Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ćwiczenia pomocne w kształtowaniu pojęcia dodawania i odejmowania liczb w zakresie 10

Artykuły z czasopisma | 15 marca 2018 | NR 31
543

Już w przedszkolu warto wprowadzić kilka  ćwiczeń, które mogą okazać się pomocne w trakcie realizowania zagadnień związanych z dodawaniem i odejmowaniem w przestrzeni przedszkolnej. Mogą one stanowić inspirację dla nauczycieli oraz rodziców, ukazując tym samym, w jaki sposób można wykorzystać proste pomoce dydaktyczne, jak i otaczające nas przedmioty do kształtowania pojęcia dodawania i odejmowania w przedszkolu.

Dodawanie i odejmowanie to dwa podstawowe działania matematyczne, które dzieci poznają już w trakcie edukacji przedszkolnej. W nowej podstawie programowej wychowania przedszkolnego znajduje się zapis: „Dziecko przygotowane do podjęcia nauki w szkole: przelicza elementy zbiorów w czasie zabawy, prac porządkowych, ćwiczeń i wykonywania innych czynności, posługuje się liczebnikami głównymi i porządkowymi, rozpoznaje cyfry oznaczające liczby od 0 do 10, eksperymentuje z tworzeniem kolejnych liczb, wykonuje dodawanie i odejmowanie w sytuacji użytkowej, liczy obiekty, odróżnia liczenie błędne od poprawnego”. Już na tym etapie edukacji dziecko dokonuje pierwszych prób poprawnego rachowania w zakresie do 10: poznaje, czym jest dodawanie i odejmowanie oraz uczy się wykorzystywać zdobytą wiedzę w sytuacjach praktycznych.

Kształtowanie umiejętności dodawania i odejmowania stanowi wyzwanie zarówno dla nauczyciela, jak i dla dzieci. Na początku zaznajamiania dzieci z tymi pojęciami należy zwrócić uwagę na kilka kwestii, np. „dodawanie liczb i rozkładanie ich na składniki, poznanie znaków działań oraz próba wyjaśnienia zależności pomiędzy dodawaniem i odejmowaniem – odejmowanie jako działanie odwrotne do dodawania”.

Istotą wszelkich działań w zakresie kształtowania pojęcia dodawania i odejmowania jest „zrozumienie, poprzez dodawanie i odejmowanie na konkretach, a potem na przedmiotach wyobrażalnych, działań na liczbach. Oznacza to, że uczeń w rezultacie rozumie sens działania oderwanego od konkretnej sytuacji”. O ile w przypadku edukacji wczesnoszkolnej możemy sobie pozwolić na bardziej wyobrażeniowe nauczanie matematyki (opartej o znaki i symbole), o tyle w ramach edukacji przedszkolnej powinniśmy skupić się na konkretach i manipulacji przedmiotami. Edmund Stucki zwraca uwagę, że w trakcie realizowania tego obszaru stopniowo, uwzględniając konstruowanie manipulacyjne na konkretnych przykładach, np. dobieranie, dokładanie, łączenie, zbieranie, dosuwanie, ale też odkładanie, zabieranie, odsuwanie itp.

Przykład 1. Sytuacje codzienne – Porządki

Przykładem ćwiczenia, które służy kształtowaniu pojęcia dodawania i odejmowania w przedszkolu, jest przeliczanie przedmiotów poprzez manipulację nimi przy wykorzystaniu gestu wskazywania. Na początku, za pośrednictwem spostrzegania wzrokowego, dziecko wyodrębnia dwie grupy przedmiotów, a następnie dokonuje liczenia ich poszczególnych elementów. Przykładem codziennej sytuacji, w której możemy zainicjować takie ćwiczenie, jest robienie porządków (zarówno w sali przedszkolnej, jak i przestrzeni domowej). 

Wyobraźmy sobie sytuację, że na dywanie znajduje się wiele porozrzucanych przedmiotów (Uwaga! ważne jest, by ich łączna liczba nie przekraczała 10). Dorosły może zwrócić się do dzieci: „Spójrzcie, jaki tutaj bałagan! Wszystko się pomieszało”. Następnie wyodrębnia dwie grupy przedmiotów, na które chce zwrócić uwagę podopiecznych. „Zobaczcie na te leżące samochody. Zabawa z pewnością była udana, jednak trzeba je teraz uporządkować. Zostało też kilka klocków”. W dalszej kolejności dorosły może posłużyć się następującym poleceniem: „Przyjrzyjcie się poniższym przedmiotom i policzcie, ile jest klocków, a ile samochodów”. Po określeniu przez dzieci liczby przedmiotów może w dalszej kolejności zapytać „Czy wiecie, ile wszystkich przedmiotów jest teraz na dywanie?”. Następnie: może poprosić dzieci o odłożenie samochodów (wszystkich bądź tylko jednego, dwóch, pięciu itp.) na półkę i zapytać, ile przedmiotów zostało na dywanie, a ile teraz jest na półce.
W trakcie porządkowania możemy wielokrotnie pytać dzieci o liczbę przedmiotów znajdujących się w danym momencie na półce oraz na dywanie, sprawdzając przy tym ich umiejętności przeliczania przedmiotów.

Przykład 2. Opowiadamy historię – Jabłoń

Do wykonania tego ćwiczenia będzie potrzebna duża sylweta drzewa i papierowe (lub prawdziwe) jabłka. Nauczyciel opowiada historię o przydomowym ogrodzie, w którym pewnego dnia gospodarz posadził jabłoń. Bardzo długo czekał na upragnione owoce, jednak już kilka lat drzewo nie miało ani jednego jabłka. W końcu pewnej jesieni jego oczom ukazało się piękne drzewo, czerwone od wiszących na nim jabłek. Gospodarz ucieszył się niezmiernie, jednak nie wiedział, co musi zrobić, żeby się dowiedzieć, ile jest wszystkich owoców.

Polecenie skierowane do dzieci brzmi: „Co musi zrobić gospodarz, aby dowiedzieć się, ile wisi na drzewie jabłek?”, a następnie: „Policz jabłka na drzewie. Czy wiesz, ile ich jest?”.

Dzieci, za pomocą gestu wskazywania, liczbą poszczególne jabłka, których w sumie jest 9.

Nauczyciel kontynuuje: „Pewnego dnia nastał silny wiatr. Uszkodził on wiele rzeczy w ogrodzie gospodarza; przewrócił donicę, zniszczył kwiaty i strącił z drzewa kilka jabłek. Ile owoców spadło? A ile jest w dalszym ciągu na drzewie?”

Dzieci ustalają liczbę jabłek, które jeszcze znajdują się na drzewie (6) i tych, które spadły w wyniku silnego wiatru (3).

Nauczyciel informuje, że gospodarz, kiedy podchodził do drzewa, by zebrać z ziemi strącone przez wiatr jabłka, nieopatrznie potrącił gałąź i spadły jeszcze dwa owoce. Pyta dzieci, ile jabłek zostało na drzewie, a ile jest już pod nim.

Dzieci liczą jabłka, których na drzewie zostały 4, natomiast pod drzewem znalazło się 5 owoców.

W dalszej kolejności nauczyciel pyta dzieci, czy pamiętają historię gospodarza. W dostępnym dla wszystkich dzieci miejscu rozsypuje dużą liczbą sylwet jabłek, karteczki z liczbami oraz znaki działań (+), (–) i (=).

Nauczyciel wspólnie z dziećmi stara się odtworzyć historię jabłoni gospodarza. Wspólnie określają, ile jabłek było na początku na drzewie (9). Następnie każde dziecko samodzielnie zabiera odpowiednią liczbę jabłek i kładzie je przed sobą. W...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy