Dołącz do czytelników
Brak wyników

Cykl z ekspertem PWN

20 marca 2018

NR 33 (Styczeń 2018)

Wspieranie rozwoju emocjonalno-społecznego dziecka w wieku przedszkolnym

0 423

Nauka w przedszkolu to dla dzieci ważny etap w rozwoju emocjonalno-społecznym. Placówka przedszkolna jest dla wielu z nich pierwszym miejscem, w którym mają możliwość codziennie spotykać rówieśników i spędzać z nimi dużą część dnia. To właśnie tam rodzą się pierwsze relacje koleżeńskie, przyjaźnie, maluchy odkrywają swoje zainteresowania, ale także doświadczają wielu sytuacji trudnych, takich jak rozstania z rodzicami na wiele godzin, konflikty, odrzucenie, porażki.  

W grupie przedszkolnej dzieci nie tylko rozwijają sferę poznawczą, lecz także (a może przede wszystkim) uczą się, jak funkcjonować w zróżnicowanym społeczeństwie.  Trzylatek rozpoczynający swoją przygodę z przedszkolem (a obecnie także dzieci młodsze) na początku, poza fascynacją nowym miejscem, przeżywa wiele trudnych chwil związanych z rozstaniem z osobami mu najbliższymi. W tym czasie bardzo pomagają dzieciom doświadczenia zdobyte podczas wcześniej zorganizowanych zajęć adaptacyjnych (kilku lub kilkunastu). Warto zauważyć, że już na tym etapie my, nauczyciele wychowania przedszkolnego, możemy wspierać rozwój emocjonalno-społeczny naszych przyszłych wychowanków poprzez:

  • przygotowanie rodziców do tego, co będzie się działo – należy omówić z nimi etapy adaptacji i zaproponować współpracę, polecić odpowiednie lektury na temat pierwszych dni w przedszkolu, zarówno dla dzieci, jak i rodziców;
  • stworzenie rytuałów grupowych, które będą powtarzane przez cały rok podczas regularnego uczęszczania do przedszkola. 

Przykładem takiego rytuału jest krąg poranny, podczas którego dzieci może witać maskotka/pacynka (nadajemy jej imię). Każde dziecko najpierw witane jest piosenką skierowaną do siebie (lub wierszykiem), a następnie zaznacza swoją obecność. W zależności od nazwy grupy i pomysłów nauczyciela dzieci mogą zawieszać na drzewie listki z imionami, wpuszczać do akwarium swoje „pływające” rybki, żabki do stawu, przyklejać smerfy do smerfowej wioski itp. 

Przykładowe piosenki/wierszyki na powitanie:

Witaj Kasiu, witaj Kasiu! (klaszczemy rytmicznie)
Jak się masz, jak się masz? (klaszczemy rytmicznie)
Wszyscy cię witamy, wszyscy cię witamy! 
(machamy do witanej osoby)
Bądź wśród nas, bądź wśród nas. 
(machamy do witanej osoby)
Adam musi być! (2 klaśnięcia)
Bez Adama nie można żyć! (2 klaśnięcia)
Więc śpiewaj z nami la, la, la, la! 
(dłonie „udają” śpiewanie na wysokości twarzy)
Adam niech żyje nam, hura! 
(na słowo „hura” podnosimy ręce do góry)

Ponadto dobrze jest wprowadzić proste zabawy z piosenką i gestem, które w dalszym, już przedszkolnym etapie będą wykorzystywane w ciągu dnia w różnych momentach. W przypadku małych dzieci dobrze sprawdzają się proste utwory, np. „Tu paluszek, tu paluszek…”, „W trawie w czasie deszczu chrapie ślimak…” ,„Marsz, marsz…” itp.

Kolejnym pomysłem na stały element dnia jest wprowadzenie obrazkowego dziennego planu aktywności, który dziecko poznaje podczas zajęć adaptacyjnych, a następnie spotyka się z nim w grupie przedszkolnej od malucha do starszaka. Powinien być on umieszczony w sali w taki sposób, by dzieci zawsze miały do niego swobodny dostęp. Dzięki takiemu rozwiązaniu przedszkolak może śledzić upływający czas, widzieć, co będzie działo się za chwilę, oczekiwać swoich ulubionych aktywności i rozpoznawać, że nadchodzi moment zakończenia zajęć i spotkania z rodzicami. Plany dzienne mogą przybierać różne formy, np. zbioru zdjęć/obrazków/znaków (np. PCS), które w mniej lub bardziej symboliczny sposób będą obrazowały dane aktywności w ciągu dnia. Ich postać zależy głównie od pomysłu nauczyciela, który, poznając swoich wychowanków, dostosowuje je do możliwości i potrzeb dzieci. W moich doświadczeniach pracy w przedszkolu sprawdza się plan w formie symboli PCS, którego poszczególne elementy mają wymiary 11 x 8 cm. Na odwrocie każdego znajduje się rzep, dzięki któremu wszystkie fragmenty można umieścić na podłużnym dywaniku o wymiarach 15 x 100 cm. Po każdej zakończonej aktywności dzieci wraz z nauczycielem zbierają się w kręgu, wybrany uczeń zdejmuje z planu symbol zajęć, które już się zakończyły, i wspólnie nazywają kolejne zadanie, właśnie się rozpoczynające.

Choć pierwsze tygodnie w przedszkolu są dla trzylatka niezwykle trudne ze względu na rozdzielenie fizyczne i psychiczne z bliskimi osobami z kręgu rodziny, pozwala mu to na wchodzenie w bliższe interakcje z rówieśnikami. Na początku dziecko potrzebuje wsparcia osoby dorosłej w nazywaniu własnych emocji i określeniu przyczyny ich pojawienia się. Otrzymana pomoc z czasem będzie miała wpływ na zwiększenie jego kompetencji społecznych. Nauczyciel może przygotować na tę okoliczność zestaw obrazków przedstawiających emocje (smutny, wesoły, rozzłoszczony, przestraszony itp.), by:

  • podejmować próby nazywania emocji razem z dziećmi, 
  • ćwiczyć z dziećmi mimikę, by w odbiciu lustrzanym widziały własne obrazowanie danej emocji, 
  • układać na arkuszu papieru ilustracje emocji – kilka takich samych i jedna inna – zadaniem dzieci będzie wskazanie tej niepasującej do pozostałych,
  • na bieżąco określać pojawiające się w grupie emocje i nazywać je, wspierając się przygotowanymi obrazkami.

Reakcje dziecka w tym wieku na bodźce emocjonalne często wymykają się spod jego kontroli, nadal ma ono trudności z zareagowaniem z odroczeniem, ale podjęte przez nauczyciela działania wspomagające z pewnością ułatwiają mu rozumienie tego, co przeżywa. 

Już w trzecim roku życia następuje stopniowe przyswajanie zasad pozwalających na funkcjonowanie w grupie, m.in. czekanie na swoją kolej, sprzątanie po zakończonej zabawie, dzielnie się zabawkami, przestrzenią itp. Czwarty rok życia to czas, gdy znacznie zwiększa się zdolność rozumienia i respektowania zasad społecznych, po to, by w wieku 5 i 6 lat mógł nastąpić dalszy rozwój moralny. 

Podobnie jak w przypadku planu dnia, tutaj także pomocne okazują się symbole PCS/ilustracje/zdjęcia obrazujące poszczególne zasady obowiązujące w danej grupie, umieszczone w dostępnym dzieciom miejscu. Ważne jest, by poświęcić czas na wprowadzenie i omówienie poszczególnych zasad, które mogą być sformułowane np. w taki sposób: jesteśmy dla siebie nawzajem uprzejmi; dbamy o ciszę; gdy jedna osoba mówi, pozostałe słuchają; dbamy o porządek; czekamy spokojnie na swoją kolej; pomagamy sobie nawzajem itp.

W młodszych grupach to nauczyciel wprowadza wszystkie zasady, których na początku jest niewiele (dwie lub trzy), natomiast w grupach starszych dobrze jest wspólnie z dziećmi ustalić obowiązujące reguły – można też wtedy zwiększyć ich liczbę oraz rozszerzyć je zgodnie z możliwościami rozwojowymi podopiecznych. Wspólne wprowadzenie zasad, podpisanie kontraktu w formie odcisku palca lub dłoni, przyklejenia kartki z imieniem lub własnoręcznego podpisu (w zależności od wieku i możliwości przedszkolaków) daje dzieciom poczucie współtworzenia grupy oraz możliwość poznania reguł obowiązujących w interakcjach społecznych. Dalszym etapem pracy z zasadami jest egzekwowanie ich konsekwentnego przestrzegania, by dzieci widziały sens i cel ich ustalenia i stosowania się do nich. Ważne jest, by działać głównie proaktywnie – chwaląc wychowanków, podkreślając, dlaczego ważne jest to, że przestrzegają zasad i co jako indywidualna jednostka i jako grupa otrzymują dzięki temu (dobra atmosfera, dużo radości w ciągu dnia, wiele miłych sytuacji, przyjemność ze ws...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy