Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

14 czerwca 2018

NR 38 (Czerwiec 2018)

Matematyczne aspekty systemu
Edukacja przez ruch

0 656

Naturalna aktywność dzieci podczas spontanicznej zabawy pełna jest aspektów matematycznych. Nie można bowiem wydzielić procesów klasyfikowania, szacowania, mierzenia z aktywności konstrukcyjnej, badawczej, eksperymentalnej dzieci. Każdy rodzaj zabudowy przestrzeni w przedszkolu, układanie makiet z klocków, a nawet porządkowanie zabawek na półkach po zabawie to przestrzeń edukacyjna dla dzieci, pełna różnorodnych aspektów matematycznych. 

Tworząc zabawy systemu Edukacja przez ruch (EPR), nauczyciel planuje ruch i jego określone procedury, które realizowane rytmicznie, najczęściej przy udziale pięknej muzyki, pozwalają dzieciom zabudować przestrzeń np. małej kartki, dużego arkusza papieru przyklejonego do stołu, podłogi, ściany. Czasami zabawa prowadzi do zabudowy realnej przestrzeni trójwymiarowej, dzieci bowiem konstruują i stawiają w przestrzeni formy z materiału naturalnego, kartonu lub innych tworzyw. Aktywność dzieci ma wymiar holistyczny, doskonali zmysły i prowadzi do poznania realnych funkcjonalności świata, choć dotyczy zaledwie bliskiego im środowiska, które eksplorują. Istotą zabaw systemu EPR jest ich wymiar przestrzenny. Ruch i różne pozycje w ruchu, które przybierają dzieci, stwarzają możliwość do uczenia się matematyki w przestrzeni, co wzmacnia stopniowe rozumienie takich pojęć, jak: na prawo, na lewo, w górę, w dół, obok, pomiędzy, w narożniku, pośrodku, za, przed, dalej, bliżej, wysoko, nisko itd. Wszystkie zabawy systemu EPR wykorzystują pełną aktywność matematyczną dziecka, nawet jeżeli sam przedszkolak nie ma jeszcze świadomości, iż jego działanie można określić jako matematyczne. 

Proces tworzenia układów fraktalnych na podstawie kodu 

Rytmiczne kreślenie znaków grafomotorycznych w systemie Edukacja przez ruch odbywa się zawsze za pomocą określonej procedury ruchowej, w której dynamicznie powstający znak w przestrzeni zostaje przetworzony na obraz. Dzieci kreślą rytmiczne znaki na podstawie zakodowanej informacji, np. kreślenie rytmicznego krzyżyka: dwie długie brązowe kreski, jedna krótka zielona kreska (patrz obrazek 1).  

W trakcie zabawy nauczyciel przekształca proces kreślenia układu fraktalnego w zależności od celu, np. pragnie, aby dzieci powiększały albo pomniejszały znaki; chce, by dzieci przekształcały znaki w inne lub zwiększały ich złożoność. Proces przekształcania układu fraktalnego w kolejny odbywa się znów za pomocą zakodowanej informacji, która uruchamia kolejną procedurę poruszania bawiących się dzieci. Stosowanie kodów w zabawie zawsze wiąże się z zabudową przestrzeni, czytaniem obrazu, wyznaczaniem pola spostrzeżeniowego, poszerzaniem pola widzenia, mieszczeniem znaku, szacowaniem, a także porównywaniem, klasyfikowaniem, przeliczaniem obiektów powstających dynamicznie w otoczeniu dziecka. Permanentna eksploracja tegoż otoczenia umożliwia dzieciom dokonywanie wielu czynności intuicyjnie, bez obaw, ponieważ nie jest znany cel wykorzystania układu fraktalnego. Pojawia się on w trakcie zabawy na skutek rozmów i dyskusji z udziałem wyobrażeń dzieci. Taki charakter wspólnej zabawy ma doskonały wpływ na rozwój tzw. intuicji matematycznych, niezwykle potrzebnych w dalszym, już szkolnym rozwoju konkretnych matematycznych umiejętności. Decyzje dzieci dotyczące sposobu przekształcenia układów fraktalnych mogą być różne, jednak zawsze wiążą konkretną wykonywaną czynność z rozumowaniem, które prowadzi do kształtowania konkretnego pojęcia matematycznego. W przedstawionym powyżej przykładzie układu fraktalnego dzieci po przekształceniu ruchu w nową procedurę rozpoczęły kreślenie łamanych, które umożliwiły później wycięcie form o sześciu bokach (patrz obrazek 2). 

  

Dzięki fantazji i samodzielnej, indywidualnej zabawie w układanie papierowych wyciętych form powstały żółwie o skorupie składającej się z jednej formy, czterech form i więcej. Pytanie skierowane do grupy bawiących się żółwiami dzieci: Ilu użyliście papierowych wyciętych form do budowy wszystkich waszych żółwi? skłoniło je nie tylko do przeliczenia ich liczby na każdym żółwiu, ale do konkretnej aktywności na poziomie rachunkowym. Dzieci posłużyły się dodawaniem, aby znaleźć odpowiedź na pytanie nauczyciela (patrz obrazek 3). 

Kodowanie i rozkodowywanie informacji w trakcie tworzenia układów fraktalnych stwarza zatem bawiącym się dzieciom dużą przestrzeń do działania, w której odkrywając sposoby wykonywania np. żółwia, uczestniczą w permanentnym procesie kształtowania pojęć matematycznych, bez wydzielania aktywności jedynie matematycznej z całościowego, a więc zintegrowanego zajęcia. To właśnie matematyczne aspekty zabawy umożliwiają dzieciom odkrycie, jak można wykonać żółwia, bowiem proces jego wykonywania nie istnieje bez wiodącej w nim roli matematyki. 

Nauczanie czynnościowe 

Zdaniem H. Moroza „jedną z najskuteczniejszych metod kształtowania pojęć matematycznych jest koncepcja czynnościowego nauczania”1.

Zgodnie z tą koncepcją, czynnościowe nauczanie matematyki należy rozumieć nie tylko jako zestaw metod nauczania – uczenia się wyzwalających aktywność intelektualną dzieci, ich głębokie zaangażowanie poznawcze czy realizację oczekiwań poznawczych2, lecz również jako odpowiedni dobór treści kształcenia, środków dydaktycznych i form organizacyjnych pracy dydaktycznej.

Koncepcja ta wymaga zatem od nauczyciela:

  • umiejętności określania operacji umysłowych, których podejmuje się dziecko w procesie kształtowania pojęć matematycznych,
  • dobrania odpowiednich czynności konkretnych, które warunkują wykonanie przez dziecko wymienionych wyżej operacji umysłowych,
  • wyszukania niezbędnych środków dydaktycznych, które umożliwią dziecku wykonanie zaplanowanych czynności konkretnych,
  • skonstruowania zestawu ćwiczeń, zabaw, eksperymentów czy gier dydaktycznych, w trakcie których zostaną zastosowane zaplanowane przez niego środki dydaktyczne.

Nauczyciel prowadzący zajęcia systemem Edukacja przez ruch określa czynności intelektualne, które mają swe odzwierciedlenie w praktycznym, konkretnym działaniu dziecka. Działanie dzieci wyprowadzane jest z ruchu, a jego istotą jest zawsze zagospodarowywanie przestrzeni. Nauczyciel oczywiście panuje nad przebiegiem zajęć, koryguje ewentualne decyzje, które nie prowadzą do odkryć lub są błędne, aby zainspirowa...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy