Dołącz do czytelników
Brak wyników

Przedszkole od kuchni

6 listopada 2019

NR 51 (Listopad 2019)

Zdrowo i kreatywnie – niezbędne pomoce dydaktyczne w pracy nauczyciela dotyczące tematyki zdrowego żywienia

99

Spożywanie posiłków jest bardzo ważną, codzienną czynnością podczas pobytu dzieci w przedszkolu, ale równocześnie stanowi spore wyzwanie dla pracowników przedszkola. Dzieci przychodzą do przedszkola z różnymi żywieniowymi przyzwyczajeniami. Mimo odpowiednio opracowanego jadłospisu, pysznych potraw w przedszkolnym menu, często możemy również usłyszeć takie wypowiedzi, jak: „nie chcę”, „nie lubię”, „nie będę tego jadł”. Okazuje się, że zmienne apetyty, wybiórcze jedzenie, grymaszenie, lęk przed spróbowaniem to najczęstsze problemy zgłaszane przez nauczycieli.

Z jednej strony na pewno rodzina dziecka jest na co dzień tym głównym środowiskiem, w którym kształtowane są zwyczaje żywieniowe (wspólne spożywanie posiłków lub ich brak, liczba słodkich przekąsek, dieta monotonna czy urozmaicona), kluczowe natomiast znaczenie ma również prowadzona przez nauczycieli edukacja żywieniowa, pokazywanie dobrych wzorców, nauka kultury spożywania posiłku w grupie przedszkolnej. Sprzyja temu długi czas spędzany w przedszkolu, podczas którego dzieci spożywają większą liczbę posiłków. Niestety, w czasach gdy tempo życia jest coraz szybsze, w rodzinnych domach nie zawsze docenia się wartość smacznego i pożywnego jedzenia. W efekcie codzienna dieta okazuje się monotonna w stosunku do dań, które dziecko otrzymuje w przedszkolu, co nasila obawy, lęk przed skosztowaniem nieznanego produktu.

Jak przekonać przedszkolaka do spróbowania obiadu? Jak zachęcić do jedzenia warzyw, nowych produktów? Czy rzeczywiście cała odpowiedzialność za żywienie dzieci spoczywa tylko na pracownikach układających jadłospisy i przygotowujących posiłki? Jaka jest rola przedszkola w kształtowaniu nawyków żywieniowych u dzieci?

Kuchnia pełna zapachów, kolorów, kształtów

Dzieci jedzą to, co lubią, a lubią to, co znają, czyli produkty, których miały okazję wcześniej doświadczyć na różne sposoby. Jako osoby dorosłe przy wyborze żywności najczęściej kierujemy się racjonalnymi argumentami, m.in.: „jemy, bo jest zdrowe”, „szkoda wyrzucić”, „trzeba jeść”, „zjem więcej, bo później nie będzie okazji”, które dla małego dziecka nie są atrakcyjne czy przekonujące. 

Aby rozbudzić chęć bliższego obcowania z produktami spożywczymi, zachęcić do spróbowania, warto pozwolić dzieciom odkrywać świat jedzenia nie tylko podczas posiłków, przy stole. W procesie zwiększania akceptacji na nowe potrawy kluczowe znaczenie będą miały wszelkie działania podejmowane w ramach zajęć dydaktycznych i praktycznych (np. warsztaty kulinarne). Poznawanie produktów spożywczych pod względem smaku, zapachu, koloru czy konsystencji stanowi dla dzieci ciekawe doświadczenie, a dorosłych uczy spojrzenia na posiłek oczami dziecka. 

Kuchnia to tak naprawdę królestwo zmysłów. Niestety, bardzo często dla dzieci jest to przestrzeń mało dostępna, a posiłek kojarzy się z gotową potrawą, którą otrzymują na talerzu. W takiej sytuacji tym bardziej warto w ramach zajęć przedszkolnych rozbudzić dziecięcą wyobraźnię i wykorzystać naturalną ciekawość świata. Pozwólmy dzieciom wydłubywać pestki z owoców, dotykać miąższu, ścierać marchewkę na tarce, mieszać. Oswajanie za pomocą różnych zmysłów (węch, dotyk, wzrok, słuch) sprawia, że zajęcia z jedzeniem stają się świetną zabawą. 
 

Dziecko doskonale bawi się, ale to zabawa jest dla niego prawdziwą nauką, bo uczy się „niechcący”, a zapamiętuje „na zawsze”


Zachęcanie dzieci do kontaktu z różnymi produktami, zebranie nowych informacji o jedzeniu sprawia, że produkty spożywcze stają się dziecku bliższe, a poziom lęku, opór przed spróbowaniem również z czasem często wydaje się mniejszy. Również dla nas argumenty dziecka stają się bardziej zrozumiałe. Marchewka surowa i ugotowana to przecież zupełnie inna konsystencja – dotykanie ich pozwala na inne doznania czuciowe, obserwacje, a tym samym chęć zjedzenia. Jeśli dotykanie marchewki ugotowanej (miękkiej, wilgotnej) nie będzie dla dziecka przyjemnością, trudno oczekiwać, aby chciało ją skosztować. 
Ciekawą formą zajęć będą na pewno wszelkie zagadki z zamkniętymi oczami. 

Przykładowe zajęcia 

Dzieci mają zamknięte oczy i wyciągają kolejno różne produkty z torby (np. pieczywo, jabłko, gruszka, mąka, marchewka, papryka, cukierek), a następnie określają cechy produktu (twardy, miękki, zapach kojarzy mi się…, śliski, suchy, mokry itd.). 

Zrozumienie potrzeb dziecka, jego etapu rozwoju czy przyczyn odczuwanych lęków, szczególnie w początkowym etapie pobytu w przedszkolu, w okresie adaptacji, sprawia, że potrafimy mu pomóc, wiemy, jak postąpić prawidłowo, aby posiłek kojarzył się dziecku z przyjemnością. Bezpieczeństwo, spokój i znajomość produktów to kluczowe argumenty dla dziecka, by chciało spróbować nowego dania. 

„Przez odpowiednią literaturę dla dzieci kształtuje się smak przyszłego czytelnika”.
J. Brzechwa

Podobnie czytanie odpowiednich książek może okazać się doskonałą formą w procesie oswajania dzieci z mniej akceptowanymi produktami. Książka poruszająca tematy jedzenia to nie tylko książka kulinarna. Aktualnie na rynku dostępnych jest wiele publikacji z tematem jedzenia, posiłków w tle.

Zadania, jakie pełni odpowiednia literatura:

  • poszerzanie wiedzy z zakresu produktów spożywczych, które powinny być obecne w diecie małego dziecka, m.in. kasze, nasiona strączkowe, 
  • kształtowanie nawyków żywieniowych, 
  • dostarczanie wzorców spożywania wspólnych posiłków,
  • redukcja lęków przed spróbowaniem nowych produktów, 
  • omówienie sytuacji związanych ze spożywaniem posiłków w atmosferze bezpieczeństwa, bez poczucia presji i nacisków.

Metody pracy:

  • bajki, wierszyki, piosenki, 
  • materiały dydaktyczne, takie jak obrazkowa Piramida Zdrowego Stylu Życia, Talerzyk Zdrowego Żywienia z podziałem na poszczególne grupy produktów, kalendarze sezonowe.

W wieku przedszkolnym dzieci są bardzo otwarte na wszelkie ciekawostki dotyczące jedzenia, dlatego warto podczas zajęć edukacyjnych zainteresować się tym, co nowe i tajemnicze. W tym wypadku wszelkie zajęcia związane z tematem „Skąd się bierze jedzenie?” przybliżą dzieciom sposób uprawy, kraj pochodzenia wielu warzyw, owoców. 

Propozycje tematów:

  • „Od buraka do lizaka” – temat pokazuje, jak powstaje cukier. 

Wykorzystując wiersz Od buraka do lizaka, można omówić cały proces, począwszy od uprawy buraków na polu, do zakupu słodyczy w sklepie.

Od buraka do lizaka
Cukrowa wata, cukrowa wata,
Kręconą w bębnie kupuje tata.
Ja lubię watę, lubi też osa
Cukrowe nitki cieńsze od włosa.
Lecz nie wie osa, ja nie wiem też,
Skąd wziął się cukier. A czy Ty wiesz?
Rośnie na polu burak cukrowy,
Długo dojrzewa, aż jest gotowy.
Trzeba buraki z ziemi wyrwane
Zwieźć do fabryki cukrownią zwanej. 
Tam się je myje, kroi, szykuje
I coś jak kompot przygotowuje.
Na samym końcu z tego kompotu
Jest wreszcie cukier. Tyle kłopotu
Ma mnóstwo ludzi z takim burakiem,
Byś mógł się cieszyć jednym lizakiem.
Autor nieznany, Czasopismo „Ja” nr 8/89

 

  • „Wszystko się zaczyna od nasionka” – temat pokazuje dzieciom, jak rośnie fasola, dynia czy jabłko. Na przykładzie nasion białej fasoli można z dziećmi przygotować uprawę fasoli w przedszkolnym ogródku. Niezależnie od wielkości i czasu zbiorów, uzupełnieniem takich zajęć może być przygotowanie z dziećmi pysznej pasty z fasolą lub babeczek fasolowych. 
  • „Od ziarenka do bochenka” – jak powstaje chleb. Zajęcia przybliżają dzieciom proces uprawy zbóż, pozyskiwania mąki, pracy piekarza. Zajęcia można rozszerzyć o wycieczkę do piekarni, wypiek własnego chleba w przedszkolu lub w domu, degustację różnych wyrobów piekarniczych z różnorodnych mąk. Dla wielu dzieci, miłośników białego, pszennego pieczywa takie zaj...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy