Dołącz do czytelników
Brak wyników

Edukacja matematyczna

22 listopada 2017

NR 30 (Październik 2017)

Poeksperymentujmy – przyczyna i skutek
Propozycje ćwiczeń dla najmłodszych

441

Rozwijanie myślenia przyczynowo-skutkowego to jeden z celów edukacji w przedszkolu. Jak twierdzą Edyta Gruszczyk-Kolczyńska i Ewa Zielińska, „rozumowanie przyczynowo-skutkowe jest obecne w większości sytuacji, w których dziecko uczestniczy. Sztuka polega na tym, żeby je wydobyć i skłonić dziecko do dostrzeżenia związków przyczynowo-skutkowych”.
 

Zsytuacjami skłaniającymi do rozwijania myślenia przyczynowo-skutkowego oraz obserwacji zmian odwracalnych i nieodwracalnych (lub też częściowo odwracalnych) mamy do czynienia w wielu codziennych sytuacjach, np. w momencie kiedy zburzymy nieopatrznie wierzę z klocków, chcemy zmazać niesatysfakcjonujący nas element rysunku przy użyciu gumki do mazania lub kiedy malujemy farbami i zauważamy, że gumka nie pomoże w przywróceniu poprzedniej wersji pracy. To także sytuacje, kiedy np. zbije się szklanka, wyhodujemy w doniczce ulubiony kwiat, wypali się świeczka bądź stopi śnieg, kiedy wypierzemy pobrudzone ubranie, ściśniemy i rozciągniemy sprężynę, zamoczymy gąbkę do kąpieli, otwieramy i zamykamy drzwi czy budujemy zamek z piasku.

Specyfikę rozumowania przyczynowo-skutkowego u dzieci przeanalizowali i przedstawili m.in. Jean Piaget i Stefan Szuman, którzy zwracali uwagę na istotność i sens zadawanych dzieciom (i przez dzieci) pytań na drodze do budowania bardziej zrozumiałego dla nich świata i stosowania coraz bardziej precyzyjnych powiązań pomiędzy takimi pojęciami, jak przyczyna i skutek. Warto podążać za pytaniami dzieci oraz inicjować takie działania i sytuacje, które będą prowokować oraz inspirować do zadawania następnych pytań i formułowania nowych problemów.

W trakcie realizacji omawianego zagadnienia powinno się zwrócić uwagę na odwracalność i nieodwracalność pewnych procesów. Istotne jest, by dziecko poszerzało swoją wiedzę na ten temat i poznawało cechy charakterystyczne przedmiotów, które podlegają analizie, aby samodzielnie mogło doświadczyć, sprawdzić i przekonać się o właściwościach pewnych zjawisk, a następnie próbować wyciągać ostateczne wnioski.

Poniżej prezentujemy kilka ćwiczeń, które pomogą młodszym przedszkolakom poradzić sobie i zrozumieć zagadnienie zmian odwracalnych i nieodwracalnych (lub częściowo odwracalnych) oraz szeroko rozumianych związków przyczynowo-skutkowych. Mamy nadzieję, że zwrócą one uwagę na konieczność akcentowania tychże zjawisk oraz pokażą, w jaki sposób realizować niniejszy temat w grupie młodszych przedszkolaków.

Przykład 1. Ćwiczenie z kartką papieru

Jednym ze sposobów wyjaśniania dzieciom zagadnienia przyczyny i skutku może być ćwiczenie z użyciem kartki papieru.

W pierwszej części tego ćwiczenia dzieci otrzymują dwie kartki papieru. Następnie mają za zadanie zgnieść jedną z nich. Ostatni krok to jej rozprostowanie i porównanie z drugą – niezgniecioną kartką papieru.

Ważne, żeby nauczyciel, realizując tego typu zadania, inspirował dzieci do samodzielnego wnioskowania i argumentowania zaobserwowanych zjawisk. Istotne jest, by w trakcie ich wykonywania pojawiły się pytania, np.: „Co się wydarzyło?”, „Czy coś się zmieniło?”, „Czy możemy coś zrobić, żeby kartka była taka sama, jak na początku?” itp.

Inną odmianą tego ćwiczenia jest samodzielne podzielenie kartki na kilka części. Dzieci mogą wykorzystać w tym celu nożyczki l...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy