Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zdrowe odżywianie dzieci

19 lutego 2021

NR 63 (Luty 2021)

Wpływ percepcji zapachu na akceptację pokarmów

4

W momencie przyjścia dziecka na świat zmysł węchu jest bardzo dobrze rozwinięty. Wszystko za sprawą tego, że początek kształtowania się zmysłu powonienia odbywa się we wczesnej fazie zarodkowej. Dosłownie pięć tygodni po zapłodnieniu pojawia się dołek nosowy, który z upływem czasu zaczyna stopniowo się pogłębiać i dzielić – wszystko po to, aby utworzyć prawdziwe nozdrza. Na tym samym etapie zaczynają powstawać węchowe komórki nabłonkowe. Już w jedenastym tygodniu komórki te osiągają dojrzałość, jednak dopiero kiedy nastąpi zakończenie procesu rozwoju biochemicznego, zaczną funkcjonować.

To, co wyróżnia komórki węchowe, to fakt, że są tworzone przez całe nasze życie. Zawsze jednak istnieje szansa trwałego uszkodzenia zmysłu węchu. Różnice w percepcji węchowej dzieci i osób dorosłych wynikają z degeneracji komórek, która odbywa się stopniowo, ale zaczyna się naprawdę wcześnie, bo już w środkowym okresie dzieciństwa. Na upośledzenie zmysłu węchu mają wpływ takie czynniki jak zanieczyszczenie środowiska czy przebywanie w pomieszczeniach, w których unosi się dym tytoniowy, jak również oczywiście samo palenie papierosów1. Musimy pamiętać, że zaburzenia węchu mogą być również spowodowane ostrymi infekcjami wirusowymi dróg oddechowych czy przewlekłymi stanami zapalnymi błony śluzowej nosa i za-
tok przynosowych, a nawet urazami podstawy czaszki. Zaburzenia węchu obserwujemy też w niektórych zespołach wad wrodzonych, np. w zespole Downa2

POLECAMY

Układ limbiczny to ośrodek, do którego trafiają zapachy, a ponieważ układ ten stanowi centrum emocji, pamięci i uczenia się, to właśnie zapachy budzą w nas najwięcej emocji, skojarzeń3

To właśnie dlatego pewne pokarmy potrafią przywołać w nas miłe wspomnienia z dzieciństwa, a także wydarzenia nieprzyjemne. Wspomnienia i emocje pojawiają się nie tylko podczas wąchania pokarmów, ale też wtedy, kiedy czujemy inne wonie, np. kosmetyk, który kojarzy nam się z zapachem ukochanej babci, bo właśnie takiego lub podobnego używała.

Podobno nos człowieka jest w stanie wychwycić i rozróżnić więcej niż bilion rodzajów zapachów. To oczywiście zdecydowanie więcej niż w przypadku zmysłu smaku. Dzięki temu, że wrażenia smakowe i węchowe są ze sobą powiązane, możemy bardziej cieszyć się i delektować pokarmami, które spożywamy. 

Podobno nos człowieka jest w stanie wychwycić i rozróżnić więcej niż bilion rodzajów zapachów. To oczywiście zdecydowanie więcej niż w przypadku zmysłu smaku. Dzięki temu, że wrażenia smakowe i węchowe są ze sobą powiązane, możemy bardziej cieszyć się i delektować pokarmami, które spożywamy. Działa to niestety również w drugą stronę – kiedy mamy katar i nasz nos jest mało drożny, tracimy również smak. 

Węch odgrywa praktycznie pierwszoplanową rolę w zachowaniach żywieniowych i ma to poparcie w badaniach. Oczywiście wybory żywieniowe zależą od naszych doświadczeń, świadomości czy cech osobowościowych człowieka, ale to ekspozycja na zapach w dużej mierze sprawia, że mamy apetyt. Zmysł węchu nie służy jednak wyłącznie do tego, aby czuć ładne zapachy, jego rolą jest również informowanie nas o zagrożeniu. Jeśli czujemy zapach przypalonego mleka, prędko kierujemy się do kuchni, aby ratować zawartość garnka i sam garnek. Jeśli czujemy zapach dymu, rozglądamy się badawczo, szukając źródła jego pochodzenia. Kiedy w lodówce odkrywamy zapomniane danie, oceniamy je nie tylko wzrokiem, ale właśnie – a może przede wszystkim – węchem. Jeśli zapach jest nieprzyjemny, wiemy, że to danie jest zepsute. Bardzo często zmysł węchu pozwala nam oceniać niebezpieczeństwo, kiedy inne zmysły nie są w stanie go jeszcze przez długi czas wykryć. 

Przetwarzanie bodźców węchowych nie zawsze przebiega prawidłowo. Zdarza się, że zapachy, które nas urzekają, którymi się zachwycamy i delektujemy, dla innych stanowią nieprzyjemną woń i powodują niekiedy mdłości czy odruchy wymiotne. Dzieje się tak w przypadku osób nadwrażliwych na bodźce zapachowe. Osoby te wyczuwają pewne zapachy zdecydowanie szybciej, są wyczulone do tego stopnia, że mogą rezygnować z przebywania w miejscach, w których zapach jest intensywny.

Dyskomfort spowodowany pewnymi zapachami lub ich nadmiarem może wpływać na poziom pobudzenia tych osób, może powodować niepokój, a nawet obniżać zdolność skupienia uwagi. Dzieci nadwrażliwe na bodźce zapachowe potrafią powiedzieć wprost, że ktoś brzydko pachnie. Ta grupa osób może rezygnować z jedzenia pewnych pokarmów właśnie z powodu charakterystycznych zapachów. Ser, wędliny, ryby, bigos, gotujący się kalafior, jak również mniej intensywnie pachnące pokarmy, np. banan, mogą być na stałe wykluczane z repertuaru pokarmowego. Osoby te niejednokrotnie nie są w stanie nie tylko smakować takich dań, ale też przebywać w pomieszczeniu,...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy