Dołącz do czytelników
Brak wyników

Psychologia dla nauczyciela

8 kwietnia 2019

NR 46 (Kwiecień 2019)

Przepraszam, ale... Jak podejmować "trudną" rozmowę?

0 124

W pracy każdego nauczyciela zdarzają się takie sytuacje, które wymagają natychmiastowego omówienia z rodzicem. Niekiedy wspomniane sytuacje zdają się być bardzo złożone, a sama wizja poprowadzenia efektywnej rozmowy z opiekunem wydaje się być nie lada wyzwaniem! W jaki sposób podejmować rozmowę z rodzicami, aby zarówno osiągnąć porozumienie, jak i wypracować skuteczne rozwiązanie? Czy istnieją wskazówki, rady bądź pomoce, które mogą usprawnić proces komunikacji z rodzicami?

Niestety, nie istnieje gotowy scenariusz, jaki sprawdziłby się podczas spotkania. Każda rozmowa jest bowiem inna, i to nie tylko ze względu na omawiany temat (chociaż i on ma tutaj duże znaczenie). To przede wszystkim z powodu osób, które biorą w niej udział, ich doświadczenia, typów temperamentu oraz cech indywidualnych. I chociaż nie można podać doskonałego przepisu na skuteczną rozmowę, warto jednak przytoczyć kilka prawd na temat komunikacji oraz wskazówek, które z pewnością będą miały szanse na usprawnienie procesu komunikacji.

Komunikacja to nie tylko słowa

Przede wszystkim warto pamiętać, że komunikacja to nie tylko język, którym się posługujemy. „Komunikacja, czyli porozumiewanie się, nie musi być z istoty komunikacją językową, ponieważ może przyjąć także różne formy pozawerbalne”1. Do tych elementów zalicza się postawę ciała, gesty, wyraz twarzy, modulację głosu, a nawet sposób wykorzystywania przestrzeni podczas spotkania (tzw. proksemika). Aby zagwarantować jak najlepsze warunki do rozmowy, należy więc pamiętać, aby zadbać o wzajemny komfort rozmowy. Biorąc pod uwagę badania dotyczące proksemiki, warto usunąć rekwizyty budujące dodatkowy dystans między rozmówcami, takie jak np. biurko czy ławkę.
 

Proksemika jest to dziedzina, która bada zależności oraz wpływ relacji przestrzennych między dwiema osobami lub też osobami a miejscem. Uznaje się, że tworzone relacje przestrzenne oddziałują na relacje oraz komunikację interpersonalną. Najczęściej proksemika kojarzona jest z nazwiskiem amerykańskiego antropologa Edwarda T. Halla2. Niemniej za ojców tej dziedziny uznaje się również K. Little, A. Mehrabiana, R. Sommera, A. Aiello, M. Knappa. Wspomniany Edward T. Hall, w oparciu o prowadzone badania, przedstawił cztery główne strefy przestrzeni, które ludzie mogą zajmować wobec siebie, tzn. przestrzeń intymną (która rozciąga się w promieniu ok. 45 cm wokół naszego ciała), przestrzeń osobistą (od 45 cm do 120 cm), przestrzeń społeczną (od 120 cm do 360 cm), przestrzeń publiczną (powyżej 360 cm). Odległość, jaka występuje między rozmówcami, wskazuje tym samym na rodzaj relacji, jaka ich łączy. Im bliższa odległość, tym bliższa relacja. Mając na uwadze powyższe wnioski, warto pamiętać, że niewłaściwe dobranie dystansu może zakłócić proces komunikacji, np. zbyt mały dystans może być odebrany jako „narzucanie się” swojemu rozmówcy, zbyt duży natomiast może zostać odebrany jako nadmiernie formalny i ujawniający „ochłodzenie” relacji.


Zadbaj o odpowiednie przygotowanie

Rola nauczyciela podczas prowadzenia szczególnie „trudnej” dla niego rozmowy jest wymagająca, bo jako profesjonalista musi zadbać o odpowiednie warunki do rozmowy, postarać się zobaczyć sytuację z perspektywy rodzica, mieć naczelną intencję, jaką jest dobro dziecka, a zarazem stale dbać o swoje granice i swój komfort prowadzenia rozmowy. Jeśli dojdą do tego emocje sytuacyjne lub też inne zmienne, wytrwanie w tak profesjonalnej postawie może okazać się wyzwaniem. Dlatego też warto się do każdej rozmowy odpowiednio przygotować:

  • Zebrać wcześniej wszystkie potrzebne do rozmowy materiały.
  • Określić główny temat rozmowy i pamiętać oraz dopilnować, aby ten wątek był tematem przewodnim spotkania. 
  • Wypunktować wszystkie możliwe pomysły na rozwiązanie sytuacji. Niestety, pamięć ludzka nie jest trwała, a do tego w przypadku dekoncentracji bywa zwodnicza. Dlatego też, aby być pewnym i czuć się doskonale przygotowanym do rozmowy, warto wszystkie niezbędne informacje mieć zapisane i śmiało wspierać się przygotowanymi notatkami.
  • Jeśli tylko wymaga tego sytuacja, przygotować namiary kontaktowe/adresy do specjalistów innych dziedzin (psychologa, neurologa czy poradni psychologiczno-pedagogicznej), aby móc przekazać je rodzicom np. pod koniec rozmowy. 

Od doradzania do pouczania

Obrazowo można powiedzieć, że między „doradzaniem” a „pouczaniem” istnieje bardzo cienka granica. Nauczyciel jako specjalista ma zgromadzoną wiedzę i posługuje się takimi umiejętnościami, którymi nie dysponuje każdy rodzic. Im wyższy poziom profesji, tym bardziej oczywiste stają się dla nas pewne kwestie i z dużą łatwością przychodzi nam sądzić, że zapewne są one tak samo jasne i przejrzyste zarówno dla nas, jak i dla każdego. Tymczasem w sytuacji rozmowy z rodzicem warto zadbać o to, czy wszystko, o czym mówimy, jest zrozumiałe i nie budzi pytań. Nauczyciel może przedstawić kilka sposobów i możliwości rozwiązania sytuacji, ale sposób, w jaki sformułowany jest komunikat, może albo wspierać partnerską relację, albo zwrócić się w stronę pouczania. Żaden dorosły nie lubi być pouczany, dlatego bardzo szybko w tej sytuacji może wystąpić opór, niechęć do dalszej konwersacji. 

Z drugiej strony, należy także pamiętać o asertywnej postawie i dbać o swoje granice. Na przykład zamiast tłumaczenia, przekonywania i wyjaśniania motywów swoich postępowań warto odwoływać się faktów oraz opisów zdarzeń.
 

„Roszczeniowy i rodzice" jest terminem, który bardzo szybko rozpowszechnił się w świecie polskiej edukacji. Symboliczny, pejoratywny wydźwięk tego terminu nie tylko nie wspiera wzajemnej relacji na linii rodzic–nauczyciel, co pogłębia wzajemny dystans i już w swoim nazewnictwie płytko ocenia intencje rodziców/opiekunów. Aby uskutecznić komunikację i nawiązywanie pozytywnej relacji między nauczycielem a rodzicami, warto dbać o język, jakim na co dzień się posługujemy, i nie powielać tego terminu.


Partnerstwo

Idea partnerstwa w edukacji jest doskonale znana każdemu nauczycielowi. Niemniej warto poświęcić szczególną uwagę, w jaki sposób jest interpretowane owe partnerstwo, gdyż może być rozumiane jako wspomniana wartość lub też jako forma ukierunkowanego działania. Dla budowania skutecznej relacji z rodzicem odpowiednie zaadaptowanie właśnie tego rodzaju działania jest wyjątkowo istotne. Jak przedstawia K. Polak3, partnerstwo można rozpatrywać w poniższych wymiarach.

Poznawczym – co myślisz o swoim rozmówcy?
Przejawia się poprzez ukierunkowanie na zrozumienie celów, argumentów, intencji partnera rozmowy oraz umiejętność przyjęcia odmiennej od swojej perspektywy spojrzenia na daną sytuację.

Wolicjonalnym – co możesz/chcesz zrobić?
Oznacza gotowość do zaufania, wzajemnego wspierania się oraz współdziałania.

Emocjonalnym – jakie emocje odczuwasz w stosunku do swojego rozmówcy?
Ujawnia się poprzez odpowiednie nastawienie, w którym dominują pozytywne emocje, m.in. życzliwość i akceptacja, co natomiast przekłada się na zdolności do szybkiego rozwiązywania konfliktów i wypracowywania kompromisów. 

Behawioralnym – co robisz, jakie jest twoje zachowanie?
Ujawnia się poprzez intencjonalne, celowe działanie partnerów i stanowi odzwierciedlenie jakości ich relacji, np. odnoszenie się do siebie z szacunkiem może być objawiane poprzez nieprzerywanie sobie wypowiedzi.

Pełne partnerstwo w działaniu uwzględnia wszystkie omówione elementy i gwarantuje solidną podstawę trwałej i pozytywnej relacji nauczyciel – rodzic. 

Nie tylko kiedy „źle się dzieje”

Każda relacja jest budowana oraz w czasie konkretnej sytuacji, a także w oparciu o nią. Jednorazowe rozwiązanie sytuacji czy też sporadyczne spotkania z rodzicami, np. przy odbieraniu dziecka z przedszkola, nie sprzyjają jej rozwojowi. Warto więc zadbać o jak największą liczbę szans na wzajemny 
kontakt i tym samym wspierać zaangażowanie rodziców w „życie placówki”. Jak dowiodła Cindy J. Christopher4, nauczyciele, którzy dbają o systematyczny i częsty kontakt z opiekunami, są bardziej zadowoleni z ustanowionych relacji; przyznają, że rodzice...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy