Dołącz do czytelników
Brak wyników

Elementy integracji sensorycznej

4 lutego 2020

NR 54 (Luty 2010)

Zabawy wspierające rozwój schematu ciała

19

Nasze ciało cały czas wykonuje całą masę ruchów, nad którymi my, jako ludzie, zupełnie się nie zastanawiamy. Nieważne, czy wchodzimy po schodach, schodzimy ze stromej górki, posługujemy się sztućcami, prowadzimy samochód czy wykonujemy czynności bez kontroli wzrokowej. Nie ma znaczenia, czy jesteśmy wypoczęci, czy wręcz przeciwnie – zaspani i zmęczeni, działamy i radzimy sobie, a wszystko to ma miejsce za sprawą m.in. świadomości własnego ciała.

Świadomość własnego ciała rozwija się bardzo dynamicznie po przyjściu dziecka na świat, jednak już w życiu płodowym dzieje się naprawdę sporo, dzięki czemu schemat ciała tak małego dziecka, zaczyna się kształtować.

Płód w brzuchu mamy wykonuje całą serię ruchów, dotykowo zmaga się z własnym ciałem i bodźcami, dzięki czemu zaczyna czuć, co jest jego ciałem i do niego należy, a co przynależy do świata zewnętrznego. Wydaje się to nieprawdopodobne, ale to, że płód już w łonie matki ma swego rodzaju mapę własnego ciała, potwierdzają naukowcy zajmującego się zmysłem dotyku. Skoro płód, mimo panujących ciemności w łonie matki, jest w stanie wielokrotnie kierować palec w stronę ust i go ssać, i odnosi w tym zakresie sukces, a jest to celowy proces, to bardzo trudno nie zgodzić się, że ma w tym swój udział właśnie świadomość i obraz własnego ciała. Oczywiście należy podkreślić, że nie jest to idealna mapa ciała, ale dzięki aktywnościom podejmowanym po przyjściu na świat będzie się jeszcze doskonalić.

Schemat własnego ciała (somatognozja) to – jak podaje w swojej książce Martin Grunwald – fizyczne ja, to „(…) uzewnętrzniony obraz struktury własnego organizmu. Płód «wie», że posiada ciało, którego cechami charakterystycznymi są głowa, ramiona nogi itd. Świadomość własnego «ja» to uświadomienie sobie własnej egzystencji; coś w rodzaju pierwotnej «wiedzy», dającej pewność naszego istnienia jako pojedynczego organizmu”1. Bez schematu ciała nie jesteśmy w stanie mieć prawidłowej orientacji przestrzennej, a co za tym idzie, nie jesteśmy w stanie określać i opisywać położenia własnego ciała w stosunku do otoczenia.

Na to, jak będzie się rozwijał schemat ciała w życiu płodowym, nie do końca mamy wpływ, natomiast po narodzinach dziecka zdecydowanie możemy się do tego przyczynić. Noszenie małego dziecka, masowanie go, otulanie, stwarzanie warunków i zachęcanie do swobodnej aktywności ruchowej będzie w tym zakresie pomocne. Poznawanie schematu własnego ciała jest istotne dla każdego człowieka i jego funkcjonowania, ale w sposób szczególny jest istotne dla osób niewidomych. „Nauka schematu ciała jest pierwszym krokiem w złożonym procesie nabywania umiejętności w obszarze orientacji przestrzennej i poruszania się osób niewidomych”2. Poziom orientacji w schemacie własnego ciała jest ściśle uzależniony od doświadczeń, jakie zdobywamy w ciągu pierwszych miesięcy naszego życia.

Do czego jest nam potrzebny schemat ciała?

Prawidłowy rozwój schematu ciała pozwala na wykonywanie szeregu precyzyjnych i bardzo złożonych czynności. Schemat ciała sprawia, że funkcjonujemy. Nie tylko potrafimy wskazać i nazwać poszczególne części naszego ciała, ze szczególnym uwzględnieniem tych, które są po prawej i po lewej stronie. Schemat ciała pozwala nam również odnaleźć się w przestrzeni i określać relacje przestrzenne. To również schemat ciała sprawia, że czujemy się pewnie we własnym ciele, umożliwia nam nawiązywanie i podtrzymywanie relacji międzyludzkich, wpływa na płaszczyznę społeczną i emocjonalną człowieka. Ciężko by było wykonywać nam czynności motoryczne, zwłaszcza te najbardziej precyzyjne, nie czując swojego ciała, to jest po prostu niemożliwe. Dlatego warto również na etapie wychowania przedszkolnego wspierać rozwój świadomości ciała każdego dziecka.
Przykłady zabaw rozwijających schemat ciała:

  • Masaż z wykorzystaniem dłoni, piłek z kolcami, pędzli i masażerów.
  • Masaż z recyt...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy