Dołącz do czytelników
Brak wyników

Cykl z ekspertem PWN

15 marca 2018

NR 31 (Listopad 2017)

Twórcze zabawy przedszkolaków

734

Jednym z zadań stawianych przed nauczycielem przedszkola jest tworzenie sytuacji edukacyjnych budujących wrażliwość estetyczną dzieci w odniesieniu do różnych sfer aktywności, w tym plastyki.  
 

W efekcie absolwent przedszkola, przygotowany do podjęcia nauki w szkole, potrafi m.in. wyrażać swoje rozumienie świata za pomocą impresji plastycznych, konstrukcji i modeli; czyta obrazy, wyodrębnia i nazywa ich elementy, symbole, znaki, wyjaśnia ich znaczenie; wykonuje własne eksperymenty graficzne farbą, kredką, ołówkiem, mazakiem.

POLECAMY

Takie sformułowania znajdują się w podstawie programowej wychowania przedszkolnego. Należy przełożyć to na język konkretnych działań z zakresu wychowania plastycznego będącego częścią wychowania estetycznego czy też nieodłącznie z tym związanego wychowania przez sztukę (rozumianego jako obcowanie z dziełami sztuki i rozwijanie własnej ekspresji zgodnie z dziecięcymi potrzebami, możliwościami i zainteresowaniami na danym etapie rozwojowym).

Wychowanie plastyczne to działania nauczyciela podejmowane w celu:

  • rozwijania dziecięcej wyobraźni i aktywności twórczej w dziedzinie plastyki, uwrażliwiania na piękno, stwarzanie okazji do przeżyć estetycznych,
  • kształtowania umiejętności posługiwania się różnymi technikami plastycznymi,
  • uwrażliwiania dzieci na piękno i stwarzanie im okazji do przeżyć estetycznych w kontakcie z naturą, dziełami sztuk plastycznych,
  • dostarczania wiadomości o sztuce i rozbudzanie potrzeby kontaktu z dziełami sztuki.

Istotnie jest uświadomienie sobie szczególnego znaczenia działalności plastycznej dziecka w wieku przedszkolnym. Zawierając w sobie elementy zabawy, stanowi potrzebę rozwojową i jest jedną z głównych form aktywności dziecka. Uruchamia jednocześnie procesy emocjonalne, poznawcze i motoryczne, przyczynia się do harmonijnego rozwoju psychofizycznego, sprawności ruchowych, zaspokaja potrzebę działania i manipulowania przedmiotami. 

Plastyka ma także duże znaczenie dla zdrowia psychicznego i często pełni funkcję terapeutyczną. Działalność plastyczno-konstrukcyjna wymaga operowania rękami, aktywizuje też całą sferę kinestetyczną organizmu dziecka. Przyczynia się do rozwoju koordynacji wzrokowo-ruchowej, usprawnia czynności manualne, co będzie w przyszłości skutkowało lepszym przygotowaniem do nauki pisania. Daje możliwość wyrażania dużej gamy ruchów ekspresyjnych w trakcie kształtowania różnych materiałów plastycznych, płynności, rytmu, zmiany tempa i użycia siły. 

Działania nauczyciela organizującego wychowanie plastyczne w swojej grupie powinny przebiegać dwutorowo. Każde zadanie jest związane z nieco innymi celami i przewidywanym charakterem dziecięcych działań.

  • Zapewnienie warunków – poprzez dobrze wyposażony kącik plastyczny – do samodzielnego wykonywania przez dzieci prac plastycznych na dowolny temat, dowolną techniką, czyli swobodną ekspresję wynikającą z potrzeby działania i wyrażania przeżyć. Spełniony zostanie podstawowy warunek ekspresji twórczej – potrzeba wolności, przejawianie własnej inicjatywy. Nauczyciel ingeruje w zabawy dzieci w niewielkim stopniu jako doradca, osoba wspomagająca w sprawach technicznych, zachęcając do tworzenia, posługiwania się różnorodnymi materiałami i korzystania z różnych technik bez ograniczania czasu wykonania. Nie narzuca swojego sposobu rysowania, nie oczekuje wiernego odtwarzania, bo to prosta droga do niesamodzielności. W kąciku plastycznym można umieszczać propozycje prac nawiązujących do pór roku, okolicznościowych świąt, takich jak: Dzień Mamy i Taty, Babci i Dziadka, Boże Narodzenie. Młodszym dzieciom można zaproponować także gotowe składanki przestrzenne do ozdobienia po swojemu – najpierw ćwicząc sprawność manualną, wrażliwość estetyczną, a w końcu – wyobraźnię, by pomysłowo wykorzystać powstałą zabawkę. I tak oto papierowa korona ozdobiona skrawkami błyszczącej folii samoprzylepnej, różnokolorowymi śladami odbitych palców podsunie pomysł na organizację balu księżniczek. Pojawia się zadanie dla nauczyciela – włączenie odpowiedniej muzyki, dyskretna pomoc w rozwijaniu umiejętności społecznych przy uzgadnianiu przebiegu zabawy. Podając ten przykład, chciałam zwrócić uwagę na to, że nawet zupełnie swobodna działalność plastyczna może być punktem wyjścia do doskonalenia wielu umiejętności, nie tylko rozwoju manualnego.
  • Stawianie dzieciom konkretnych zadań do wykonania – ekspresja twórcza zostaje w pewien sposób ukierunkowana poprzez wprowadzanie nowych wyzwań dotyczących tematyki, techniki pracy, narzędzi. Prace wykonywane są często na podstawie wzoru zaprezentowanego przez nauczycielkę, przy czym nie należy tego utożsamiać z kopiowaniem. Praca według wzoru ma zachęcać do wykonania podobnej a nie identycznej rzeczy. Dziecko musi zdobyć wiedzę na dany temat, aby potem twórczo ją wykorzystać. Będzie to kolejny krok w edukacji plastycznej na bazie dotychczasowych doświadczeń zdobytych w trakcie zabaw w opisanym powyżej kąciku plastycznym.

Podstawą do uzyskania dobrych efektów w edukacji plastycznej jest dostosowanie proponowanych aktywności i zadań do możliwości i potrzeb psychofizycznych dziecka z uwzględnieniem fazy rozwoju twórczości.

Zadowolenie z powstałego dzieła najlepiej zmotywuje przedszkolaka do dalszego wysiłku, do doskonalenia pracy, aby wyrazić swój sposób widzenia świata i powtórzyć sukces. Należy pozwolić dziecku na prezentowanie własnych, oryginalnych pomysłów, nie zmuszać do myślenia ani działania w sposób schematyczny. Dzięki temu kształtuje się postawę twórczą, która ma istotny wpływ na rozwój dziecka nie tylko w dziedzinie artystycznej.

Nauczyciel przedszkola jest w tej dobrej sytuacji, że, przebywając z dziećmi przez kilka godzin dziennie, nie musi dzielić konkretnych zajęć dydaktycznych na plastyczne, matematyczne, muzyczne itp. Najczęściej jedne z drugich niejako wynikają, tworząc podstawę pod dalsze działanie – a tym samym jest realizowana wielość celów: rozwój umysłowy, fizyczny w tym manualny, emocjonalny.

Poniżej przedstawiono etapy rozwoju umiejętności ważnych przy planowaniu edukacji plastycznej dzieci młodszych i starszych oraz przykładowe zabawy i zajęcia plastyczne. 

Trzylatek 

Poznaje świat w działaniu. Za pomocą wszystkich zmysłów odkrywa właściwości przedmiotów, chętnie nimi manipuluje. Krótko skupia uwagę, często zmienia zajęcia. Działania o charakterze plastycznym powinny koncentrować się na samym akcie tworzenia ściśle połączonym z rozwijaniem sprawności manualnych, precyzji ruchów, zmysłu dotyku. Precyzja ruchów dłoni dopiero się kształtuje, występuje przewaga szerokich, zamaszystych ruchów całej ręki. Wymaga stałego pobudzania ciekawości poznawczej przez dostarczanie atrakcyjnych materiałów do zajęć plastycznych, także podpowiedzi, w jaki sposób je wykorzystać. Trzylatkowi często brakuje wiary w swoje możliwości, ale zdobywane poczucie panowania nad sobą, nad otoczeniem będzie zachętą do kolejnych trudniejszych aktywności. 

Przykłady zajęć plastycznych

  • „Wiosenne kwiaty na łące” (impresja po obserwacjach w terenie) – zamalowanie dłońmi lub grubymi pędzlami dużego kartonu zieloną farbą, a następnie odbijanie różnokolorowych śladów palców.
  • „Ciastka dla lalek” (z masy solnej) – najpierw swobodne manipulacje, potem nadawanie kształtu, zgodnie ze wskazówkami nauczyciela, odciskanie wzorków drobnymi przedmiotami. Po „upieczeniu” ciastka można wykorzystać w trakcie innych zabaw w przedszkolu.
  • „Kołderka dla jeża” – darcie kolorowego papieru, naklejanie na kartkę z narysowanym jeżem, dorysowanie (doklejanie) chmurek, rysowanie kresek – deszczu.

Czterolatek

Aktywność poznawcza jest już bardziej ukierunkowana zainteresowaniami, czterolatek posiada umiejętność odwoływania się do swoich doświadczeń. Wydłuża się czas skupienia. Wzrastają umiejętności manualne – rysunki coraz bardziej przypominają konkretne przedmioty, osoby, coraz sprawniej przebiega wycinanie. Powstają prace konstrukcyjne – przestrzenne budowle z klocków, dzieci łączą r...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy