celu wstępne rozpoznanie trudności językowych dziecka; bada się takie umiejętności, jak rozumienie mowy, stopień zrozumiałości wypowiedzi dziecka, poziom rozwoju mowy (etap rozwoju mowy), reagowanie na polecenia, odpowiadanie na pytania, logika wypowiedzi, płynność i tempo mowy;
    • badania uzupełniające – mają na celu wstępne rozpoznanie przyczyn występujących zaburzeń; zalicza się do nich: badanie praksji (sprawności artykulatorów), stanu anatomicznego artykulatorów, percepcji słuchowej, słuchu fonematycznego, orientacyjne badanie słuchu; w ich przeprowadzeniu powinni pomóc przedszkolni specjaliści; nauczyciel sprawdza umiejętności dzieci, logopeda wychwytuje te z problemami w wymowie, a pedagog i psycholog określają poziom funkcjonowania poszczególnych sprawności poznawczych; po tych badaniach nauczyciel ma pełną orientację, z jakimi dziećmi będzie pracował przez najbliższe lata, a logopeda kwalifikuje wybrane dzieci do indywidualnej terapii;
  • badania specjalistyczne (neurologiczne, psychiatryczne, psychologiczne, audiologiczne, foniatryczne, ortodontyczne, a nawet chirurgiczne); ich celem jest wykluczenie lub stwierdzenie zaburzeń rozwoju, tj. zmiany w CUN (afazja), niepełnosprawność intelektualna (oligofazja), mózgowe porażenie dziecięce (dysartria), niedosłuch, rozszczepy podniebienia i warg (palatolalia), autyzm; korzystanie z pomocy specjalistów jest niezbędne w przypadku dzieci ze znacznymi opóźnieniami i zaburzeniami rozwojowymi.

2 KROK CODZIENNE WSPIERANIE PRZEDSZKOLAKA

Według logopedów wspar...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy