Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ja sama!
Czyli o samodzielności najmłodszych słów kilka

Artykuły z czasopisma | 9 listopada 2017 | NR 15
303

Nauka samodzielności to dla przedszkolaków bardzo ważna przygoda. Malec cieszy się swoimi nowymi możliwościami, ale wciąż potrzebuje wsparcia dorosłego. Pokażmy dzieciom, że jesteśmy wiernymi „kibicami” ich nowych umiejętności, a zarazem zawsze mogą liczyć na naszą pomoc.
 

Samodzielność jako potrzeba rozwoju

Nauka samodzielności to bardzo ważna potrzeba rozwojowa. Dziecko, starając się wykonywać kolejne czynności samodzielnie, uczy się nowych umiejętności, a także doskonali i usprawnia te już opanowane. 
Co więcej, zgromadzone doświadczenia, a nawet nieudane próby, stopniowo kształcą także inne ważne w życiu cechy, takie jak np. wytrwałość w dążeniu do celu czy cierpliwość. Widok malucha, który kolejny raz z wielkim skupieniem i niezaprzeczalnym zaangażowaniem próbuje zapiąć guziczek czy też zawiązać szalik, budzi zdumienie niejednego dorosłego!

Samodzielność jest cechą, która rozwija się etapami. Warto więc pamiętać, że dziecko uczy się samodzielności już od pierwszych chwil swojego życia. Gdy ma kilka miesięcy, próbuje samo siadać, później podejmuje próby samodzielnego przemieszczania się poprzez raczkowanie 
i w końcu – próby upragnionego chodzenia. Późniejsza nauka ubierania się, trzymania łyżeczki czy kubeczka jest równie ważna dla rozwoju samodzielności. Malec stopniowo uczy się czynności samoobsługowych oraz kształtuje obraz „własnego Ja”. Dziecko, nabywając nowe umiejętności, nie tylko poszerza repertuar swoich zachowań, ale także rozwija swoją ciekawość poznawczą, uczy się sprawczości swoich działań, buduje poczucie własnej wartości. Trzeba jednak pamiętać, że dążenie maluszka do samodzielności bywa niekiedy nawet dla niego procesem niezwykle złożonym i trudnym. Z jednej strony nasz wychowanek pragnie wszystko zrobić „po swojemu” a z drugiej – odczuwa frustracje i gniew, jeśli jego samodzielne próby zawodzą. Od opiekuna malec nie oczekuje pomocy czy wyręczenia. Ba! Niekiedy oferta takiej pomocy budzi bunt, a nawet reakcje takie jak płacz czy gniew. Jest to więc złożona sytuacja wychowawcza, zarówno dla podopiecznego, jak i opiekuna, którego największym atutem w tej sytuacji będzie cierpliwość i opanowanie. Warto w takiej sytuacji powiedzieć spokojnym głosem kilka ciepłych słów wraz ze zrozumiałą dla dziecka instrukcją, co powinno zrobić dla osiągnięcia celu, np.:

Spróbuj raz jeszcze, na pewno ci się uda zdjąć kurtkę. Pamiętaj: najpierw odepnij wszystkie guziki. Teraz wyjmij z rękawa jedną rączkę, teraz drugą. Popatrz, zrobiłeś to sam, sam zdjąłeś kurtkę. Brawo!

 

PAMIĘTAJ!

Najbliższe otoczenie może malca wesprzeć w nauce samodzielności lub też ją ograniczyć, a nawet tłumić. Stałe wyręczanie dziecka w czynnościach samoobsługowych może doprowadzić do nadmiernego uzależnienia od pomocy dorosłych, stłumić jego ciekawość poznawczą i ograniczyć szanse na zbudowanie poczucia własnej sprawczości i satysfakcji z podejmowanych działań.

 

Samodzielność w przedszkolu

Rozwój samodzielności u malca przebiega od pierwszych chwil życia, lecz w okresie  przedszkolnym potrzeba rozwoju tej umiejętności staję się szczególnie widoczna. Istnieje wiele wierszyków, rymowanek, a nawet opowiadań, które podkreślają znaczenie nauki samodzielności na tym etapie, a także stanowią motywację do podejmowania przez maluchy kolejnych działań.

 

KRÓTKI WIERSZYK O SAMODZIELNOŚCI

Zosia sama wiąże buty,
Zosia sama myje ręce,
Zosia sama się ubiera i uśmiecha się do pani.
Zosia mówi: „ja chcę sama, proszę pani”.

„Ja chcę sama, bo już umiem,
Ja potrafię i naprawdę, 
chyba nikt tu dziś nie zgadnie.
Kto mi zrobił tę kokardę?
To ja sama, bo już umiem!
Bo przedszkolak jestem przecież
I potrafię wszystko najlepiej na świecie!”

Autor: K. O. STĘPIEŃ

 

Każde dziecko rozwija się w swoim tempie i nabywa niektóre umiejętności w bardziej płynny oraz szybszy sposób, a niektóre wymagają czasu i większych nakładów energii i zaangażowania. Istnieją jednak pewne wzorce rozwojowe, które mogą stanowić np. wskazówkę wychowawczo-dydaktyczną, jaką umiejętność należy aktualnie stymulować w rozwoju dziecka (Tabela 1).

 

Tabela 1. Wzorce rozwojowe dziecka

Wybrane formy samodzielności przejawiane przez trzylatka

Wybrane formy samodzielności przejawiane przez czterolatka

  • potrafi samodzielnie rozsunąć zamek np. w bluzie lub kurtce,
  • potrafi samodzielnie rozpiąć i zdjąć ubranie zapięte na zatrzaski lub rozpinane z przodu,
  • potrafi samodzielnie zamieszać łyżeczką w kubeczku,
  • potrafi samodzielnie odkręcić i zakręcić kran,
  • potrafi samodzielnie skorzystać z toalety i spuścić wodę,
  • potrafi samodzielnie nadziać jedzenie na widelec i wziąć do ust,
  • informuje o potrzebie fizjologicznej,
  • potrafi samodzielnie włożyć kapcie
  • potrafi samodzielnie zjeść posiłek za pomocą sztućców,
  • potrafi samodzielnie założyć spodnie,
  • potrafi samodzielnie założyć przez głowę luźną bluzę, t-shirt,
  • potrafi samodzielnie wydmuchać nos w chusteczkę,
  • potrafi samodzielnie założyć kurtkę,
  • potrafi samodzielnie ubrać rękawiczki

Wybrane formy samodzielności przejawiane przez pięciolatka

  • potrafi samodzielnie zapiąć ubranie na małe guziki,
  • potrafi samodzielnie skorzystać z toalety i wykonać wszystkie czynności higieniczne,
  • potrafi samodzielnie umyć zęby,
  • potrafi samodzielnie zapiąć buty z klamerką,
  • potrafi samodzielnie założyć i zdjąć ubranie

 

WSKAZÓWKA

Pamiętaj, że każde dziecko jest niepowtarzalne i poznaje świat w swoim indywidualnym tempie. Nauka samodzielności u każdego malca może więc przebiegać także w zupełnie inny sposób. Różnicowanie w rozwoju samodzielności może być zależne od wielu czynników, np. od doświadczenia, cech charakteru, nawyków wyniesionych ze środowiska domowego, od wieku oraz płci czy też od uwarunkowań natury medycznej – napięcia mięśniowego, aktualnego rozwoju motoryki małej i dużej.

 

Pobawmy się w samodzielność, czyli kilka pomysłów na zabawy przedszkolne

Warto pamiętać, że najlepsze środowisko rozwojowe dla dziecka to wspólna praca przedszkola i środowiska rodzinnego. Jak? Najlepszą formą nauki jest zabawa! Warto do...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy