Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

7 czerwca 2018

NR 23 (Styczeń 2017)

Planowanie pracy dydaktyczno-wychowawczej w nowym semestrze

0 518

Jakie zadania i czynności warto podjąć na koniec pierwszego semestru, aby praca w następnym była łatwiejsza i przynosiła bardziej satysfakcjonujące rezultaty? Jak planować swoją pracę z grupą, jak zachęcać rodziców do współpracy oraz na jakie zagadnienia szczególnie warto zwrócić uwagę w drugim semestrze? Jakie są ogólne zasady konstruowania dobrych planów pracy?

Planowanie pracy dydaktyczno-wychowawczej w przedszkolu jest procesem rozpisanym na cały rok przedszkolny. Najwięcej czynności – rozpisanie planu rocznego pracy przedszkola, planu nadzoru pedagogicznego (czyli ewaluacji, kontroli i wspomagania działań nauczycieli), planu doskonalenia nauczycieli itp. dokonuje się na początku roku dydaktycznego (lub nawet przed jego rozpoczęciem). O jakim więc planowaniu pracy możemy mówić na początku drugiego semestru? W przypadku dyrektora mogą to być modyfikacja planu nadzoru pedagogicznego po podsumowanie działań wdrożonych w pierwszym semestrze.

Jednak poza działalnością dyrektora i rocznym (lub wieloletnim) planem pracy przedszkola, każdy nauczyciel – na początku roku – powinien napisać własny roczny plan pracy. Roczny plan pracy nauczyciela, z rozpisaniem zadań i działań na cały rok, jest podstawą do sporządzania planów miesięcznych, opisujących zadania planowane na dany miesiąc w każdej z grup. To działalność rozpisana na cały rok, ale początek nowego semestru jest dobrym momentem, aby przyjrzeć się wcześniejszym planom miesięcznym, oraz zastanowić nad ewentualną modyfikacją własnego schematu pisania planu w taki sposób, aby stał się lepiej dostosowany do potrzeb grupy i placówki. 

Po co planować swoje działania? 

Korzyści płynące z planowania pracy w przedszkolu

Dlaczego planowanie jako takie jest istotne? Czy nie można po prostu przyjść i przeprowadzić zajęć, korzystając ze swoich wcześniejszych doświadczeń, np. ze studiów, lub improwizować? Teoretycznie można, ale rezultaty – szczególnie w przypadku nauczycieli z niewielkim stażem – będą poniżej oczekiwań. Bo jak śpiewał Artur Barciś – Improwizacja zagadnienie to niebłahe, najlepsza bywa, gdy wykujesz ją na blachę. Aby skutecznie improwizować niezbędne są wcześniejsze (liczne) doświadczenia w danym temacie, pewność siebie, opanowanie i dużo zasobów (np. znajomość niezliczonej ilości ćwiczeń i zabaw). 

Schemat 1. Uszeregowanie planów realizowanych przez przedszkole/nauczyciela

Planowanie jest istotnym elementem organizacji własnej pracy. 
Jakie wynikają z niego korzyści?

  • Nauczyciel wie co, chce osiągnąć, wie, do czego dąży, jakie mają być efekty jego pracy. Rozumie cel wykonywanych czynności i zadań. 
  • Nauczyciel jest pewniejszy siebie, spokojniejszy, a jego spokój udziela się dzieciom. Jeśli wiem, co będę robiła, mam przygotowane pomoce, rozumiem cel działań – wchodzę z pewnością siebie i pozytywnym nastawianiem. Udziela się ono dzieciom.
  • Nauczyciel polepsza efekty pracy – jego działanie jest skuteczniejsze, osiąga lepsze wyniki. 
  • Odpowiedzialne planowanie – uwzględniające potrzeby rozwojowe dzieci, pozwala zaspokoić potrzebę osiągnięć dzieci, stymuluje sferę najbliższego rozwoju, pozwala nauczycielowi na indywidualizację podejścia i różnicowanie oczekiwań. 
  • Planowanie zapobiega niekontrolowanemu natłokowi zdarzeń i czynności. Generalnie – jeśli mam plan (jestem przygotowana) lepiej ogarniam grupę. Wiem, co chcę robić, nie mam rozprężających przestojów w mojej pracy, proces edukacyjno-wychowawczy przebiega sprawniej.
  • Planowanie (plan) jest bazą do porozumienia i współpracy z rodzicami, innymi nauczycielami. Nauczyciel potrafi wytłumaczyć, czemu podejmuje takie a nie inne działania. Tłumaczenie nie jest mechaniczne, „bo tak mówi podstawa programowa”, ale dotyka przekonań i wartości nauczyciela. Dzięki temu jego postawa jest czytelniejsza, a on sam spokojniejszy, bardziej pewny siebie. Co za tym idzie, łatwiej jest przekonać rodzica do swoich racji. 

Im nauczyciel ma krótszy staż, tym ważniejsze są wszelkie schematy, plany, korzystanie z gotowych opracowań itp. Młodemu (początkującemu) nauczycielowi prościej będzie skorzystać z gotowych scenariuszy, niż stworzyć swoje własne. Nie wypracował jeszcze własnych metod, ma zbyt mało wiedzy i doświadczenia, aby improwizować. Silenie się na własną twórczość, może prowadzić do błędów i nieporozumień. Wyuczenie się schematów postępowania pozwala nabrać pewności siebie. Na twórcze podejście do tematu przyjdzie czas potem. Dydaktyka przypomina dziedziny sztuki, takie jak rysowanie, czy granie na instrumentach: na początek trzeba nauczyć się podstaw, gam, właściwego trzymania instrumentu, czytania nut, a dopiero potem zająć się komponowaniem i improwizacją. „Zaraz, zaraz” – powie ktoś – „Ale przecież jest wielu geniuszy muzycznych, którzy nie uczyli się grania jako takiego, nie znali nawet nut, a tworzyli genialne kompozycje!”.

Oczywiście, wśród pedagogów trafiają się ludzie obdarzeni talentem w tej właśnie dziedzinie, zdarza się, że opracowują własne, nowatorskie podejścia. Nawet jednak w takim przypadku warto jest poznać podstawy, aby wiedzieć, co się chce odrzucić lub zmodyfikować.
Im dłuższy staż nauczyciela – tym częściej wszelkie materiały przygotowuje się w sposób intuicyjny, korzystając z własnych doświadczeń i zasobów. Modyfikacja planów, dostosowywanie ich do grupy, z którą przyjdzie pracować, staje się nawykiem. Z czasem można wpaść w inne pułapki, pułapkę wypalenia lub rutyny.

Nauczyciel przestaje szukać nowych pomysłów i inspiracji, powtarza wyuczone schematy coraz bardziej automatycznie, nie przygotowuje się, korzystając z utrwalonych metod i nawyków. Ważna jest ewaluacja (i autoewaluacja) oraz ciągłe doszkalanie się, aby uniknąć tych pułapek.

Planowanie pracy w grupie – ogólne zasady

Zauważyć należy, że nauczyciel nie realizuje jednego planu – planów jest kilka, uszeregować je można od najbardziej ogólnych, do coraz bardziej szczegółowych. Im dalej plan usytuowany jest w szeregu, tym większą nauczyciel ponosi za niego odpowiedzialność. Oczywiście, nauczyciel bierze udział w tworzeniu planu rozwoju przedszkola, ale największy wpływ ma na swoją codzienną pracę z dziećmi (planowanie dzienne).

Trzeba pamiętać, że plany wynikają z siebie – dokładnie tak, jak pokazuje grafika powyżej. Czyli ich zakresy tematyczne muszą się nakładać. Przedstawić to można graficznie w taki sposób:

Schemat 2. Schemat nakładania się planów realizowanych przez przedszkole/nauczyciela

Jak widać, plany (ich zakres tematyczny, treściowy) nakładają się wzajemnie na siebie, czyli ułożenie planu bardziej szczegółowego nie jest możliwe bez znajomości planu bardziej ogólnego. Korekta teoretycznie jest możliwa, ale praca z planem niewpisanym w całość planów placówki nie daje nauczycielowi szans na osiągnięcie satysfakcjonujących wyników.

W najbardziej skrajnym przypadku – nauczyciel będzie realizował własny plan, całkowicie niezależny (lub sprzeczny) z ogólnym planem wychowawczym. Dlatego tak ważna jest, z jednej strony znajomość bardziej ogólnych planów, z drugiej zaś – kontrola dyrekcji nad bardziej szczegółowymi planami nauczycieli. 

Dodatkowo, nie można zapominać o innych bazach (ograniczeniach, ramach) warunkujących układanie planów edukacyjno-wychowawczych w przedszkolu. I tak zaliczają się do nich: 

  • podstawa programowa nauczania przedszkolnego i program nauczania przewidziany dla dzieci w danym wieku – czyli założenia odgórne, określające jakie rezultaty nauczania i wychowania mają zostać osiągnięte w określonym typie placówki;
  • diagnoza grupy – czyli określenie, z jakimi dziećmi przyjdzie nauczycielowi pracować, jaki jest poziom ich wiedzy i umiejętności, poziom rozwoju psychospołecznego, emocjonalnego itp. Ta diagnoza powinna być powtarzana co jakiś czas, aby plany (szczególnie miesięczne i tygodniowe) mogły na bieżąco ulegać modyfikacji w odpowiedzi na zmiany zachodzące w grupie. 

Przy konstruowaniu planu bierzemy też pod uwagę bazę dydaktyczną, warunki lokalowe i materiałowe, jakimi dysponuje placówka. I na koniec – plan musi być wpisany w naszą rzeczywistość – czyli np. uwzględniać układ świąt, kalendarz roku przedszkolnego itp.

Jak widać, konstrukcja dobrego planu dydaktyczno-wychowawczego nie jest zajęciem prostym. Trzeba uwzględnić szereg czynników oraz zapoznać się z szeregiem aktów oświatowych regulujących prace przedszkola. Aby ułatwić to zadanie, prezentuję schemat przydatny przy opracowywaniu planów pracy, szczególnie tych krótkoterminowych (miesięcznych i krótszych). 

Przy konstrukcji planu można posłużyć się tym szablonem, czyli odpowiedzieć sobie na pięć pytań: 

Schemat 3. Zasady planowania pracy w przedszkolu
 

Po skonstruowaniu – w oparciu o schemat przedstawiony na grafice 3 – własnego planu, warto sprawdzić, czy posiada on cechy dobrego planu nauczania dla grupy przedszkolnej, czyli:

  • jest jednolity (czyli współgra, odpowiada) wszelkim ogólnym założeniom edukacyjnym i wychowawczym, którymi posługuje się placówka;
  • jest wielostronny – w znaczeniu wszechstronny, ujęte są w nim różne aspekty, w których chcemy wspierać i edukować dziecko; kształtuje umiejętności, ale też wiedzę, sprawności i nawyki;
  • jest adekwatny do poziomu rozwoju dziecka – prezentowane treści nie są zbyt trudne, ani nie jest ich zbyt wiele. Przy konstrukcji planu pamiętamy o strefie najbliższego rozwoju oraz o prawidłowościach rozwojowych dzieci w konkretnym wieku;
  • jest spójny, logiczny i „nieprzepakowany” treściami – układa się w całość, ma myśl przewodnią, tworzy logiczny konspekt. Jedne treści wynikają z drugich, w uporządkowany sposób;
  • układany jest w uzgodnieniu z innymi nauczycielami;
  • jest układany z lekkim „zapasem” – ilość zadań powinna być nieco większa, tak, aby dzieci szybciej pracujące również mogły dostać więcej treści. Poza wszystkim – nie ma nic gorszego niż moment, kiedy nagle okazuje się, że do obiadu zostało jeszcze 15 minut, a ja nie mam pomysłu na kolejną aktywność, bo plan na dziś się skończył. 

Podsumowanie pierwszego semestru oraz planowanie kolejnego 

W połowie roku dydaktycznego dyr...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy