Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru , Otwarty dostęp

6 kwietnia 2022

NR 75 (Kwiecień 2022)

Dzieci i wojna. Jak kompleksowo wspierać dzieci i rodziców w trudnym czasie?

0 127

Przedszkole to wyjątkowa przestrzeń do rozwoju dzieci. Codziennie – poprzez ukierunkowane propozycje i zadania, jakie nauczyciel stawia przed wychowankami – są one otoczone czułą opieką i baczną troską o dobrostan. Nie inaczej musi być teraz, w sytuacji nadzwyczajnej, gdy na oczach całego świata rozgrywa się dramat w Ukrainie, a do Polski przybywają uchodźcy.

Czy rozmawiać z dziećmi o wojnie, która przecież nie uwzględnia ich w swojej strategii działania? Jak przygotować dzieci na spotkanie z rówieśnikami z Ukrainy? W jaki sposób zatroszczyć się o najmłodszych, by wyszły z tych trudnych czasów wzmocnione?

Choć wojna nie jest doświadczeniem przeznaczonym dla dzieci, to niestety właśnie one stają się jej najbardziej niewinnymi i bezbronnymi ofiarami1. Przedszkole, jako specjalistyczna placówka, musi więc podjąć konkretne działania, by wesprzeć zarówno same dzieci, jak i całe rodziny.

W pierwszej kolejności jak najszybciej warto wystosować do rodziców list, w którym podamy wytyczne odnośnie do tego, jak prowadzić rozmowy z dziećmi. Zasada jest prosta – dorosły, jak w każdej innej sytuacji, powinien wsłuchać się w to, co mówi dziecko i udzielić takich informacji, jakich ono potrzebuje. Jeśli więc dziecko nie sygnalizuje żadnych potrzeb związanych z zapewnieniem poczucia bezpieczeństwa, nie wyraża chęci rozmowy o realiach wojennych działań, a jego zachowanie nie odbiega od dotychczasowego, nie podejmujmy tematu. 

Ważne jest, by w obecności dziecka nie słuchać, a tym bardziej nie oglądać relacji wojennych. My, dorośli, znamy mechanizmy mediów i potrafimy dostrzec zjawisko epatowania okrucieństwem w celu wywołania skrajnych emocji. Oglądamy po raz kolejny te same relacje i mamy tego świadomość. Dla dziecka za każdym razem jest to nowy obraz, który odciska piętno w jego psychice. Pamiętajmy, że piękno pobudza do rozwoju, a okrucieństwo otwiera drogę do lęków i traumy. 

W liście skierowanym do rodziców trzeba stanowczo podkreślić, że absolutnie niedopuszczalne jest oglądanie razem z dzieckiem czołgów i samolotów bojowych oraz tłumaczenie się faktem, iż „syn interesuje się takimi pojazdami”, albo „razem z córką oglądamy i razem o tym rozmawiamy”. Warto przypomnieć rodzicom, że zaangażowane w zabawę dziecko to równocześnie cały czas baczny obserwator otoczenia, który słyszy i widzi więcej, niż nam, dorosłym, mogłoby się wydawać. Powinniśmy zatem słuchać relacji medialnych albo oglądać je, gdy dzieci śpią lub przebywają poza domem. Wiemy jednak, jak wygląda rzeczywistość. Słysząc rozmowy dorosłych, obserwując ich działania i reagując na naszą mowę niewerbalną, która może wyrażać lęk, niepokój, złość, bezradność, dzieci mogą reagować w podobny sposób i okazać to albo swoim zachowaniem, albo pytaniami.

Jeśli dziecko powie nam: „Boję się”, należy w klimacie bliskości fizycznej i czułego przytulenia, zapytać: „Czego się boisz?”. I tu odpowiedzi mogą być rozmaite: „że będzie u nas wojna”, „że będą spadały bomby”, „że nasz dom zostanie zburzony”, „że będziemy musieli uciekać”. Dziecko może też po prostu powiedzieć: „Nie wiem, czego się boję”. Jak zareagować w takiej sytuacji? Przytulić, zapewnić o ochronie. Stanowczo powiedzieć, że na Polskę bomby nie spadną. Małe dzieci potrzebują konkretnych, pozytywnych faktów, nawet mimo ogromnych wątpliwości, jakie mamy sami. Ze starszym przedszkolakiem można porozmawiać o siłach NATO i opowiedzieć obrazowo, pokazując na mapie świata lub na globusie, że „cały duży świat” jest zwolennikiem pokoju.

W takim serdecznym, pełnym troski liście do rodziców powinna wybrzmieć wspólna troska o zdrowie psychiczne naszych dzieci, a nie tylko wypunktowane zalecenia. Misją przedszkola jest przecież wspieranie dzieci, które funkcjonują w konkretnych rodzinach, a więc i dla tych rodzin ważne jest to pośrednie wspomaganie.

Kolejnym pomysłem, jaki może się pojawić w liście do rodziców, jest np. znajdowanie powodów do wdzięczności. Dzieci i dorośli dziękują sobie: za wspólną zabawę, wspólny posiłek, spacer, za każdy drobny gest życzliwości. W przedszkolu można przeczytać książkę Ellen Surrey Pięknie dziękuję (wyd. Babaryba). W tej obrazkowej publikacji Miki ma zadanie domowe, by pomyśleć, komu i za co chce podziękować –
i zaprasza do tego samych czytelników. Na liście osób znajdują się oczywiście najbliżsi z rodziny, ale także lekarka, nauczyciel czy przytulanka. Otwierające pytania z książki mogą sprawić, że w głowach dzieci pojawi się wiele ciekawych refleksji, które staną się powodem do działania. 

POLECAMY

„Gdybyście mogli razem spędzić popołudnie, 
co chcielibyście zrobić?”.
„Gdybyście mogli razem wyjechać, gdzie byście pojechali?”. 
„Gdybyście mogli ofiarować coś od serca, co by to było?”.

Po wspólnym obejrzeniu i przeczytaniu książki można więc zaprojektować kartki pocztowe, laurki i przedyskutować inne pomysły na podzielenie się dobrym słowem i życzliwością.

Jakie konkretne działania w przedszkolu będą teraz wsparciem dla dzieci? 

Ważne, by oferty edukacyjne uwzględniały zabawy budujące poczucie bezpieczeństwa i empatii. Na przykład w zabawie „Podoba mi się w Tobie” dzieci, siedząc w kole, mówią do osoby po swojej prawej stronie coś miłego: „Podoba mi się, jak rysujesz, jak grasz w piłkę”, „Podoba mi się twoja spinka do włosów” itp., albo rysując obraz najbliższych sobie osób, opowiadają, dlaczego są „najukochańsi na świecie”.
Równie istotne jest zaplanowanie działań podkreślających wspólnotowość. Zaaranżujmy zajęcia tak, by odrzucić wybieranki typu: „Rolnik sam w dolinie”, a skupić się na zabawach, w których wszystkie dzieci uczestniczą równocześnie, nie ma wygranych i przegranych – jest za to jedna zabawa i odczucie wspólnej radości ze zrobienia czegoś razem. Przykładem takiej zabawy jest „Nitka”. Dzieci chwytają się za ręce, tworząc wąż, i śpiewają proste słowa piosenki: „Nitko, nitko, hej, niteczko, zawijajmy się w kółeczko, nitki swojej nie przerwij”, okręcając się przy tym wokół pierwszej osoby, którą może być nauczyciel. Zaproszenie do zabawy w kole może przybrać formę rymowanki, w której podkreślamy wagę naszej grupy i tego, że jesteśmy razem: „Stańmy w wielkim kole, chwyćmy się za ręce, uśmiechnijmy się do siebie, nie trzeba nic więcej”. 

Wyjątkową rolę w budowaniu wspólnoty, wyzwalaniu radości, niwelowaniu napięć, odgrywają tańce integracyjne. Są to proste układy choreograficzne sprowadzające się właściwie do ćwiczeń gimnastycznych, które wszystkie dzieci wykonują w tym samym czasie, w rytm muzyki, podążając za nauczycielem. W tych działaniach nie chodzi o to, by wyuczyć się konkretnych gestów oraz by wykonywać je równo i dokładnie. Wręcz przeciwnie – chodzi o  indywidualne podążanie za muzyką, ale w grupie, która nie pozwala wyjść z rytmu, która pomaga utrzymać jeden kierunek, z którą można doświadczyć wspólnie osiągniętego celu, jakim jest taniec.

Zabawy na świeżym powietrzu są wpisane w codzienny harmonogram zajęć przedszkolnych. Oprócz swobodnych zabaw w ogrodzie warto zaaranżować podglądanie budzącej się do życia przyrody. Mamy już przedwiośnie; ptaki coraz głośniej ćwierkają, pojawiają się pączki na krzewach, dają o sobie znać pierwsze owady. Podpatrywanie i nazywanie przyrody daje dzieciom wiele satysfakcji i autentycznej radości.
Ekspresje plastyczne to kolejna forma wydobycia z siebie emocji, łagodzenia napięć i tworzenia piękna. Można zaplanować malowanie farbami na wielkich arkuszach szarego papieru albo kredkami pastelowymi na agrowłókninie, zainicjować wydzieranki z kolorowego papieru albo projektowanie obrazu ze zgniecionych kuleczek z krepy czy bibuły.

Ulubioną przez dzieci zabawą jest przesyłanie iskierki przyjaźni. Wszyscy stoją w kole, trzymają się za ręce i po kolei przekazują sobie uścisk dłoni, który rozpoczyna wybrana osoba. Równocześnie można wypowiadać słowa: „Iskiereczkę puszczam w krąg, niechaj wróci do mych rąk. Cicho sza, cicho sza, iskiereczka szybko gna....

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz bezpłatne konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż bezpłatne konto Zaloguj się

Przypisy