Dołącz do czytelników
Brak wyników

Podstawa programowa

20 marca 2018

NR 33 (Styczeń 2018)

Zarys, szkic, konspekt, czyli krótki plan zajęć

0 37

Podstawa programowa nie jest dokumentem przeznaczonym do bieżącej pracy nauczyciela, nie zawiera bowiem opisu procesu uczenia, a jedynie cel ogólny, ogólne zadania przedszkola oraz zapis umiejętności i wiedzy dziecka, które idzie do szkoły. Zapisy podstawy można jednak wykorzystać jako inspirację do tworzenia dokumentacji pracy nauczyciela – zawierają one bowiem stosowny język wynikający z koncepcji pracy przedszkola.
 

Zarys, szkic, zapis zaplanowanych sytuacji edukacyjnych czy zajęć, które chcemy przeprowadzićw przedszkolu, w języku dydaktyki nazywamy konspektem. Oczywiście w trakcie realizacji konspektu aktywność dzieci koryguje jego treść, bo dzięki ich ekspresji twórczej i przyjętych w działaniu strategii uczenia się zabawa rozwija się często nie w takim kierunku, jak przewidywał nauczyciel. Jednakże konspekty wyznaczają w naszej pracy punkt odniesienia dla aktywności dzieci, porządkują realizację zadań wynikającą z przyjętego programu wychowania przedszkolnego, zabezpieczają planowość działań, ich powtarzalność, a przede wszystkim przemyślany zamysł kształcenia. 

Aktywność dzieci pod okiem pedagoga powinna być przemyślanym łańcuchem logicznych zdarzeń, których przebieg jest dla dzieci zrozumiały, ale przede wszystkim rozwojowy. Na przestrzeni ostatnich 20 lat w polskim systemie oświaty pojawił się nowy termin opisujący ten łańcuch logicznie powiązanych ze sobą zdarzeń podczas zajęć z dziećmi. Wydawnictwa wprowadziły do tzw. poradników metodycznych zamiast konspektu pojęcie scenariusza. Takie nowe nadanie znaczenia konspektom nie jest wcale złe; język, którym się posługujemy, zmienia się bowiem w czasie, a sama nazwa „scenariusz” narzuca jego treści jeszcze większe niż w konspekcie wymogi, ponieważ źródłem scenariusza powinna być fabuła, a elementy tejże fabuły, tak jak w filmie czy sztuce teatralnej, powinny być jeszcze bardziej zintegrowane, osadzone w procesie przyczynowo-skutkowym, podążające za logicznie rozwijającym się wątkiem. Gdy czytamy jednak treść scenariuszy w bardzo wielu opracowaniach metodycznych czy pedagogicznych, trudno nie zauważyć, że są zbiorem wielu ćwiczeń i zabaw, czasami aż za wielu, a ich istota wynikająca z tematu czy zintegrowanego sposobu ich realizacji zanika pod ciężarem ogromu treści w nich zawartych. Cóż, scenariusze filmowe także nie wszystkie są doskonałe, a umiejętność ich pisania nie należy do zadań łatwych. Także zajęcia zaproponowane dzieciom nie zawsze muszą być wielką, dalekosiężną ideą czy ambicją nauczyciela, ponieważ małe, krótkie sytuacje edukacyjne wypełnione ekspresją dzieci i ich pomysłami mają dla nich większe znaczenie niż pokaz wykorzystania narzędzi edukacyjnych na zamówienie. Przedszkole to miejsce całościowego wsparcia dzieci, przestrzeń bezpieczeństwa i zrozumiałej dla dziecka zabawy, w której największe znaczenie mają małe kroki, czyli tzw. sytuacje edukacyjne, okazje do uczenia, a nie wyreżyserowane i bardzo często przepisywane z gotowych wzorców, niedostosowane do potrzeb dzieci, narzucone zbiory zdań i ćwiczeń. 

Spróbujmy zatem wykorzystać język zapisów podstawy programowej do konstrukcji konspektu (scenariusza), który w swej strukturze przejrzysty i adekwatny do koncepcji kształcenia zawartej w podstawie programowej byłby realną pomocą dla nauczyciela w planowaniu dziecięcej przygody, na którą czeka każda dziewczynka i każdy chłopiec, przekraczając próg przedszkola. 

Temat konspektu to zapis daleki od typowych lekcji szkolnych. Najczęściej w postaci hasła lub krótkiego wypowiedzenia odnosi się do istoty tego, co się wydarzy, np. Spotkanie z listonoszem/lekarzem/policjantem, a także: Mieszkańcy kolorowego pudełka, Wiosna w ogrodzie itd. Tematy czerpiemy z życia, przede wszystkim z otoczenia dziecka, aby za ich przyczyną, bawiąc się, poznawało funkcjonalność świata. Źródłem tematów są zawsze zadania przedszkola zawarte w podstawie programowej, które w sposób bardziej rozbudowany i konkretny przedstawiają nam programy nauczania. Bardzo ważnym kolejnym elementem konspektu (scenariusza) jest cel ogólny, którego sformułowanie bywa często wielkim problemem. Dlatego tak ważne jest zrozumienie podstawy programowej, a przede wszystkim zawartego w niej celu ogólnego wychowania przedszkolnego. 

Cel ogólny konspektu (scenariusza) jest zawsze jeden, tak jak jeden jest cel ogólny wychowania przedszkolnego. Jeżeli chcemy zapisać wiele celów w konspekcie, będą one miały już wymiar uszczegółowiony. Ponieważ celem ogólnym wychowania przedszkolnego jest całościowe wsparcie rozwoju dziecka, celem ogólnym każdego zajęcia w przedszkolu powinno być zawsze całościowe wsparcie rozwoju dziecka. Oczywiście trzeba tutaj zaznaczyć, że to całościowe wsparcie, które otrzyma dziecko, będzie organizowane na podstawie różnorodnych propozycji zabaw, ćwiczeń czy doświadczeń, stąd przebieg zajęcia czy sytuacji edukacyjnej będzie codziennie nieco inny. Podstawa programowa określa charakter organizowanego całościowego wsparcia. Są to procesy: opieki, wychowania, uczenia się, nauczania, odkrywania i gromadzenia doświadczeń. Szerokie spektrum tych procesów podstawa opisuje w części „Zadania przedszkola”. Możemy z nich korzystać, tworząc cel ogólny konspektu (scenariusza) zajęć. 

Przykład pierwszy 

Cel ogólny konspektu (scenariusza) – całościowe wsparcie rozwoju podczas wycieczki do lasu. 

Cel ten określa, że dzieci otrzymają całościowe wsparcie w rozwoju podczas wycieczki do lasu, w jej trakcie uzbierają nowe doświadczenia w fizycznym, emocjonalnym, społecznym i poznawczym obszarze rozwoju. Jakie to będą doświadczenia, uzmysłowią nam cele szczegółowe, tzw. operacyjne. 

Przykład drugi

C...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy