Dołącz do czytelników
Brak wyników

Kulturalny maluch

21 marca 2018

NR 34 (Luty 2018)

Podróż 1. Co wiemy o teatrze?
ABC małego widza

0 350

Jak wciągnąć dzieci w teatralną przygodę? Cykl „Teatralne podróże” będzie pewnym ułatwieniem, prostym przewodnikiem po teatralnej mapie wiedzy i emocji. Znajdziemy w nim podstawowe informacje o teatrze, porady dla początkujących aktorów, przykłady małych form scenicznych w pracy przedszkola, inspiracje do zabaw twórczych oraz opis rocznego cyklu edukacyjnego o teatrze i jego efektów.
 

Są takie chwile w dzieciństwie, które pamięta się przez całe życie. Niewątpliwie jedną z nich może być pierwsza wizyta w teatrze. Magia tego wyjątkowego miejsca, jego szczególny nastrój powodują, że kontakt z czymś tak niezwykłym i tajemniczym pozostaje głębokim doświadczeniem estetycznym i emocjonalnym zapadającym w pamięć na długie lata. Teatr to zaczarowane miejsce, które wraz z odsłonięciem kurtyny odkrywa przed dziećmi swoje magiczne sekrety. Wciąga małego widza w fantastyczny świat, błyskawicznie uruchamia wyobraźnię, pozwalając tym samym najmłodszym na odbycie niecodziennej podróży pełnej wrażeń, niezwykłych przygód i niezapomnianych emocji. Ani kino, ani spektakl telewizyjny, słuchowisko radiowe, nawet czytana bajka nie pozwalają na bycie z bohaterami tak blisko, niemalże na wyciągnięcie ręki, jak teatr. 

Byłem w teatrze, byłem w teatrze i zapomniałem o świecie całym. Bo tam na scenie wszystko bogatsze, świat zza kurtyny ma blask wspaniały. 
„Byłem w teatrze”, Czesław Janczarski

Wato zatem rozszerzyć już od najmłodszych lat formy kontaktu ze sztuką i nie ograniczać się tylko do wizyt w kinie, ale umożliwić dzieciom dostęp do wyjątkowego wachlarza doznań, jaki niesie ze sobą odbiór sztuki teatralnej, przeżywanej na żywo, bez barier w postaci szklanego lub płóciennego ekranu. 

Pierwsze zajęcia o teatrze mogą sprawić trudność nauczycielom. Od czego bowiem rozpocząć edukację teatralną? Czy od minispektaklu? Wizyty w teatrze? Czy od uchylenia sekretów teatru? Czy może od zabaw teatralnych, wprowadzających w przygotowanie małych aktorów do odgrywania ról? A może od prezentacji lalek teatralnych z bogactwem ich możliwości animacyjnych? Czy jednak od osób odpowiedzialnych za przygotowanie spektakli? Wątpliwości jest całe mnóstwo. Proponuję zatem na początek dostarczyć najmłodszym podstawową wiedzę o teatrze. Wprowadzenie wychowanków w świat teatru można rozpocząć od mapy skojarzeń. Dzieci na pewno podadzą nam wiele słów ilustrujących teatr. Do najpopularniejszych należeć będą zapewne: scena, publiczność, kurtyna, aktor, gra, budynek, widownia, bilety. Mapa skojarzeń umożliwi nam pozyskanie informacji na temat wiedzy wyjściowej dzieci na temat teatru. Naszym zadaniem będzie jej wzbogacenie i uporządkowanie. Warto byłoby się również pokusić o definicje teatru z podanych przez dzieci słów. Ale z góry wiem, że będzie to trudne zadanie. Okazuje się bowiem, że nie ma jednoznacznej definicji teatru. Podobno odpowiedź na pytanie Co to jest teatr? to jeden z największych problemów, jakie od lat próbuje rozwiązać teatrologia. W tradycji europejskiej dominowała i uznawana była odpowiedź „Teatr to dziedzina sztuki polegająca na realizowaniu scenicznym utworów literackich, przeznaczonych na scenę, przez autorów lub adaptowanych przez reżysera” (Słownik języka polskiego). Z czasem określenie podstawowe rozszerzono do zdania definiującego teatr „jako sytuację, w której aktor gra postać przed widzem”, dodając do tego zastrzeżenie, że czynność grania ma miejsce w tym samym czasie i miejscu, co czynność obserwowania. W innym ujęciu teatru doszukamy się prostego określenia „teatr – sztuka tworzenia przedstawień” lub może bardziej skomplikowanego „teatr – instytucja, organizacja zajmująca się wystawianiem utworów scenicznych, także zespół aktorów, reżyserów, scenografów, muzyków, pracowników technicznych pracujących w tej instytucji”, a także „teatr – budynek, pomieszczenie przystosowane do wystawienia utworów scenicznych”. Bardzo to zawiłe. Ale można uprościć definicje teatru, ograniczając się tylko do dwóch podstawowych elementów. Bo tak naprawdę, żeby zaistniał teatr, niezbędne są tylko dwie rzeczy: scena i widownia. 
Po jednej stronie aktor – osoba, która coś przedstawia, po drugiej widz – osoba, która to coś ogląda. Żaden teatr nie może istnieć bez spotkania tych dwóch podmiotów. 

 

10 błędów najczęściej popełnianych w teatrze

  1. Spóźnianie się – do teatru zawsze lepiej przyjść wcześniej, ponieważ przekroczeniu progu teatru towarzyszą odwieczne rytuały, począwszy od okazania biletu, a skończywszy na sprawnym dotarciu na miejsce. Obowiązkowo należy zostawić ubranie wierzchnie w szatni. Wybierając się z dziećmi, należy zarezerwować sobie więcej czasu, żeby uwzględnić skorzystanie z toalety. Pozwoli nam to na uniknięcie przeciskania się przez rzędy foteli w trakcie trwania spektaklu i zakłócania oglądania go innym widzom. Czasami spektakle dla dzieci trwają bez żadnej przerwy. Trzeba wziąć to pod uwagę, zwłaszcza kiedy jedziemy z daleka. Można się wówczas przed spektaklem (najlepiej w miejscu wskazanym przez obsługę) posilić własnym prowiantem w postaci owoców, soków lub drożdżówek. Należy pamiętać, że trzeci dzwonek rozlegający się w teatrze jest sygnałem do rozpoczęcia przedstawienia. A co zrobić, kiedy z przyczyn niezależnych od nas spóźniliśmy się do teatru? Jeżeli jesteśmy z dużą grupą dzieci, należy powiadomić o tym obsługę teatru. Jeśli jesteśmy prywatnie, musimy liczyć się z tym, że możemy nie zostać wpuszczeni na salę przed antraktem. Jeżeli jednak wchodzimy już na widownię po trzecim dzwonku, starajmy się zrobić to możliwie cicho i zamiast przeciskać się do swojego miejsca, lepiej zająć pierwsze wolne z brzegu. 
  2. Przeciskanie się przez fotele – warto pamiętać, że idąc między rzędami, nie należy się przepychać, iść przodem do ludzi siedzących w naszym rzędzie, a nie tyłem, skinieniem głowy podziękować za przepuszczenie.
  3. Repertuar niedostosowany do wieku dziecka – przy wyborze spektaklu powinniśmy kierować się wiekiem i możliwościami percepcyjnymi dzieci. Zdarzają się utwory trudniejsze, wymagające od widza pewnego przygotowania i współuczestniczenia w tworzeniu przedstawienia. Dlatego wybierając się do teatru, należy zasięgnąć informacji o jego treści lub przeczytać recenzję, aby nie pozostawić dziecka przed zbyt trudnym zadaniem. Ono w teatrze ma się przede wszystkim dobrze bawić, wizyta powinna być dla niego przyjemnością. 
  4. Hamowanie spontanicznych reakcji – w zawodzie aktora ważna jest interakcja z widzem. To, w jaki sposób reaguje publiczność, jest dla niego sygnałem, że nie trafia w pustkę. Oczywiście chodzi tu tylko o naturalne reakcje, które wynikają ze specyfiki konkretnego spektaklu. Szczególnie dla najmłodszej widowni teatr jest prawdziwą przestrzenią do wyrażania emocji. Dzieci bowiem zawsze żywo reagują na to, co dzieje się na scenie. Obecność bohaterów na wyciągnięcie ręki umożliwia im aktywne uczestnictwo w przedstawieniu. Nie hamujmy zatem zbyt mocno ich spontanicznych reakcji. Dziecko w naturalny sposób da nam znać o swoich lękach, obawach i radościach. Możemy również obserwować wychowanków pod kątem tego, co ich bawi, smuci, wzbudza niepokój.
  5. Niestosowny strój – wyjście do teatru to przede wszystkim ważne wydarzenie kulturalne, które należy podkreślić odpowiednim strojem. Do teatru wypada ubrać się odświętnie. Nie przystoi tzw. strój codzienny: dresy, dżinsy w połączeniu z koszulą flanelową czy T-shirtem. Wyjątkowe miejsce wymaga wyjątkowej oprawy, dlatego warto, przygotowując dzieci na to wydarzenie, zwrócić uwagę na elementy ubioru. 
  6. Brak aplauzu dla aktorów – niewskazane jest wychodzenie na oklaskach, by jak najszybciej stanąć w kolejce do szatni. Oklaski to nagroda dla aktorów i twórców spektaklu. Nie śpieszmy się, pozwólmy dzieciom oklaskać aktorów, niech przedłużą sobie czas pobytu w teatrze, uhonorują przewodników teatralnej przygody, którzy zabrali je w wyjątkową podróż. Aplauz po zakończeniu przedstawienia jest obowiązkowy. Zdarza się, że publiczność wykonuje go na stojąco, jeżeli porwała ją gra aktorów. 
  7. Niebieska poświata ekranu telefonu – komunikatu o wyłączeniu telefonów komórkowych zawsze wysłuchujemy przed spektaklem, ale nie wszystkim widzom łatwo jest się rozstać z ulubioną „zabawką”. Warto zwrócić uwagę, że idąc z dziećmi, jesteśmy dla nich wzorem dobrego zachowania. Nauczyciel bawiąc się telefonem podczas trwania dziecięcego spektaklu przedstawia negatywny obraz swojej profesji. Osobiście byłam świadkiem, jak aktor stojący przed sceną zwracał uwagę dwóm paniom, które zamiast czuwać nad tokiem przedstawienia i obserwować reakcje dzieci, wpatrzone były w ekranik telefonu. Należy pamiętać, że przychodzące SMS-y, wibracje, szepty do telefonu, a nawet niebieska poświata ekranu rozpraszają aktorów, przeszkadzają również widzom siedzącym obok. 
  8. Jedzenie w trakcie spektaklu – w teatrze nie powinno się spożywać żadnych chrupek, chipsów, czekoladek, cukierków, które otwierane z szeleszczących papierków utrudniają koncentrację i aktorom, i widzom. 
  9. Głośne rozmowy – zawsze zakłócają tok przedstawienia. Dzielenie się opiniami na bieżąco oraz relacjonowanie na żywo potrafią wybić aktora z rytmu pracy. Z wszelkimi wrażeniami trzeba poczekać do antraktu lub do końca sztuki.
  10. Brak ciągu dalszego (podsumowania) – należy porozmawiać z dziećmi o obejrzanym spektaklu, wyjaśnić wątpliwości, przybliżyć przebieg akcji, posłuchać, jaka jest ich ocena, umożliwić w sposób twórczy wyrażenie tego, co czują (plastyka, rozmowa).

 

Teatr to jest widownia i scena, niby nic szczególnego w tym nie ma…

Widownia  to część teatru przeznaczonego dla widzów. Podstawową rolą widowni jest zapewnienie widzom jak najlepszego odbioru widowiska. Widownia może przyjmować różne formy, począwszy od amfiteatralnie wznoszących się, wykutych w skale ław skalnych, aż do barokowych, lekko wznoszących się ku tyłowi parterów obudowanych wielopiętrowymi lożami. Widownia, oprócz zapewnienia dobrego widoku dużej liczbie widzów, tworzy pewnego rodzaju muszlę rezonansową ułatwiającą dobry odbiór dźwięku. 

Widownia graniczy bezpośrednio ze sceną i składa się z parteru, a jeśli budynek ma więcej pięter, również z balkonów i lóż teatralnych. W tradycyjnym teatrze na widowi znajdują się wygodne fotele ustawione w rzędach. Każde miejsce jest numerowane. We współczesnych teatrach jednak odchodzi się od tradycyjnego podziału na widownię i scenę. Zamiast foteli spotkamy się z rzędami krzeseł, na kameralnych scenach przeznaczonych dla najmłodszych widzów (np. w Teatrze Niewielkim w Warszawie) widownię stanowią dwa schodkowe teatralne podesty, wraz z miękkimi kolorowymi poduchami. Czasami widownia składa się również z ruchomych elementów, które na potrzeby spektaklu zestawiane są w odpowiednią konfigurację.

Widownia to ważne miejsca dla małego widza. Zakotwiczony w wygodnym fotelu maluch, zachowując bezpieczny dystans, aktywnie uczestniczy w toku przedstawienia. Czując obecność bohaterów, może podpowiedzieć im, jak powinni postąpić w trudnej sytuacji, ostrzega ich przed niebezpieczeństwem, podpowiada, co powinni zrobić, rozwiązuje wraz z nimi problemy, ocenia, poznaje konsekwencje różnych zachowań. 

Widownia przeznaczona jest dla widza, głównego odbiorcy teatru. Widzowie tworzą publiczność, która względem aktorów ma swoje obowiązki. Ta wzorowa: nie spóźnia się na spektakl, nie je na widowni, unika głośnych rozmów, komentowania na bieżąco gry aktorskiej, nagradza artystę oklaskami. 

Scena to miejsce przeznaczone do wystawiania utworów, usytuowana zazwyczaj powyżej widowni i oddzielona od niej kurtyną. Stanowi przestrzeń prezentacji gry aktora. To ze sceny aktor kieruje uwagą widza, rozśmiesza, wzrusza, zasmuca, czasami tańczy, śpiewa, gestykuluje, robi dziwne miny. Czasami na scenie zobaczymy tylko jednego aktora, czasami kilku lub kilkudziesięciu, innym razem różne lalki – od kukiełek do marionetek, aż po lalki mappetowe do żywostołowych. 

Scena może mieścić się w pięknym budynku, na podwyższeniu, ze światłami, kurtyną, zapadnią i kulisami,...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy