Dołącz do czytelników
Brak wyników

Przedszkole od kuchni

4 lutego 2020

NR 54 (Luty 2010)

W kolorowym świecie witamin

206

W codziennej pracy, przy wielu okazjach rozmawiam z dziećmi o tym, w jaki sposób jedzenie wpływa na ich zdrowie i prawidłowy rozwój. Omawiamy znaczenie poszczególnych produktów spożywczych (nabiał, kasze, warzywa, owoce itd.), chcąc w ten sposób również zachęcić dzieci do spożywania różnorodnych potraw. Jak się jednak okazuje, często dla nas – osób dorosłych – świadomość tego, które produkty są zdrowe, a których należy unikać, nie przekłada się na prawidłowy sposób odżywiania. Finalnie, efekt jest taki, że porcja, szczególnie warzyw, jest znacznie poniżej zalecanej ilości.

Wprzypadku dzieci tym bardziej należy mieć na uwadze, że argumenty odnoszące się do zdrowia będą istotne, ale dopiero sposób, w jaki zaprezentujemy dane produkty, skojarzenia, jakie dzieci będą miały w stosunku do danej potrawy, sprawią, że przedszkolaki chętniej będą sięgać po określone produkty. 
 

POLECAMY

Dzieci jedzą to, co lubią, a lubią to, co znają, co dobrze im się kojarzy i co wzbudziło ich zainteresowanie. 


Przykładowo szpinak podany jako dodatek do obiadu nie będzie zaakceptowany, ale już „zupa ufoludków” czy popularna „zupa Shreka” z dodatkiem szpinaku, brzmi bardziej przyjemnie i przekonująco. 

Zajęcia prowadzone w przedszkolach powinny przede wszystkim rozbudzać różne zmysły (wzrok, węch, smak, zapach). Zróżnicowane kształty i barwy zachęcają najmłodszych do dotykania, wąchania czy próbowania. Równie ważne jest, aby produkty spożywcze były podane w różnorodnej formie, zmiennej konsystencji. Dla małego dziecka marchewka starta w formie surówki, a marchewka ugotowana, np. w zupie, to zupełnie inne warzywo. 
To tłumaczy sytuację, gdy zaskoczeni rodzice zastanawiają się, jak to jest, że dziecko zje produkt w danej potrawie (właściwy dla tej potrawy sposób podania), a odmówi spożycia, gdy ten sam produkt jest podany w innym daniu (w innej formie, konsystencji). 

Należy również pamiętać o kluczowej roli dotyku, który pozwala dzieciom dokonać podziału na produkty spożywcze uznane za tzw. bezpieczne, przyjemne i na takie, które są nieprzyjemne w dotyku, a tym samym niepewne. Dla części dzieci banan jest słodkim owocem, ale dla innych dzieci w dotyku okaże się lepki, brudzący ręce, mało przyjemny, a więc w konsekwencji odmówią zjedzenia. Podobnie soczyste owoce – dla części dzieci będą kojarzyć się z sokiem, który cieknie po paluszkach i brudzi ręce. Tak samo drobne pesteczki, nasionka, obecne np. w truskawkach, kiwi, sprawiają, że dzieci nie chcą skosztować tych produktów, mimo że są zdrowe, słodkie i chętniej zjedzone np. w daniach miksowanych, w których pestki nie są tak bardzo wyczuwalne. 

Czy możemy coś zrobić, aby zwiększyć liczbę warzyw i owoców w diecie małych dzieci, wzbudzić zainteresowanie mniej akceptowanymi produktami?

Oczywiście, że tak! 

Zdecydowanie dobrym pomysłem będą tematyczne zajęcia, które wyjaśniają dzieciom, gdzie „mieszkają” witaminy i w jaki sposób wpływają na nasze zdrowie. Wszelkie gry, wierszyki, rymowanki, będą stanowiły ciekawe urozmaicenie. Poprzez aktywną formę zajęć można dzieci zapoznać z bogactwem owoców, warzyw, zwracając szczególną uwagę na produkty sezonowe, lokalne. 

W rozporządzeniu dotyczącym żywienia zbiorowego1 określono, że w każdym posiłku mają znaleźć się warzywa i/lub owoce, a w całodziennej racji powinno być przynajmniej pięć porcji. Warto pamiętać o proporcji warzyw do owoców, z przewagą dla warzyw, z uwagi na znaczny udział cukrów prostych w owocach. W jadłospisie dekadowym należy planować warzywa w różnej gamie kolorystycznej (żółte, pomarańczowe, białe, czerwone, zielone), gdyż każda z grup ma inne witaminy i składniki mineralne. Ponadto trzeba pamiętać, że witamina C, w którą bogata jest ta grupa, nie jest odporna na wysoką temperaturę, więc warto planować w jadłospisie warzywa nie tylko gotowane, lecz także surowe.

Szczególnie cenne i niezastąpione w jesiennym i zimowym jadłospisie powinny być warzywa kwaszone: oczywiście kapusta, ale również buraki, selery. Dostarczają one witaminy C, jak również witamin z grupy B, które zapewniają korzystny skład bakterii w przewodzie pokarmowym i tym samym wspomagają odporność, poprawiają trawienie. 

Częste pytanie, które pada podczas konsultacji żywieniowych, to: „Jak przekonać dziecko do zjedzenia warzyw?”.

Zdecydowanie fakt, że dziecko nie lubi określonych produktów, nie jest podstawą do ich eliminacji czy ograniczenia z jadłospisu. Oczywiście należy uszanować preferencje smakowe. W końcu nie każdy musi lubić marchewkę, ale jeśli obserwujemy wyraźną, utrzymującą się niechęć do jedzenia warzyw, wówczas warto zastanowić się, czy dana forma podania jest dla dziecka atrakcyjna. Jeśli obserwujemy podczas posiłków większe zainteresowanie potrawami takimi jak zapiekanki, koktajle, to może się okazać, że w tej formie wprowadzimy większą część warzyw, a surówki będą dodatkiem do obiadu.

W wieku przedszkolnym dziecko dobrze wie, jakie potrawy lubi jeść, i nie jest szczególnie chętne do poznawania nowych smaków. Zdecydowanie łatwiej jest przekonać do próbowania nowości, jeśli dany produkt połączymy z innym ulubionym warzywem lub owocem (np. banan jako podstawa w koktajlach z dodatkiem warzyw). 

Sprawdzone zasady dla nauczycieli i rodziców, jak wprowadzić więcej warzyw do diety dziecka:

  • LICZBA PRÓB: aby dzieci chciały się przekonać do nowego smaku, potrzebują wielu prób, różnych okazji do spróbowania danego produktu, szczególnie, jeśli smakiem odbiega od tych, które dobrze i bezpiecznie się kojarzą, czyli od smaku słodkiego. 
  • UROZMAICENIE: nie unikamy tych produktów, które dziecko odrzuca. W ten sposób tylko utrwalamy takie zachowania. Starajmy się zachęcić, pokazując produkty w różnej formie, angażując dzieci w sposób przygotowania dania (w domu lub warsztaty kulinarne w przedszkolu).
  • IM WIĘKSZY NACISK, TYM WIĘKSZY OPÓR: im częściej dziecko słyszy pytanie „ile zjadłeś?”, komentarz „nic nie spróbowałeś” albo groźbę „nie odejdziesz od stołu, jak nie zjesz”, tym gorsze będzie miał wspomnienia z takich posiłków i zniechęci się do podejmowania kolejnych prób.
  • WAŻNE SĄ CZAS I TEMPO WPROWADZANYCH ZMIAN:  nowe warzywa dołączajmy do diety dziecka stopniowo, nie więcej niż jedno podczas jednego posiłku. 
  • SAMODZIELNOŚĆ: na ile to możliwe, urozmaicajmy sposób podawania posiłków, tak aby w jak największym stopniu móc zaangażować dzieci w proces nakładania. Tym samym akceptujemy wielkość porcji, jaką sobie w tym momencie dziecko samo dzielnie nałoży. Unikamy komentarzy w stylu „dlaczego tak mało?”, „weź więcej”. Możliwość wyboru i samodzielne podejmowanie decyzji w takim zakresie sprawią, że z czasem dziecko samo zacznie chętniej sięgać po nowe smaki.
  • ESTETYKA NA TALERZU: chcąc zwiększyć zainteresowanie potrawą, zadbajmy o to, aby posiłki lepiej się prezentowały. Różnorodna kolorystyka, szczególnie w przypadku dzieci, zwiększy zainteresowanie i pobudzi ich apetyt.
  • ATMOSFERA: miła, spokojna i bezpieczna atmosfera sprzyja jedzeniu i przywołuje dobre wspomnienia
  • MODELOWANIE: gdy jemy ten sam posiłek, dziecko czuje się bezpiecznie i ma większą odwagę do próbowania nowych smaków. Dzieci najlepiej uczą się przez obserwację. Jeżeli rodzice już w domu dają dobry przykład, jedząc warzywa, dodając je do każdego posiłku, to również dla dziecka takie zachowanie stanie się normą. 
     

DODATEK: poradnik serwowania owoców i warzyw

Aby zachować walory zdrowotne warzyw i owoców, należy przestrzegać pewnych reguł:

  • Ze względu na szybkie straty witaminy C kroimy warzywa i owoce bezpośrednio przed spożyciem, a do obierania, krojenia czy rozdrabniania używamy noży i narzędzi ze stali nierdzewnej.
  • Warzywa i owoce powinny być świeże i dobrze umyte, unikamy moczenia w wodzie (tracą wówczas witaminę C).
  • Najlepiej spożywać, warzywa, owoce w formie surowej, a jeśli je gotujemy, to w małej ilości wody i krótko.
  • Unikamy dostępu powietrza, światła i ciepła do obranych i pokrojonych warzyw oraz owoców (zawsze należy je przykrywać i schładzać, ale nie moczyć w wodzie). 


Scenariusz zajęć

Cele szczegółowe:
Dziecko:

  • nazywa owoce, warzywa, 
  • określa kształt, kolor warzyw,
  • rozpoznaje warzywa po kształcie i zapachu,
  • rozumie dlaczego należy jeść dużo warzyw, owoców,
  • rozwiązuje zagadki.

Rozpoczęcie zajęć

Nauczyciel wprowadzając dzieci w różnorodny świat witamin, zadaje pytanie: „Które warzywo jest najzdrowsze na świecie?”. Prosi dzieci o wysłuchanie wiersza, aby mogły na koniec udzielić poprawnej odpowiedzi. 

Stanisław Kraszewski, 

Witaminowe abecadło

Oczy, gardło, włosy, kości
zdrowsze są, gdy A w nich gości.
A w marchewce, pomidorze,
w maśle, mleku też być może.
B – bądź bystry, zwinny, żwawy
do nauki i zabawy!
W drożdżach, ziarnach i orzeszkach,
w serach, jajkach B też mieszka.
Naturalne witaminy
lubią chłopcy i dziewczyny.
Bo najlepsze witaminy
to owoce i jarzyny.
C – to coś na przeziębienie
i na lepsze ran gojenie.
C: porzeczka i cytryna,
świeży owoc i jarzyna!
Zęby, kości lepiej rosną,
kiedy D dostaną wiosną.
Zjesz ją z rybą, jajkiem, mlekiem.
Na krzywicę D jest lekiem.
Naturalne witaminy
lubią chłopcy i dziewczyny.
Mleko, mięso, jajka, sery,
w słońcu marsze i spacery.

Nauczyciel zadaje pytania w celu omówienia wiersza:

  • Co należy jeść, aby być zdrowym?
  • Jakie warzywa i owoce pojawiły się w wierszu?
  • Dlaczego tak ważne jest jedzenie warzyw i owoców?
  • Które z warzyw i owoców najbardziej lubicie? 
  • Czy spożywacie warzywa i owoce każdego dnia? W jakiej formie? 
  • Które warzywo jest najzdrowsze na świecie ?

W nawiązaniu do treści wiersza nauczyciel zwraca uwagę, że nie ma takiego warzywa ani owocu. Każde warzywo, owoc skrywa w sobie mnóstwo witaminowych skarbów. Każda witamina jest dla nas tak samo ważna. Gdy chcemy zdrowo się odżywiać, powinniśmy spożywać różne kolorowe owoce i warzywa. 

Zadanie: Czy kolor ma znaczenie?

Potrzebne akcesoria: ilustracje kolorowych warzyw i owoców w 5 kolorach (białe, żółto-pomarańczowe, zielone, czerwone, fioletowe), kolorowe kartki wg wyżej wskazanych kolorów.Obecność naturalnych barwników w owocach i warzywach jest niezwykle ważna dla naszego zdrowia. Kolory wskazują, jakie są specyficzne właściwości konkretnych gatunków. Wyróżniamy 5 kolorów warzyw i owoców. Nauczyciel rozkłada 5 kolorowych kartek (biały, pomarańczowy, czerwony, zielony, fioletowy). Pyta dzieci, jaki jest ich ulubiony kolor.  Dzieci losują ilustrację owoców, warzyw i dzielą wg kolorów. Następnie wskazują w każdej grupie zebranych produktów swoje ulubione lub takie, które chciałyby spróbować. 

  • Fioletowe i granatowe – borówka amerykańska, czerwona kapusta, czarne jagody, ciemne winogrono, bakłażany, śliwki, czarna porzeczka, jeżyny.
  • C...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy