Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zdrowe nawyki żywieniowe

8 czerwca 2021

NR 67 (Czerwiec 2021)

Zapraszam do stołu – zostań mistrzem dobrych manier

77

Dla dzieci najcenniejszym doświadczeniem zdrowego żywienia są wspólne posiłki. Jest to najlepszy czas dla kształtowania zdrowych nawyków żywieniowych, 
a także budowania odpowiednich wzorców zachowań. Dzieci nabywają z wiekiem coraz więcej samodzielności w spożywaniu potraw, poznają nowe smaki, 
ale ważne jest również, abyśmy pokazali dodatkową wartość, jaką niosą wspólne posiłki.

Atmosfera, którą stworzymy wokół stołu, powinna dawać poczucie bezpieczeństwa, szacunku dla innych i dla spożywanych posiłków. „Ładne” zachowanie przy stole nie jest zazwyczaj mocną stroną dzieci. Trudno to tłumaczyć wiekiem dziecka, ponieważ każde zachowanie wymaga korekty lub wzmocnienia w zależności od sytuacji. Mycie rąk, przychodzenie do stołu na czas, dobry nastrój, życzenie sobie nawzajem smacznego, podziękowanie za posiłek czy odnoszenie talerza – to podstawowe zasady, które jest w stanie przyswoić już najmłodszy przedszkolak.

POLECAMY

Kluczowe znaczenie będzie miał oczywiście proces modelowania. Najpierw w najbliższym otoczeniu domowym, rodzinnym, a potem w przedszkolu. Zanim zaczniemy wymagać od dziecka, najważniejsze, abyśmy pokazywali na swoim przykładzie pożądane wzorce zachowań. Naukę prawidłowego zachowania się przy stole najlepiej zacząć od domu rodzinnego i miejsc, w których dziecko dorasta i się rozwija. Pytanie tylko, w jakim stopniu współczesne najmłodsze pokolenie ma okazję doświadczać, obserwować takie zachowanie wokół rodzinnego stołu. 

Troska o wspólne posiłki to szczególnie ważny element edukacji żywieniowej w dzisiejszych czasach, gdyż często w praktyce rodzinne posiłki spożywane są w biegu, na szybko i tym samym dzieciom brakuje pożądanych przykładów. Niestety, kiedy rodzice zostawiają małe dziecko regularnie samo przy talerzu zupy albo spożywają posiłki w obecności włączonego telewizora, mogą im umknąć niektóre zachowania malca. Wielokrotnie podczas konsultacji rodzinnych, analizując dzienniczki żywieniowe, dostrzegam, że jedynie w weekendy rodzina ma okazję spotkać się przy wspólnym stole i niestety nawet w tym okresie są to pojedyncze sytuacje. W pozostałe dni tygodnia dzieci i rodzice spożywają posiłki w różnych porach dnia, często przy okazji korzystania z urządzeń elektronicznych (telewizor, tablet czy telefon). Mimo że tak bardzo brakuje nam tej wyjątkowej atmosfery wspólnego stołu, często jako dorośli popadamy w chęć łączenia kilku czynności równocześnie, w ramach których posiłek jest działaniem towarzyszącym. Takie sytuacje niestety nie sprzyjają budowaniu dobrych wzorców zachowań, które wraz z wiekiem dziecka są powielane. Trudno o skuteczną edukację w tym temacie, bez praktyki czy codziennego domowego przykładu. Pamiętajmy, aby od dzieci oczekiwać takich zachowań, które mamy okazję pokazywać im w praktyce, najlepiej w najbliższym otoczeniu. Warto o tym wspomnieć również wówczas, gdy kierujemy do rodziców przedszkolaków różne wspierające wskazówki, zasady.

Dla wielu rodzin sporym wzywaniem był okres zamknięcia przedszkoli spowodowany trwającą pandemią koronawirusa, gdy dzieci spędzały kilka tygodni w domu. Z jednej strony wydaje się, że obecność rodzica w porach posiłku była dobrą okazją, aby razem zasiąść do stołu, jednak w praktyce rodzic, który łączył pracę zawodową z opieką nad dzieckiem, nie miał możliwości celebrowania wspólnych posiłków. 

W rozmowach z rodzicami często pojawia się model spożywania posiłków przy telewizorze, w trakcie zabawy. Trudno taką sytuację oceniać, aczkolwiek jest to kolejny dowód na to, jak bardzo brakuje w codziennym życiu okazji do budowania dobrej atmosfery, prawidłowych przykładów zachowań przy stole. 

Jak pomóc dzieciom opanować trudne dla kilkulatków dobre maniery? Kiedy najlepiej zacząć kształtować dobre postawy? 

Zdecydowanie od najmłodszych lat! Już małe dzieci warto przyzwyczajać w miarę możliwości, że pory posiłków są stałe, w tym czasie nie ma zabawy czy oglądania bajek. Również nóż i widelec w towarzystwie łyżki powinny pojawić się jak najwcześniej.

Dziecięce sztućce to pierwszy etap w nauce savoir-vivre’u.

W zakresie żywienia zadaniem przedszkola jest nie tylko racjonalne i regularne żywienie, lecz również uczenie dzieci właściwego, kulturalnego spożywania posiłków. O efektach tych działań będzie decydować wiele czynników: m.in. stopień opanowania techniki jedzenia i przede wszystkim systematyczna i konsekwentna praca wychowawcza na co dzień. W ramach codziennych posiłków warto zwracać dzieciom uwagę na estetyczne spożywanie posiłków, właściwe siedzenie przy stole, przestrzeganie porządku i czystości na stole czy poprawne trzymanie sztućców. 

W codziennej praktyce dla nauczycieli każdy wspólny posiłek to możliwość obserwacji, jak zachowują się dzieci przy stole, i dostrzegania różnic w zachowaniach, które niekoniecznie wynikają z wieku dzieci, a które są efektem sytuacji akcep-
towanych w środowisku domowym. Dla jednych dzieci wyzwaniem będzie umiejętność samodzielnego jedzenia, świadome jedzenie, czyli bez udziału towarzyszących bajek, lub niełączenie posiłku z zabawą. To, w jakim stopniu w danej grupie wiekowej będziemy mogli wypracować wspólne zasady przebywania przy stole, zależy od nas, nauczycieli. Dla jednych osób kluczowe znaczenie będzie miała chwila uspokojenia w trakcie posiłku lub troska o właściwą postawę przy stole. W starszych grupach wspólny posiłek będzie również okazją do zaangażowania dzieci w przygotowanie stołów czy sprzątanie po posiłku w ramach ustalonych dyżurów. 

Na pewno codzienna obserwacja pokazuje, że jest nad czym pracować. Kołysanie się na krzesłach, wyrzucane jedzenia poza talerz, brak umiejętności posługiwania się sztućcami, głośne rozmowy, konflikty wśród rówieśników przy stole itp. Wydaje się, że moment spożywania posiłków przedszkolnych to jedno z największych wyzwań w ciągu dnia.

Przykładem trudnego zachowania, które często szybko udziela się innym dzieciom, jest wyrażanie negatywnej opinii na temat posiłku. Określenia typu: „fuj”, „niedobre”, „nie będę tego jadł” budzą szybko zainteresowanie innych dzieci, ciekawych też reakcji otoczenia. Dlatego tak ważne będzie w takiej sytuacji kształtowanie postaw, które z szacunkiem odnoszą się, do posiłków, a także wdrożenie u dzieci sztuki odmowy jedzenia. 

W ramach zajęć przedszkolnych możemy pewne zachowania wzmacniać lub dopiero w ich zakresie edukować. Szykując plan zajęć, należy zawsze brać pod uwagę odmienne doświadczenia dzieci. Sposób zachowania często wynika z tego, że nie znają innych, prawidłowych wzorców dotyczących m.in. samodzielnego jedzenia czy prowadzenia we właściwy sposób rozmów przy stole. Dlatego, aby nie negować pewnych zachowań, powinniśmy kierować przekaz na hasło „każdy może nauczyć się jeść widelcem i nożem” lub „gdy buzia je, to nie rozmawia”.

Pomocne dla dzieci będzie również omówienie grzecznościowych komunikatów „dziękuję”, „poproszę”, szczególnie gdy na stole są produkty, po które dzieci samodzielnie sięgają. Współpraca z rówieśnikami oraz wzajemna pomoc to ważny element komunikacji w trakcie posiłków. W tym celu warto podawać przedszkolakom posiłki również w formie szwedzkiego stołu. 

SCENARIUSZ 

  • Wprowadzenie do tematu.

Nauczyciel opowiada, jak bardzo zmieniało się zachowanie przy stole przez tysiące lat. Aktualnie w czasie jedzenia niezbędnymi przyborami są łyżka, nóż i widelec. Nie zawsze tak było. Najpierw pojawił się nóż, którego trzonek był zrobiony z drewna, kości. Łyżka była zrobiona z różnych materiałów: z kości, rogów, drewna, gliny. Kształt łyżki powstał na wzór dłoni, którymi dawniej czerpano wodę. Widelec powstał według wzoru wziętego z przyrody. Gałąź i ręka były inspiracją do jego powstania. 

W wielu kulturach zwraca się uwagę, aby posiłek zaczynał np. najstarszy członek rodziny. Również dostęp do wielu produktów, różnice kulturowe sprawiają, że możemy spotkać się z różnymi zachowaniami przy stole, które w jednym kraju będą prawidłowe, a w innym mogą być odbierane jako niegrzeczne. 

W dzisiejszych czasach pewne zasady wydają się dużo łagodniejsze, niż to było w dawnych czasach, ale to nie oznacza, że każdy może się zachowywać przy stole, jak chce. Są pewne ważne ustalone reguły, których powinni przestrzegać wszyscy, niezależnie od tego, czy przebywamy w domu, w przedszkolu, czy w restauracji. Kulturalne zachowanie przy stole jest ważne każdego dnia, w każdym miejscu. 

Nauczyciel pyta dzieci: 

  • Co to oznacza mieć dobre maniery przy stole?
  • Jakie zachowania przy stole są prawidłowe?
  • Jakie zachowania nie powinny się pojawiać?

Nauczyciel odczytuje dzieciom wiersz. 

Krzysztof Roguski 
 

Profesor Kumaty przy stole
Moi mili, rzec pozwolę,
co niegrzeczne jest przy stole,
co się na niegrzeczność składa,
czego robić nie wypada.
W kilku słowach to określę:
siedzieć krzywo na swym krześle
i rozrabiać oraz psocić,
wpychać palce w talerz cioci,
sokiem w buzi zabulgotać
i zaczepiać psa i kota,
za brzeg obrus sobie ciągać
i serwetki gnieść, rozciągać,
i dokuczać bratu, siostrze,
i oddawać jeszcze ostrzej,
i zadzwonić o brzeg szklanki,
i wycierać twarz w firanki,
i rozpychać się łokciami
oraz stukać łyżeczkami,
oraz ciamkać, oraz mlaskać
przy jedzeniu!… Jeśli łaska.
Jak zachować się przy stole!
 

Nauczyciel zadaje pytania:

  • Jakich zachowań należy unikać podczas spożywania posiłków?
  • Dlaczego to takie ważne, aby prawidłowo zachowywać się przy stole?
  • Jakie zasady obowiązują z grupie przedszkolnej, gdy siadamy do stołu?

Nauczyciel uzupełnia brakujące wskazania. Przykładowo wskazuje na zachowania, które najczęściej wymagają poprawy, m.in.: 

  • na właściwą postawę, która jest nie tylko kwestią dobrych manier, ale przede wszystkim troski o zdrowie. Dzieci często siedzą zgarbione, bokiem, podwijają nogi, bujają się. Takie zachowanie, postawa niestety tylko sprzyjają dodatkowym niechcianym śladom po jedzeniu na podłodze czy ubraniach. Czasami wystarczy subtelny znak, aby dzieci przypomniały sobie o wyprostowanej pozycji przy stole. Oczywiście nie zawsze to jest możliwe u każdego dziecka. Nadmierne pobudzenie, trudności z koncentracją u części dzieci nie mają nic wspólnego z brakiem kultury przy stole, lecz wynikają z indywidualnych potrzeb rozwojowych;
  • że jedzenie to przyjemność, ale nie zabawa. Dzieci od najmłodszych lat powinny być uczone szacunku do jedzenia. Czym innym jest dekorowanie kanapki, a czym innym ugniatanie w palcach chleba jak gumy lub robienie wyścigów z kawałków kurczaka. Swobodne poznawanie pokarmu, dotykanie, badanie, oswajanie powinno się odbywać poza stołem, poza porą głównych posiłków.

Nakrywamy do stołu

Zagadki

...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy