Jak wspierać rozwój kompetencji społeczno-emocjonalnych u dzieci w wieku przedszkolnym przejawiających trudności w funkcjonowaniu społecznym?

Kompetencje społeczno-emocjonalne to zespół umiejętności, które umożliwiają dziecku funkcjonowanie w grupie, rozumienie siebie i innych oraz podejmowanie odpowiedzialnych decyzji. Według modelu CASEL (Collaborative for Academic, Social, and Emotional Learning) obejmują one pięć podstawowych obszarów:

• Samoświadomość – rozpoznawanie emocji, swoich mocnych i słabych stron.
• Samoregulacja – umiejętność panowania nad emocjami i zachowaniami.
• Świadomość społeczna – zdolność do empatii, rozumienia innych osób.
• Umiejętności relacyjne – współpraca, komunikacja, rozwiązywanie konfliktów.
• Odpowiedzialne podejmowanie decyzji – przewidywanie konsekwencji i wybór właściwego zachowania.

Rozumienie i ekspresja emocji

Okres przedszkolny jest istotnym etapem w rozwoju społeczno-emocjonalnym człowieka, gdyż pomiędzy trzecim a szóstym rokiem życia kształtują się postawy moralne i obraz własnej osoby, a także wzrasta rozumienie własnych przeżyć i emocji innych ludzi. Za sprawą tych zdolności dziecko osiąga wyższy poziom dojrzałości w zakresie emocjonalno-społecznego funkcjonowania w grupie oraz nabywa umiejętność rozumienia i akceptowania norm i zasad społecznych.

Do szóstego roku życia dziecko nabywa i doskonali zdolność do rozumienia własnych i cudzych emocji oraz do regulowania napięcia i ekspresji uczuć. Bardzo ważnym elementem rozwoju emocjonalnego w wieku przedszkolnym jest związana ze zwiększającymi się możliwościami poznawczymi zdolność do rozumienia stanów emocjonalnych, ich uwarunkowań i zróżnicowania pomiędzy ludźmi w tym zakresie. Trudnym wyzwaniem rozwojowym w okresie przedszkolnym jest uczenie się tego, co określa się jako reguły ekspresji emocji. Jest to element rozwoju emocjonalnego silnie uwarunkowany społecznie i kulturowo. W każdym społeczeństwie istnieją określone, możliwe do zaakceptowania sposoby wyrażania emocji, a doskonalenie tej kompetencji umożliwia dziecku przystosowanie zarówno w najbliższym otoczeniu, jak i w szerszym środowisku kulturowym, w którym żyje. Reguły ekspresji emocji odnoszą się do zwyczajów okazywania i komunikowania uczuć, umoż...