Dołącz do czytelników
Brak wyników

Kulturalny maluch

20 marca 2018

NR 33 (Styczeń 2018)

W teatrze wyobraźni
radio jako sprzymierzeniec w rozwoju i wychowaniu dziecka

0 283

Radio – jeden z najpopularniejszych środków masowego przekazu – od 2012 roku ma swoje wielkie święto. 13 lutego obchodzimy Światowy Dzień Radia. To ważne wydarzenie dla wszystkich ludzi, pasjonatów swojego zawodu, którzy z dużą pieczołowitością i zaangażowaniem przygotowują dla nas codzienne audycje. Celem święta jest promowanie radiofonii i podkreślenie jej znaczenia we współczesnej historii.

Nie znam zbyt wielu osób, które nie lubiłyby słuchać radia. Radioodbiorniki goszczą niemalże w każdym domu, w większości miejsc pracy. Są środkiem tanim i łatwo dostępnym. Radio towarzyszy nam wszystkim w wielu okolicznościach, słuchamy go niemal wszędzie, zarówno w zaciszu domowym, jak i w pracy, w trakcie podróży, jazdy samochodem. Lubimy je za szybkość przekazu informacji, dobrą dawkę muzyki, promocję aktualnych wydarzeń kulturalnych, konkursy. Od lat radio oferuje nam różne audycje o charakterze publicystycznym, edukacyjnym, muzycznym oraz artystycznym, które rozpowszechnia i adresuje do różnorodnego i nieograniczonego kręgu radiosłuchaczy. Do najpopularniejszych form audycji radiowych zalicza się: komunikaty, dyskusje, wywiady, magazyny, reportaże oraz słuchowiska. Te ostatnie z największą mocą oddziałują na odbiorców. Są jednym z najpiękniejszych domowych teatrów wyobraźni. W ofercie radia znajdziemy dobrą porcję programów dla dorosłych, a także wiele audycji i słuchowisk skierowanych do najmłodszych odbiorców. Programy dla dzieci oferuje m.in. Polskie Radio – te ciekawe i lubiane odnajdziemy w radiowej Jedynce i Trójce. Oferowane audycje Polskiego Radia skierowane do dzieci są bezpieczne, pozbawione agresji, uczące kultury słowa. Wszystkie audycje tworzone są we współpracy z doświadczonymi pedagogami, przygotowywane są w taki sposób, żeby tworzyły wyobraźnię i doskonaliły zmysły. Z bogatej oferty audycji dla dzieci korzystają nie tylko rodzice. W Polsce 500 placówek przedszkolnych w ramach projektu Bezpieczne media współpracuje z Polskim Radiem, które uruchomiło nowy program skierowany do dzieci i ich rodziców – Polskie Radio Dzieciom. Zapewnia on bogatą ofertę różnorodnych audycji i – co najważniejsze – nadawany jest bez reklam. W ramówce znajdują się programy rozwijające kreatywność i zdolności artystyczne, audycje muzyczne, edukacyjne, a w paś-
mie wieczornym – specjalna oferta dla rodziców. Stałe miejsce w ramówce znajdują też najwspanialsze słuchowiska Polskiego Radia. W ramach realizowania projektu nauczyciele słuchają audycji, rozmawiają o nich z dziećmi i na jej podstawie przeprowadzają różne aktywności. 

Czy współczesne pokolenie dzieci lubi słuchać radia? Większość dzieci w młodszym wieku posiada już pewien zasób doświadczeń związanych ze słuchaniem radia, wyniesionych głównie z domu rodzinnego. Są rodziny, w których wybiórczo włącza się odbiornik tylko na ulubione audycje, nadawane o stałych porach w ciągu dnia lub w określone dni tygodnia. U innych radio włączone jest stale i służy jako tło do wykonywana codziennych czynności. O tym, ile czasu dziecko przeznacza na słuchanie radia we własnym domu, jakie audycje i programy są mu dostępne, decydują wyłącznie rodzice. Chcąc wzbudzić w dziecku zamiłowanie do słuchania wartościowych programów, należy zwrócić uwagę na kilka istotnych wskazówek. Dotyczą one zarówno rodziców, jak i pedagogów wykorzystujących to popularne medium do celów dydaktyczno-wychowawczych.

Czy radio jako jeden z najważniejszych środków masowego przekazu może odegrać istotną rolę w procesie wychowania i rozwoju dziecka? Czy dziecko, słuchając programów radiowych, może doskonalić funkcje poznawcze, zmysły, zdobywać odpowiednie umiejętności, kształtować postawy społeczne, nabywać wiedzę? Czy można wykorzystać radio jako sprzymierzeńca w kształtowaniu procesów intelektualnych, emocjonalnych i wychowawczych?

 

Po pierwsze 
Należy uwzględnić obecność dorosłego w czasie odbioru przez dziecko programów przeznaczonych dla najmłodszych; pozwoli to na aktywne uczestniczenie w całym procesie rozwoju osobowości dziecka. 
Wspólne słuchanie buduje więzi rodzinne, rozwija ambicje, a także pomaga kształtować światopogląd. 

Po drugie 
Należy dobierać odpowiednio wartościowe audycje, posiadające walory wychowawcze i przesłanki dydaktyczne, które będą wpływały na kształtowanie prawidłowych wzorów mowy polskiej, pobudzały dziecko do różnego rodzaju aktywności. Właściwy dobór treści przekazywanych na drodze odbioru słuchowego pobudza także sferę przeżyć estetycznych, wyzwala inicjatywy twórcze, w tym artystyczne, wpływa na rozwój mowy. 

Po trzecie 
Spośród słuchowisk warto wybrać takie pozycje literatury, które zachwycą bogactwem wątków, oczarują niezwykłością miejsca, ale też ukażą prostotę codziennego życia.

Po czwarte 
Z wielości programów należałoby wybrać te przeznaczone dla najmłodszych dzieci, zgodnie z ich możliwościami percepcyjnymi, wspólnie ustalić, których audycji będą słuchać i kiedy, i nadać temu charakter stałej umowy. Pozwoli to doskonalić koncentrację uwagi podczas oczekiwania na odbiór ulubionego nagrania. 

Po piąte 
Dobrze byłoby przedłużyć wpływ wysłuchanej formy audycji poprzez zaaranżowanie rozmowy na jej temat oraz zachęcanie dziecka do dalszych aktywności związanych z wysłuchanymi treściami. Można sprowokować również najmłodszych do dyskusji. Takie działania mogą mieć wpływ na wyrabianie aktywnej postawy dziecka, a w przyszłości postawy krytycyzmu wobec odbieranych treści.

Po szóste 
Dobrze byłoby unikać łączenia słuchania wybranych audycji z innymi czynnościami (jedzenie, sprzątnie). Dziecko 
od początku powinno koncentrować swoją uwagę na wybranych treściach, nie gubiąc przy tym wątku.

 

Okazuje się, że odpowiedzi na te pytania nie muszą być czysto retoryczne. Ze względu na formy oddziaływania radio wpływa na odbiorcę nie tylko w dziedzinie informowania, komentowania, dostarczania relaksu. Jego wszechobecność uwypukla również wymiar pedagogiczny. Radio wraz ze swoimi walorami przekazu, powszechnością, wzrostem intensywności oddziaływań, atrakcyjnością dostarczanych informacji, treści kształcących i wzorów wychowawczych zdecydowanie wywiera wpływ na rozwój różnych sfer osobowości dziecka. Funkcjonalność radia sprawia, że jest ono wykorzystywane do celów dydaktyczno-wychowawczych najczęściej w ramach programów oświatowych. Audycje radiowe – a w szczególności te o charakterze artystycznym – słuchowiska, wpływają m.in. na:

  • Jakość mowy – są źródłem promowania dobrych wzorów mowy polskiej. Należy pamiętać, że wszelkie słuchowiska radiowe wykonywane są przez profesjonalnych, najlepszych aktorów, którzy posługują się językiem literackim o wysokiej kulturze artystycznej; również dziennikarze radiowi dysponują dobrą dykcją, ładną barwą głosu, dbają o kulturę słowa. Ze względu na prymat słuchu radio oddziałuje na odbiorcę nie tylko poprzez wypowiadane słowo, lecz także zaangażowanie nadawcy wyrażone intonacją głosu. O wielu dziennikarzach możemy śmiało powiedzieć, że są mistrzami mowy polskiej, posługują się językiem ojczystym z dużą maestrią i pasją. Warto dodać, że redaktorzy prowadzący audycje dla dzieci w Polskim Radiu (Katarzyna Stolarczyk „Zagadkowa niedziela”) są laureatami plebiscytu na najlepiej mówiących Polaków i zdobywają tytuły Kuźni Mistrzów Mowy Polskiej. 
  • Kształtowanie wrażliwości słuchowej – sztuka radiowa to przede wszystkim bogactwo dźwięków: jako środek ekspresji wyraża się słowem, muzyką, efektami akustycznymi oraz głosem ludzkim z całym bogactwem jego brzmienia, głosem pozbawionym mimiki, gestu i wymowy oczu, apeluje ona zatem do słuchu dziecka. Słuchając radia, najmłodsi odbiorcy wsłuchują się w odgłosy natury, rozpoznają dźwięki wydawane przez różne przedmioty, wyróżniają szmery realistyczne, gwar, a także uczą się obcować z ciszą. 
  • Doskonalenie umiejętności uważnego słuchania – niezbędnego narzędzia dobrej komunikacji. Podczas słuchania radia dziecko nie ma możliwości przerywania osobom mówiącym, nie wypowiada własnego zdania czy opinii, zakotwicza uwagę wyłącznie na słowie mówionym, w zapamiętywanie treści zostaje zaangażowana pamięć słuchowa. 
  • Rozbudzanie wyobraźni – słuchanie radia to prawdziwa uczta dla wyobraźni. Intonacja dźwiękowa buduje emocjonalny charakter doznań, pobudza do wysiłku intelektualnego. Jako żywe zjawisko angażuje ona umysł dziecka w sposób twórczy, musi ono wyobrazić sobie prezentowane w audycji osoby, sytuacje, w których się znalazły, wydarzenia, miejsca. Dźwiękowa magia przekazu daje poczucie swoistej obecności, bezpośredniej więzi i nieskrępowanego kontaktu. Dziecko może zanurzyć się w unikalnej przestrzeni różnorodnych brzmień i w granicach swoich możliwości percepcyjnych wyobrazić sobie to, co chce i jak chce.
  • Doskonalenie umiejętności recytacji – aktywne uczestnictwo w przekazie radiowym umożliwia dzieciom słuchanie utworów literackich w wykonaniu profesjonalnych aktorów, od których mogą uczyć się wzorowej recytacji, 
  • Rozwój myślenia – wizualność radia sprzyja doskonaleniu tej funkcji poznawczej. Apelowanie wyłącznie do słuchu odbiorcy, posługiwanie się z konieczności skrótami myślowymi, symbolami zmusza dzieci do myślenia pojęciami, do przyswajania ich sobie, co w rezultacie pomaga w rozwoju mowy, nauce trudnych słów, zwrotów językowych, ich struktury gramatycznej i stylistycznej.
  • Wzbogacanie zasobu pojęć – stały kontakt z żywą mową, z treściami bogatymi o nowe wyrażenia wyzwala ciekawość dziecka, pytania o znaczenia słów, co buduje świadomość językową i prowadzi do wzbogacania słownictwa. Poprzez wykorzystanie wzorcowych przykładów mowy mały słuchacz uczy się nowych słów, przydatnych zwrotów, sformułowań, a także umiejętności formułowania pytań, stosowania zwrotów grzecznościowych. Bogate w piękne zwroty i wyrażenia utwory bajkowe i baśniowe prezentowane w słuchowiskach doskonalą z kolei umiejętność posługiwania się związkami frazeologicznymi, są również przykładem jasnego i czystego stylu, poprawności gramatycznej języka.
  • Doskonalenie koncentracji – ukierunkowanie czynności poznawczych na zjawiska i wydarzenia oraz na stany psychiczne sprzyja koncentracji myśli na danych treściach, wzmacniając uwagę. Dzieje się to podczas słuchania audycji, ale również w czasie oczekiwania na jej odbiór (jeżeli dziecko zostało „zarażone” cyklicznym słuchaniem wybranych przez siebie audycji). 
  • Rozwijanie uwagi dowolnej – w trakcie odbioru audycji dzieci silnie koncentrują się na bodźcach słuchowych, muszą wykonywać polecenia płynące z radia, najmłodsi zdają sobie sprawę, że gdy się zgubi wątek, trudno będzie im go odtworzyć.
  • Doskonalenie pamięci – mały odbiorca sztuki radiowej musi zapamiętać treść wysłuchanej audycji, imiona postaci, wydarzenia, zdobytą wiedzę będzie musiał bowiem wykorzystać przy rozmowach, do argumentowania swojego stanowiska, w pracach plastycznych.
  • Kształtowanie zachowań moralno-społecznych – uważne słuchanie audycji stwarza poczucie więzi z jej bohaterami, dziecko może się z nimi solidaryzować lub odrzucać ich decyzje i postawy, trafnie oceniając ich zachowanie, kształtuje swój stosunek do naczelnych wartości, jakimi są piękno, prawda, dobro, sprawiedliwość.
  • Relaksację – potrafią wprowadzić małego odbiorcę w dobry nastrój, zadumę. To ciekawa forma zasłużonego odpoczynku w ciągu dnia.
  • Kształtowanie gustu literackiego – dają możliwość kontaktu współczesnego dziecka z różnymi rodzajami i gatunkami literackimi, pozwalają na ocenę, umożliwiają sztukę wyboru tego, co dziecko interesuje. Audytywne środki przekazu pobudzają wszelkie procesy psychofizyczne, wpływając na całokształt zachowania dziecka. Przyczyniają się pośrednio do rozwijania jego osobowości, inteligencji, mowy, pobudzają sferę przeżyć estetycznych, wyzwalają inicjatywy twórcze. W dobie dominującej funkcji telewizji zbyt mało uwagi poświęca się radiu. A przecież oprócz swojej funkcji wychowawczo-dydaktycznej odgrywa ono ważną rolę w propagowaniu i tworzeniu kultury. Swoją misję kulturotwórczą spełnia poprzez:
  • promowanie ciekawych pozycji literatury dziecięcej, rozbudzając tym samym zainteresowania literackie, a w dłuższej perspektywie czytelnicze,
  • rozbudzanie kultury muzycznej dziecka,
  • informowanie o nowościach na rynku wydawniczym, fonograficznym, o ogólnopolskich projektach edukacyjnych organizowanych przez instytucje kulturalne, np. „Operowy zawrót głowy”,
  • umożliwianie kontaktu z ciekawymi ludźmi, którzy opowiadają o swoich pasjach (gośćmi audycji dla dzieci są podróżnicy, artyści, konferansjerzy itd.),
  • promowanie wydarzeń kulturalnych, premier teatralnych, kinowych,
  • dostarczanie informacji o ota...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy