Dołącz do czytelników
Brak wyników

Elementy integracji sensorycznej

9 czerwca 2020

NR 57 (Czerwiec 2020)

Rola ruchu w procesach uczenia się

95

W prawidłowym rozwoju u większości dzieci rozwój integracji układów zmysłowych następuje podczas zwykłych codziennych działań wykonywanych przez dziecko. Problemy z efektywnym przetwarzaniem bodźców sensorycznych nie muszą oznaczać uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego. Należy jednak pamiętać, że z tych trudności się nie wyrasta i mogą one być obserwowane nawet w życiu dorosłym, przez co mogą negatywnie wpływać na funkcjonowanie człowieka.

Kluczową kwestią jest więc znajomość prawidłowego rozwoju sensorycznego, a w szczególności analiza jakości ruchu i rodzaju reakcji na bodźce sensoryczne. Obserwacja preferencji i możliwości ruchowych dziecka złożona jest z analizy takich aspektów, jak:

POLECAMY

  • płynne panowanie nad ruchem, na przykład przy podnoszeniu szpilki,
  • reakcje złożeniowe, takie jak obroty, balansowanie na jednej nodze,
  • wzorce ruchowe (czworakowanie, chodzenie),
  • określone umiejętności motoryczne – wiązanie butów, pisanie liter,
  • planowanie motoryczne [1].

Specjalistyczna ocena dotyczy także:

  • napięcia mięśniowego,
  • reakcji posturalnych, postawy ciała, ruchów w tle,
  • obustronnej koordynacji,
  • stronności ciała. 

Dziecko przychodzi na świat z pewnym wyposażeniem biologicznym, które warunkuje jego aktywność. U małego dziecka przejawia się ona w wielu postaciach, a w szczególności w aktywności ruchowej. Rozwój dziecka w obszarze motoryki dużej przebiega w określony sposób, dzięki czemu możemy określić jego stan. 
Umiejętności ruchowe dziecka w wieku 0–6 miesięcy wymagają analizy, zwłaszcza z wykorzystaniem obserwacji podczas leżenia na plecach przez dziecko. Wówczas bierzemy pod uwagę, czy dziecko:

  • leży symetrycznie,
  • odchyla głowę do tyłu,
  • podnosi nogi do góry,
  • chwyta za obie nóżki,
  • kontroluje głowę przy podciąganiu do pionu,
  • łączy rączki w środkowej linii ciała,
  • wyciąga obie rączki do zabawek,
  • przekręca się w obie strony ciała.

Umiejętności ruchowe dziecka w wieku 6–12 miesięcy wymagające sprawdzenia: 

  • poziom aktywności ruchowej,
  • chęć zmieniania pozycji, przemieszczania się,
  • symetria,
  • aktywne przyjmowanie pozycji,
  • utrzymywanie równowagi w różnych pozycjach, 
  • pokonywanie przeszkód,
  • reakcje obronne po upadkach,
  • umiejętność zabawy oburącz w środkowej linii ciała i po obu jego stronach.

Umiejętności ruchowe dziecka 3-letniego kształtują się następująco:

  • staje na jednej nodze, a następnie na drugiej przez ok. 5 sekund,
  • chodzi tyłem, chodzi bokiem,
  •  staje na palcach przez 10 sekund,
  • chodzi po pięciocentymetrowej równoważni (2–3 m),
  • kopie nieruchomą i turlającą się piłkę,
  • schodzi po schodach naprzemiennie, trzymając się poręczy,
  • zeskakuje z wysokości 30 cm na złączone nogi,
  • podskakuje ze złączonymi nogami,
  • łapie i odbija dużą piłkę rzuconą z odległości 1,5 m,
  • potrafi rozpiąć zatrzaski, ściągnąć ubranie,
  • rozwiązuje kokardę,
  • zakłada but, skarpetki, koszulkę,
  • rozpina duży suwak kurtki,
  • zapina duże guziki,
  • wykonuje krótkie cięcia nożyczkami,
  • posługuje się jedną ręką.

Umiejętności ruchowe dziecka 4-letniego: 

  • skacze, wchodzi na różne wzniesienia i sprzęty, rzadziej się asekuruje, ma lepszą równowagę i czucie ciała,
  • mniej się męczy, gdyż mięśnie są już silniejsze, 
  • rozwija się mała motoryka, dziecko dłużej może pracować przy stoliku, wykonując zadania manualne,
  • potrafi się ubrać, rozebrać, jeść prawidłowo itp.,
  • schodzi po schodach, trzymając przedmiot w jednej ręce, nie trzymając się poręczy,
  • wchodzi na różne przyrządy do zabawy i schodzi na dół (np. drabinki),
  • skacze na jednej nodze ok. 1,5 m,
  • skacze do tyłu,
  • skacze w bok,
  • biega i zmienia kierunek bez zatrzymywania się,
  • kopie piłkę, która turla się w jego stronę,
  • zakłada ubranie we właściwy sposób (przód z przodu),
  • ubiera się samodzielnie,
  • zapina suwak z przodu ubrania,
  • prawidłowo trzyma ołówek. 

Dzieci w wieku 5–6 lat powinny: 

  • chodzić na czubkach palców 3 m,
  • biegać w podskokach, naprzemiennie stawiając nogi,
  • przeskakiwać przez przeszkody,
  • skakać na skakance,
  • bujać się samodzielnie,
  • jeździć na czterokołowym rowerku,
  • jeździć na wrotkach 1,5 m,
  • upuszczać piłkę na ziemię i kopać ją,
  • odbijać piłkę o podłogę,
  • łączyć dwie części zamka,
  • wiązać prostą kokardę,
  • zapinać guziki o średnicy około 1 cm.

W celu szczegółowej diagnostyki warto zwrócić się o pomoc fizjoterapeuty bądź terapeuty integracji sensorycznej, który określi poziom umiejętności i potrzeb sensorycznych dziecka, stosując wybrane narzędzia diagnostyczne, takie jak: 

  • Lista kontrolna niemowląt i małych dzieci (od 0 do 2 lat) American Occupational Therapy Association Watertown P.C.,
  • Lista kontrolna dla dzieci w wieku przedszkolnym (od 3 do 4 lat) American Occupational Therapy Association Watertown P.C.,
  • Lista kontrolna dla dzieci w wieku szkolnym (od 5 do 12 lat) American Occupational Therapy Association Watertown P.C. [2],
  • Kwestionariusz sensomotoryczny – Zbigniew Przyrowski,
  • Kwestionariusz wrażliwości dotykowej małych dzieci (od 2 do 5 lat) – Zbigniew Przyrowski,
  • Kwestionariusz ryzyka zaburzeń integracji sensorycznej niemowlęta – Zbigniew Przyrowski.

Ludzkie ciało składa się aż z 650 mięśni, które trzeba utrzymać w formie. Ruch zdaje się być naturalną potrzebą człowieka, jednak u wielu dzieci obserwujemy obecnie niewielkie zainteresowanie aktywnym spędzaniem czasu. Niektóre dzieci nie umieją, a inne nie wykazują chęci do zabaw ruchowych. Dzisiejsza wiedza wskazuje, że ruch przyspiesza rozwój dziecięcego organizmu, zapobiega różnorodnym schorzeniom, wpływa na wzrost ścięgien, mięśni, kości, układu krążenia, a co istotne – skutkuje zagęszczeniem sieci połączeń nerwowych w poszczególnych ośrodkach mózgowych. W trakcie wykonywania takich czynności, jak: bieganie, skakanie, wspinanie się, czołganie, dzieci ćwiczą wytrwałość i koncentrację uwagi. Za brak zainteresowania dzieci zorganizowaną aktywnością ruchową odpowiada wiele czynników. W wielu przedszkolach można zauważyć, że trudności lokalowe skutkują zamienianiem sal gimnastycznych na sale dydaktyczne, mieszkania wielu polskich rodzin są zbyt ciasne, aby można było po nich szybko się przemieszczać, place zabaw umieszczone są zbyt blisko okien, narażając okna sąsiadów na ryzyko rozbicia ich piłką, buduje się wiele ogrodzonych płotem osiedli utrudniających jazdę rowerem z dala od ruchliwych ulic, podwórka są zbyt małe i dodatkowo opatrzone tabliczkami typu „Zakaz gry w piłkę”, wobec czego szybko mecz przenosi się na ekran komputera, rozliczne obowiązki i tryb życia powodują, że trudno zebrać grupę chętnych dzieci do zabawy, rodzice celowo muszą organizow...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy