Od przeciążenia do równowagi – jak wspierać nauczycieli w kryzysie? Rozmowa z dr Moniką Mazur-Mitrowską

Z badań wynika, że nauczyciele coraz częściej zmieniają zawód, wybierając bardziej dochodowe branże, jak IT czy HR. Co Pani zdaniem jest głównym powodem, dla którego nauczyciele decydują się na taki krok? 

Jest to złożone zagadnienie, splot czynników: niskie wynagrodzenie w relacji do wysiłku, brak realnej kontroli nad warunkami pracy, rosnące obciążenie biurokratyczne i emocjonalne oraz poczucie braku perspektyw rozwojowych. W praktyce decyzja o zmianie pracy to często racjonalna odpowiedź na chroniczne przeciążenie – ludzie wybierają miejsca, które oferują lepsze wynagrodzenie, jasne ścieżki rozwoju, elastyczność i mniejsze ryzyko emocjonalnego wyczerpania. Do tego dochodzi postrzeganie statusu zawodu – jeżeli praca nauczyciela przestaje dawać satysfakcję i stabilność materialną, atrakcyjniejsze wydają się inne rozwiązania.  

Kiedy w 2019 r. przeprowadziłam badania wśród nauczycieli szkół podstawowych i ponadpodstawowych, zobaczyłam bardzo wyraźny obraz narastającego wypalenia zawodowego. We wszystkich obszarach, czyli w odniesieniu do wyczerpania psychofizycznego, braku zaangażowania w relacje z dziećmi, poczucia braku skuteczności zawodowej i rozczarowania, wyniki były niepokojąco wysokie. Dodatkowo poziom wyczerpania psychofizycznego rósł wraz ze stopniem awansu zawodowego. Nauczyciele mianowani mieli już widoczne symptomy wypalenia, a w przypadku dyplomowanych można było mówić o wyraźnej tendencji rozwojowej tego syndromu. Zauważalne było również stopniowe zmniejszanie się zaangażowania w relacje z uczniami. Okazało się, że im bardziej doświadczony nauczyciel, z wyższym stopniem awansu zawodowego, tym większy dystans wobec uczniów – czasem wręcz emocjonalny chłód. Rosnące poczucie braku skuteczności może prowadzić do umniejszania własnego wpływu i sprawstwa w pracy, a do tego dochodzi jeszcze narastające rozczarowanie – im dłuższy staż pracy, tym mniejszy zapał do nowych inicjatyw. Może to przejawiać się unikaniem, obojętnością i wycofaniem w pracy dydaktycznej i wychowawczej. Badania pokazały, że nauczyciele szkół ponadpodstawowych byli zdecydowanie bardziej wypaleni niż nauczyciele ze szkół podstawowych. Stres egzaminacyjny, presja otoczenia i kontakt ze starszą młodzieżą najprawdopodobniej stanowiły dodatkowe obciążenie. Poziom wypalenia zestawiłam z poziomem kompetencji społecznych i inteligencji emocjonalnej. Tu również z...