Dołącz do czytelników
Brak wyników

Praca z dzieckiem

20 lutego 2019

NR 44 (Luty 2019)

Przedszkole wobec sieroctwa migracyjnego

0 162

W ostatnich dekadach obserwujemy nie tylko w Polsce, lecz także na całym świecie nasilenie zjawiska migracji zarobkowej. W coraz bardziej mobilnym, intensywnie globalizującym się świecie, w którym znikają kolejne granice fizyczne i symboliczne, migracje zarobkowe zdają się coraz bardziej określać życie codzienne wielu współczesnych rodzin.

Po ponad dziesięciu latach od naszej akcesji do struktur europejskich emigracja zarobkowa wpisała się w funkcjonowanie i styl życia tysięcy polskich rodzin. Na razie nic nie wskazuje na odwrócenie tego trendu, który może być różnie oceniany, jednak skalę tego zjawiska można uznać za nieporównywalną do jakiegokolwiek okresu w historii Polski. Wystarczającym świadectwem tego jest nawet potoczna obserwacja, iż każdy z nas, jeśli sam nie udał się przynajmniej raz za granicę, aby podjąć pracę zarobkową, z pewnością zna co najmniej jedną osobę, która przebywa i pracuje poza granicami naszego kraju. 

Wsparcie dziecka z rodziny migracyjnej – zadania przedszkola

Przedszkole jest jedną z instytucji publicznych, na której ciąży obowiązek niesienia pomocy i wsparcia rodzinie w zakresie jej funkcji wychowawczej. Z kolei w realizacji swojej edukacyjnej roli przedszkole musi również uwzględniać psychofizyczne możliwości dziecka, wspierać go w jego rozwoju, zapewniać możliwości korzystania z pomocy psychologiczno-pedagogicznej, realizować zindywidualizowane programy kształcenia oraz odpowiednio reagować na zagrożenia i nadzwyczajne sytuacje. Na instytucjach oświatowych spoczywa również obowiązek pomocy i wsparcia dziecka z rodziny migracyjnej. Szczególną rolę w tym zakresie odgrywa pomocnicza funkcja wychowawcza przedszkola wobec rodziny, której ważny obszar stanowi prowadzenie rozmaitych działań profilaktycznych, ukierunkowanych na:

  • prowadzenie przez przedszkole działań informacyjnych, których adresatami są rodzice bądź opiekunowie prawni dziecka;
  • dostarczanie rodzicom bądź prawnym opiekunom dziecka planującym wyjazd zarobkowy informacji o przepisach prawnych i skutkach wychowawczych migracji;  
  • udzielanie rodzinie wsparcia w dopełnieniu procedur prawnych związanych z wyznaczeniem opieki prawnej (pomoc w sporządzeniu podań, pism, wniosków);
  • informowanie o możliwościach kontynuowania przez dziecko nauki poza granicami kraju;
  • pomoc psychologiczno-pedagogiczną w rozwiązywaniu potencjalnych trudności wychowawczych, wynikających z pozostawienia dziecka przez rodziców w kraju;
  • podejmowanie działań interwencyjnych (powiadamianie instytucji wspierających i służb interwencyjnych, jeśli tylko mają miejsce sytuacje kryzysowe, prowadzenie po zakończeniu interwencji działań naprawczych w oparciu o zindywidualizowany w kontekście konkretnego dziecka i jego rodziny plan, uwzględniający współpracę międzydyscyplinarną).

Przedszkola muszą zatem dysponować pewnym mniej lub bardziej sformalizowanym systemem procedur, które określają reguły postępowania w sytuacji migracji rodziców dziecka, których ważnym fragmentem jest w szczególności dbałość o ustanowienie prawnego opiekuna dziecka. Bez takiej regulacji sytuacja dziecka ulega znaczącemu skomplikowaniu, bowiem 
według ustawy o systemie oświaty tylko rodzice lub prawni opiekunowie dziecka mogą zapisać je do przedszkola lub zgłosić na lekcje religii/etyki. Rodzice i prawni opiekunowie jako jedyni mają również prawo do uzyskiwania informacji na temat dziecka: o udzielanym mu wsparciu psychologiczno-pedagogicznym, wydawanych opiniach bądź orzeczeniach, a nawet jako jedyni są upoważnieni do wyrażenia zgody na udział dziecka w przedszkolnej wycieczce. W sytuacji braku uregulowania statusu prawnej opieki nad dzieckiem bardzo trudno jest instytucji przedszkola działać i realizować swoją szczególną funkcję w kontekście pomocy i wspierania swoich podopiecznych.
W Polsce kwestia ta wciąż stanowi niezwykle istotny problem, do tej pory bowiem nie istnieje żaden skuteczny sposób zachęcenia rodziców, aby zadbali o ustanowienie prawnej opieki nad dzieckiem po swoim wyjeździe. Takie działania wciąż jest trudno od nich wyegzekwować, co dalej mocno komplikuje przedszkolną sytuację dziecka, a w niektórych przypadkach uniemożliwia instytucji przedszkolnej prowadzenie koniecznych działań na rzecz dziecka. 

Według J. Szyszki do zadań przedszkola ukierunkowanych na wsparcie dziecka z rodziny migracyjnej zalicza się m.in.:

  • sformułowanie rzetelnej diagnozy środowiska rodzinnego dziecka, czego dokonuje wychowawca przedszkolny, prowadzący następnie regularny monitoring jego sytuacji życiowej;
  • zespołowe rozwiązywanie problemów (dyrektor, wychowawca oraz psycholog, jeśli jest zatrudniony w placówce) w przypadku uzyskania informacji o wyjeździe rodzica bądź rodziców dziecka za granicę i pozostawieniu go bez ustanowionej prawnie opieki;
  • organizowanie pomocy w miarę istniejących możliwości;
  • w przypadku stwarzania przez dziecko problemów wychowawczych, braku realizowania przez niego obowiązku przedszkolnego (klasa zerowa), poinformowanie – na wniosek wychowawcy – sądu rodzinnego i nieletnich, policji, powiatowego centrum pomocy rodzinie, miejskich i gminnych ośrodków pomocy społecznej (podobne działania są podejmowane w przypadku niewywiązywania się opiekuna prawnego ze swoich obowiązków względem dziecka). 

Monitoring sytuacji dziecka z rodziny migracyjnej

Inną trudność może stanowić brak w polskich przedszkolach jednolitego systemu zbierania informacji, dzielenia się nimi oraz monitorowania rodzinnej i przedszkolnej sytuacji dzieci. Każde przedszkole tworzy taki system niejako indywidualnie na własne potrzeby. W praktyce systemy takie są podstawą formułowania przedszkolnych programów wsparcia podopiecznych podczas nieobecności rodzica/rodziców. Stąd też niektórzy autorzy postulują konieczność stworzenia pewnych ponadlokalnych standardów budowy takiego systemu informacji i monitoringu we wszystkich instytucjach oświatowych, argumentując to oczekiwaniem dużo wyższej efektywności działań podejmowanych przez m.in. przedszkola oraz możliwościami integrowania spójnej wiedzy o najlepszych, z praktycznego punktu widzenia, sposobach i metodach oddziaływań przedszkoli. 
Trudno nie zgodzić się z założeniem, że jedną z kluczowych ról w przedszkolnym systemie gromadzenia informacji o dziecku z rodziny migracyjnej odgrywa nauczyciel wychowawca, ponieważ ze względu na swoją codzienną styczność z grupą przedszkolną ma on okazję obserwowania zachowań dzieci nie tylko we wzajemnych sytuacjach, lecz także w okolicznościach pozaszkolnych. Według H. Tomaszewskiej gra on swoistą „(...) rolę filtra – jest bowiem osobą, która jako pierwsza może zauważyć niepokojące sygnały, świadczące o problemach czy niezaspokojonych potrzebach swoich wychowanków. 
Nauczyciel wychowawca powinien także zadbać o nawiązanie stałej współpracy z rodzicami (opiekunami) dzieci oraz m.in. zebrać dane dotyczące sytuacji rodzinnej, niezbędne do prowadzenia działań dydaktyczno-wychowawczych. Do niego należy również stałe monitorowanie i uaktualnianie informacji o sytuacji życiowej podopiecznych”. Ogólnie rzecz ujmując, wychowawca przedszkolny jest w kontekście przedszkola pierwszym źródłem pomocy, ponieważ to on formułuje wstępną diagnozę dotyczącą oceny uwarunkowań życiowych dziecka z rodziny migracyjnej, rozpoznaje jego problemy, a następnie zgłasza je innym osobom, które posiadają realne możliwości wsparcia dziecka (dyrekcja, psycholog, s...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy